Lôi Thủy Giải: sấm mưa nổi lên, nạn tan và đạo tha lỗi cho người

Giải là cởi mở: sấm mưa nổi lên, nạn tan uất tiêu

Quẻ số bốn mươi là Lôi Thủy Giải, thuộc hàng quẻ tốt, tiết khí tháng mười hai. Giải nghĩa là tan biến, cởi mở hoạn nạn, uất ức. Trên là Chấn, là sấm; dưới là Khảm, là nước, là mưa.

Lôi vũ tác, Giải. Quân tử dĩ xá quá hựu tội.

Lời Tượng nói sấm mưa nổi lên là quẻ Giải, tức cởi mở. Người quân tử nhìn quẻ này mà bỏ lỗi, tha tội cho người khác. Người sinh vào tháng mười hai gặp quẻ này là cách công danh phú quý; sinh tháng hai, tháng tám, lúc sấm mưa đúng mùa, thì phúc cũng dày.

Hoạn nạn đã tan, dân chỉ mong yên ổn làm ăn

Nguyễn Hiến Lê giảng: tượng quẻ là trời đất đang giao hòa với nhau, sấm, tức Chấn, động và mưa, tức Khảm, đổ, bao nhiêu khí u uất tan hết nên gọi là Giải. Cũng có thể giảng là Khảm hiểm sinh nạn, nhờ Chấn động mà thoát nạn nên gọi là Giải. Khi hoạn nạn tan rồi thì dân chỉ mong an cư lạc nghiệp, người trị dân nên có chính sách khoan dung, đừng đa sự, cứ khôi phục trật tự cũ cũng đủ tốt rồi. Chu Công khuyên đi về Tây Nam thì tốt, ý nói Tây Nam là hướng quẻ Khôn, đức quẻ Khôn là khoan đại, bình dị. Còn phải trừ những tệ đã gây ra hoạn nạn trước kia, sửa đổi cho sự nghiệp lâu dài, là những việc phải làm ngay, làm mau.

Phan Bội Châu phụ chú: đọc Tam Quốc có chuyện Khổng Minh trị nước Thục sau thời loạn rất đúng tinh thần quẻ Giải: khuyến khích dân cày cấy, mở trường, sửa chữa cầu đường, giảm phú thuế, tuyển dụng hiền tài; chỉ trong mười năm mà nước Thục nhỏ thành một nước thái bình.

Về dự báo, quẻ Giải chỉ thời vận sẽ tốt dần lên, những khó khăn trở ngại sẽ không còn; thời gian để có cơ hội tốt không còn dài nữa, cần phải biết tranh thủ thời cơ, chuẩn bị tốt để tiến hành công việc; công danh sự nghiệp có nhiều cơ may thành đạt. Tài vận sắp đến, chuẩn bị kinh doanh là có lợi nhưng phải đúng thời cơ; đi xa thuận lợi; thi cử sẽ thành đạt; kiện tụng nên hòa giải thì hơn, cố ăn thua sẽ bất lợi vì không còn hợp thời; bệnh nặng cũng khỏi dần; tình yêu và hôn nhân trước gặp nhiều rắc rối, nay sẽ được cởi mở rõ ràng, thành hay không có thể dứt điểm.

Hào sơ lục: mới cởi mở, cứ lặng lẽ ở yên thì không lỗi

Hào âm, hào tốt. Không lỗi, vì mới bắt đầu thời cởi mở, vô vi, lại có hào bốn ứng; hào âm có ứng thì cương nhu tương ứng, như người tốt giúp nhau.

Vô cữu.

Toán Hà Lạc nói có đức, giúp nhau để không mắc lỗi.

Nguyễn Hiến Lê giảng: mới bắt đầu vào thời cởi mở, hào này nhu, mà có hào bốn dương cương ở trên ứng, cứ lặng lẽ ở yên không sinh sự gì cả thì không có lỗi gì.

Người mệnh hợp cách cương nhu giúp nhau, không đa sự, tai nạn khỏi, phúc trạch dày; là người nhu thuận được bậc quyền quý đương trực ủng hộ, đạt địa vị cao, phúc lộc nhiều. Người mệnh không hợp cách bình dị, ứng xử đúng mức, được tri kỷ giúp đỡ, không cùng quẫn, có cuộc sống an lạc.

Về vận hạn: giới quan xứng đáng, có dịp được giúp đỡ thăng chuyển; kẻ sĩ đỗ đạt, thành danh; giới khác hôn nhân thành, kinh doanh được. Xuân sang nhận một phong thư, sầu xưa đã hết, vui từ hôm nay.

Hào cửu nhị: săn được ba con cáo, nhận mũi tên vàng

Hào dương, hào tốt. Săn được ba con cáo, tức ba kẻ tiểu nhân là ba hào âm trừ hào năm, được mũi tên màu vàng; giữ chính bền thì tốt. Ý hào: dù trừ được giặc, được thưởng hậu cũng phải giữ đạo trung chính.

Điền hoạch tam hồ, đắc hoàng thỉ, trinh cát.

Toán Hà Lạc nói trừ khử gian tà.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này dương cương, ứng với hào năm âm là vị nguyên thủ, cho nên có thể khá mạnh, có trách nhiệm với quốc gia, trừ bọn tiểu nhân, là ba con cáo, mà không mất mũi tên màu vàng, màu ở giữa, tượng cho sự ngay thẳng, trung trực. Phan Bội Châu nhấn mạnh thời Giải công việc bề bộn, thánh nhân khuyên phải bền chí giữ đạo trung thì mới tốt, mệt mỏi buông lơi là nguy.

Người mệnh hợp cách đức cao, có danh giá, trừ được tà, trên vun đắp cho đường lối đạo đức, dưới sửa sang phong tục cho dân, thành người tiêu biểu của thời đại; quan chức có địa vị cao, có tài đức, có công an dân hưng quốc. Người mệnh không hợp cách thân người hiền, xa kẻ gian, có của cải điền sản, vui chơi; hôn nhân hai lần, hoặc làm phu tráng cũng đủ ăn.

Về vận hạn: quan chức làm lớn lắm, như ngày xưa các chức Tam công, Hoàng môn; kẻ sĩ đỗ cao và được tiến cử, như hàng nhị giáp, tam giáp, tiến sĩ ngày xưa; có lợi cho những người làm binh nghiệp, dễ lập công dẹp giặc an dân; người thường điền sản gia tăng, hoặc là vũ tướng thì đi chinh phạt, kinh doanh phát đạt, săn bắn, hoặc có việc gì cách ba lần, rốt cuộc tốt lành.

Hào lục tam: vừa đội vác vừa ngồi xe, mời giặc đến

Hào âm, hào xấu. Vừa đội vác vừa ngồi xe, nhố nhăng như vậy chỉ thêm hấp dẫn giặc tới; cứ ngoan cố thế thì hối thẹn.

Phụ thả thừa, trí khấu chí, trinh lận.

Toán Hà Lạc nói không có đức mà ngôi địa vị cao thì tai họa khó tránh.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này âm nhu, bất chính bất trung, mà ở trên cùng quẻ nội, như kẻ tiểu nhân ở ngôi cao, như người thấp kém mà hợm hĩnh ngôi cao, cử chỉ nhố nhăng, ra vẻ người sang, chỉ tổ cho bọn cướp chú ý.

Người mệnh hợp cách từ hàn vi mà trở nên phú quý, nên cẩn mật kẻo giặc cướp đến; người nghèo mà tham lam, lộ liễu, trở thành giàu có, như kẻ vừa mang vác vừa ngồi xe, dễ bị kẻ cướp dòm ngó, vừa mất của vừa hại người. Người mệnh không hợp cách hiểm trá, tham nhũng, ăn chơi sa đọa, tham ô, điếm nhục, chỉ gây thêm xung đột; đàn bà là người đểnh đoảng, luông tuồng, kém việc nội trợ, tề gia.

Về vận hạn: giới quan phòng bị ruồng đuổi, hạch sách, dễ bị kỷ luật, truất giáng; kẻ sĩ phòng bị trích giáng nhục nhã dù đã đỗ đạt, khó thành đạt, gặp vất vả gian truân; người thường phòng trộm cướp, kiện tụng, thị phi, làm ăn vất vả. Ngồi xe đội vác coi kỳ, làm cho giặc cướp bao vây hại liền.

Hào cửu tứ: cởi ngón chân cái của mình thì bạn mới đến tin

Hào dương, hào xấu. Cởi bỏ ngón chân cái của mày đi, tức bảo hào bốn bỏ hào một, thì bạn mới đến mà tin tưởng.

Giải nhi mẫu, bằng chí tư phu.

Toán Hà Lạc nói phải nghiêm chỉnh mà tuyệt giao với kẻ tiểu nhân thì mới đúng đạo và hợp chí.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này là dương, tuy không chính vì ở ngôi âm, nhưng ở gần vị nguyên thủ, tức hào năm, nên có địa vị cao. Nó ứng với hào một âm, tiểu nhân ở dưới, nên bị nhiều người chê. Nếu nó biết tuyệt giao với hào một, tượng trưng bằng ngón chân cái, ở chỗ thấp nhất trong cơ thể, thì các người tốt mới vui vẻ tới mà tin cậy nó.

Người mệnh hợp cách xa kẻ gian, hợp sức với người hiền, làm việc lớn, việc gì mà không thành; là người biết dứt bỏ kẻ gian tà, gần người tài đức, tạo dựng được sự nghiệp. Người mệnh không hợp cách không lánh cái ác, gần cái hiền nên sự nghiệp nhỏ hẹp; là người hay giao du với những phần tử xấu, sự nghiệp khó thành.

Về vận hạn: giới quan phòng bạn đảng tập hợp đông đảo có hại, phòng cấp dưới xúi dục làm càn, dễ bị kỷ luật, truất giáng; kẻ sĩ phòng bè bạn hoang đãng, dâm dục; người thường phòng bạn bè sinh oán hờn, dễ bị kiện tụng, trộm cắp. Giải vây được bọn tà gian, bạn hiền tin tưởng đến bàn tiếp tay.

Hào lục ngũ: người quân tử chỉ có cách giải tán bọn tiểu nhân

Hào âm, hào tốt. Người quân tử chỉ có cách giải tán chúng, tức ba hào âm tiểu nhân, thì mới tốt; có điều chứng minh ở chỗ nhìn vào bọn tiểu nhân xem chúng chịu lùi hay không. Ý hào: người có địa vị cao phải rời bỏ thói hư tật xấu của bọn tiểu nhân.

Quân tử duy hữu giải, cát; hữu phu vu tiểu nhân.

Toán Hà Lạc nói người quân tử bỏ bọn ác đi thì mới lợi.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này âm nhu, chưa chắc đã là quân tử, nhưng ở địa vị chí tôn, làm chủ quẻ, nên lời hào khuyên nhất định tuyệt giao với bọn tiểu nhân, tức ba hào âm kia, thì mới tỏ rằng mình là quân tử được.

Phan Bội Châu phụ chú: Kiển với Giải là hai quẻ nối tiếp nhau; Kiển là chính giữa buổi tai nạn, Giải là khi tai nạn đã tan dần. Thời thế khác nhau thì nhân tài cũng phải khác nhau, nên cùng một hào năm mà khác nhau chữ dương và âm. Dương có đức dương cương nên có tài dẹp loạn mà cứu được nạn Kiển. Âm chẳng đủ tài âm nhu nên lời hào năm thời Giải không dám quyết đoán, chỉ nói rằng thấy tiểu nhân lui đi mà nghiệm tất có tin mình là quân tử. Tuy cùng là hào năm mà âm dương không cùng nên lời hào phải có cân lượng.

Người mệnh hợp cách nắm quyền pháp lý, tiến cử người hiền, trừ bọn gian, cho quốc gia an ninh, đời sống dân được cải thiện, sự nghiệp lớn, ít người sánh kịp; là người có địa vị cao, biết sử dụng hiền tài, có công hưng quốc an dân, phúc lộc cao dày. Người mệnh không hợp cách có niềm tin chân thành, ơn huệ, đức nghiệp lớn, phúc trạch nhiều; cũng là người có đức hạnh, nhiều phúc lộc.

Về vận hạn: giới quan giữ chức việc quan trọng, trừ gian hoặc cầm quyền chinh phạt, thanh liêm, biết theo lẽ phải, làm nên sự nghiệp; kẻ sĩ thành danh; người thường thuận lợi, kiện tụng giải, bệnh khỏi, kinh doanh phát đạt. Một tin về từ phía tây, tin vui tiến dụng từ nay lộc nhiều.

Hào thượng lục: bắn con chim dữ đậu trên đầu tường cao

Hào âm, hào tốt. Ông tác dụng bắn con chim chuẩn ở trên ngọn tường cao, bắn trúng được nó, như người dẹp được giặc, làm cho dân được yên, không gì chẳng lợi.

Công dụng xạ chuẩn vu cao dung chi thượng, hoạch chi, vô bất lợi.

Toán Hà Lạc nói giải tán được giặc bên ngoài.

Nguyễn Hiến Lê giảng: đã tới lúc cuối cùng thời Giải, nội loạn đã an rồi, nếu còn kẻ ở ngoài nhòm ngó, tượng là con chim đậu trên tường, lời hào Chu Công gọi là chim chuẩn, một loại chim dữ, thì cứ nhắm diệt, không gì là không lợi.

Người mệnh hợp cách văn hóa, chính trị phát huy được vai trò trong thời bình; quân sự dẹp được giặc trong thời loạn; sự nghiệp thành đạt lớn; là người thuộc tầng lớp thượng lưu, an dân, phúc lộc lâu bền. Người mệnh không hợp cách đường rộng, nhà cao, phúc lộc vẹn toàn, người quân tử đến gần làm thân, tiểu nhân sợ hãi bỏ đi; cũng là người có địa vị cao sang, có phúc lộc.

Về vận hạn: giới quan được thăng quyền, binh soái lập công, được đề bạt, thăng tiến; kẻ sĩ gặp thời, đỗ đạt, được trọng dụng; người thường thu hoạch có lợi. Dấu mình khí giới từ lâu, thấy chim liền bắn trên đầu tường cao; kinh doanh được lợi, danh nào kém ai.

Nguồn: Hà Lạc Lục Thập Tứ Quẻ.