Hỏa Phong Đỉnh: chiếc vạc ba chân, từ lật chân trút cặn đến đòn ngọc khiêng đi

Đỉnh là cái vạc: trên cây có lửa, ba chân vững vàng

Quẻ số năm mươi là Hỏa Phong Đỉnh, thuộc hàng quẻ tốt, ứng với tháng mười hai. Đỉnh nghĩa là định, là an định, đặt yên như cái vạc đứng ba chân vững vàng. Trên là Ly, là lửa; dưới là Tốn, ở đây hiểu là gỗ, củi. Trên củi có lửa, đó là hình ảnh cái vạc nấu ăn.

Mộc thượng hữu hỏa, Đỉnh. Quân tử dĩ chính vị ngưng mệnh.

Lời Tượng nói trên củi có lửa là quẻ Đỉnh. Người quân tử nhìn đó mà ngồi cho đúng vị trí của mình, để mệnh lệnh được vững gọn, đâu ra đó, nghiêm chỉnh như cái vạc.

Người sinh vào tháng mười hai gặp quẻ này là đắc cách, sự nghiệp hiển vinh, phúc lộc dồi dào. Câu thơ của quẻ nói rằng ba chân đỉnh đứng vững vàng, chim bằng cất cánh thì Quảng Hàn đâu còn xa.

Hào sơ lục: lật ngược chân vạc để trút cặn bã

Hào âm, hào tốt. Cái vạc dốc ngược chân lên, ích lợi là trút được ra những đồ cặn bã; lại như được thêm vợ bé để sinh con, không có lỗi gì. Hào này nói chuyện thường dân, như người lật chiếc đỉnh lên để lau chùi trước khi nấu nướng.

Đỉnh điên chỉ, lợi xuất bĩ, đắc thiếp dĩ kỳ tử, vô cữu.

Hà Lạc nói đức có đủ để thay cũ đổi mới.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này là cái chân vạc, âm nhu mà ứng với hào bốn dương cương ở trên, có hình tượng chống chân lên trời. Tuy xấu, nhưng vì vạc chưa đựng thức ăn, chưa đặt lên bếp, nên nhân đó chổng chân lên mà trút hết các thứ dơ bẩn ra, rốt cuộc hóa tốt, không có lỗi.

Phan Bội Châu phụ chú: lời hào này chỉ ra cái nghĩa tùy thời của Dịch học, ở đây là thời Đỉnh. Đỉnh sở dĩ quý hóa là cốt những thứ chứa đựng ở trong. Hào sơ là chân đỉnh, chỉ có công dụng đỡ đỉnh. Bây giờ chân chổng lên trời thì còn gì là công dụng; may vì còn ở thời sơ, nhân đó mà trút hết cặn bã vào lúc ấy, may số đó mà sơ cũng được không lỗi, hóa ra thành việc hay. Đó là tình thế ngẫu nhiên. Chúng ta trong cuộc sống gặp hào này, không thể coi lời hào như lệ thường, tức tính tất yếu. Thế mới là biết được Dịch học.

Người mệnh hợp cách quên mình để tiến đức tu nghiệp và thay cũ đổi mới; tuổi trẻ có danh, đến muộn mới hưởng phúc. Người mệnh không hợp cách dời tổ đi xa lập nghiệp, cầu lợi. Mệnh nam đang lo hóa mừng, thành quý.

Về vận hạn: người thường có cải tiến dân được nhờ, gặp vận may, để kiếm việc làm, dễ có tài lộc, mọi việc dễ dàng. Câu thơ của hào nói chân vạc chổng, rửa sạch lâu ngày, vợ hầu sinh con.

Hào cửu nhị: vạc đã đầy thức ăn, kẻ ghét chẳng đến gần được

Hào dương, hào tốt. Vạc có thức ăn, kẻ thù của ta có lòng ghen ghét nhưng không đến gần được ta, nên vẫn tốt. Hào hai dương cương, nhưng có kẻ gièm pha ghen ghét cần đề phòng; hào một âm bất chính, coi như kẻ tiểu nhân làm hại người.

Đỉnh hữu thực, ngã cừu hữu tật, bất ngã năng tức, cát.

Hà Lạc nói có đạo tự giữ mình nên tốt.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này dương cương ở vị trung, đã hữu dụng rồi, như cái vạc đã chứa thức ăn. Vì nó thân với hào năm âm ở trên mà không để ý đến hào một âm ở sát nó, nên bị hào một ghen tuông mà oán nó. Nhưng nó là quân tử, ứng với hào năm, nên hào một không tới gần mà hãm hại được nó. Nên cẩn thận thôi, vẫn là tốt.

Người mệnh hợp cách là nhân vật quý báu của đất nước, có tài, đức chân thực, ích nước lợi dân. Người mệnh không hợp cách cũng chứa chất dày dặn, biết thời thế, phóng khoáng, có kẻ ghét.

Về vận hạn: quan chức chấp chính, phòng gian nịnh làm hại; giới sĩ có học thức mà không gặp tri kỷ; người thường kinh doanh có lợi nhưng người ngoài nhũng nhiễu, kẻ dưới làm hại. Câu thơ của hào nói ghét ta thì nó chỉ ba hoa làm gì.

Hào cửu tam: tai vạc đang thay, có mỡ trĩ mà chưa ăn được

Hào dương, hào xấu. Lúc trẻ như chiếc đỉnh bị rơi tai, đựng mỡ nhưng không ăn được, chỉ kẻ vô dụng, bất tài; nhưng về già khá hơn. Tai vạc đương thay đổi nên đường đi còn bị kẹt, có mỡ chim trĩ mà chẳng ăn được; nhưng âm dương hòa, sắp sửa mưa, tức hào sáu âm ứng với hào ba dương, thì hết ăn năn, sau tốt lành.

Đỉnh nhĩ cách, kỳ hành tắc, trĩ cao bất thực, phương vũ khuy hối, chung cát.

Hà Lạc nói vững vàng, nhưng lúc đầu còn bực mình.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này ở giữa lòng vạc, dương cương, là hạng người tốt, có hào trên cùng ứng với nó, nhưng bị hào năm ngăn cách, cũng như cái tai vạc là hào năm còn đang sửa, chưa cất vạc lên được. Thành thử chưa đắc dụng, cũng như món ăn, mỡ chim trĩ là mỡ béo, chưa đem ra cho người ta ăn được. Nhưng hào ba có tài, lại chính đáng, dương ở vị dương, thì chẳng bao lâu hào năm và hào ba sẽ hợp nhau, âm hào năm dương hào ba giao hòa, tượng như trời sắp mưa, không còn gì ân hận nữa; lúc đó hào ba sẽ đắc dụng, kết quả sẽ tốt.

Phan Bội Châu phụ chú: lời hào ba dương quẻ Đỉnh tương tự hào ba dương quẻ Tỉnh. Hào ba dương quẻ Tỉnh nói nước sạch chẳng ăn; hào ba dương quẻ Đỉnh thì nói mỡ trĩ chẳng ăn. Nước giếng tuy trong, mỡ trĩ tuy béo, nhưng đương lúc người ta chưa biết dùng ăn, chính là cái tượng kẻ sĩ, người quân tử ôm tài mà chưa gặp thời, chẳng phải là một việc đáng đau lắm sao. Ông Hàn Vương Tôn trong sử Tàu khi ở ngôi vị thấp kém có câu hát rằng buổi mặt trăng chưa mọc, bầy sao bé nhỏ nhăng; khi vận tốt chưa tới, tay hào kiệt dở dang; chính là tượng hai hào ấy. Tới khi gặp Tiêu Hà tiến cử lên Hán Cao Tổ, mới tỏ ra một người quốc sĩ vô song, làm nòng cốt cho nhà Hán mà diệt Hạng, chính là tượng gặp nguyên thủ sáng suốt, phúc lành đó vậy. Quân tử gặp thời đen rủi, nên ở yên vị không hành động là tốt.

Người mệnh hợp cách thời niên thiếu khoa cử lật đật, nhưng giữ đức cho tốt, danh lợi đến muộn mới đẹp. Người mệnh không hợp cách không đắc dụng, hoặc tật ở chân, hoặc ham lợi quên nghĩa; muộn mới an nhàn.

Về vận hạn: quan chức hay bị dư luận xuyên tạc, trước lao đao sau mới tốt; giới sĩ khó tiến thủ; người thường doanh mưu sau cùng mới được, già hưởng phúc, trẻ không toại ý. Câu thơ của hào nói ngựa chẳng cưỡi, món không ăn, chờ khi hết chuyện, ăn năn thì già.

Hào cửu tứ: vạc gãy chân, đổ cả thức ăn của nhà nước

Hào dương, hào xấu. Vạc gãy chân, đổ úp thức ăn của nhà nước, bị hình phạt nặng, xấu. Bị truất giáng, kỷ luật, ốm đau. Người không có tài đức, tài nhỏ mà chí to.

Đỉnh chiết túc, phúc công tốc, kỳ hình ốc, hung.

Hà Lạc nói làm lớn mà dùng người hỏng thì để quốc gia suy sụp.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này ở vị cao, gần ngôi chí tôn, vậy là có trách nhiệm lớn, nhưng ứng hợp với hào một âm nhu ở dưới nên không gánh nổi trách nhiệm, như cái vạc gãy chân, đánh đổ thức ăn mà bị tội. Khổng Tử, trong Hệ từ, cho rằng hào này cảnh cáo những kẻ đức mỏng mà ngôi tôn, trí nhỏ mà mưu lớn, sức yếu mà gánh nặng.

Người mệnh hợp cách làm lớn dùng người bậy, bị lụy to. Người mệnh không hợp cách có tài không đức, bỏ chính theo tà, bỏ tổ đi xa, khi tan khi tụ.

Về vận hạn: quan chức bị cách giáng; giới sĩ khó tiến; người thường bị tổn phá hoặc đau chân, xấu hơn thì kém thọ. Câu thơ của hào nói tài nhỏ mà gánh việc to, của công đổ bể.

Hào lục ngũ: tai vạc vàng, đòn khiêng kim khí, giữ chính thì lợi

Hào âm, hào tốt. Gặp thời. Tai vạc màu vàng, vì hào năm ở giữa, cái đòn khiêng bằng kim khí; giữ chính bền thì ích lợi.

Đỉnh hoàng nhĩ, kim huyễn, lợi trinh.

Hà Lạc nói chọn người hiền trị nước, giữ đức đến cùng.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này là cái quai vạc, đắc trung cho nên tượng bằng màu vàng; ở trên nó là hào dương cương, tượng bằng cái đòn xỏ bằng kim khí, chất cứng. Vậy là người có tài, đức, chỉ cần giữ được đạo chính thôi.

Người mệnh hợp cách đức trọng vị tôn, hạ mình để mời người hiền ra cộng tác, hợp ý trời, lòng dân. Người mệnh không hợp cách cũng trung thực, hiểu nhân tình, nhà vượng, phúc dày.

Về vận hạn: quan chức vinh hiển rất nhiều; giới sĩ đỗ cao khoa; thương mại hoạch lợi; tăng ni trụ trì yên ổn. Câu thơ của hào nói ngàn năm gặp hội tao phùng, điều canh đỉnh thực lập công để đời.

Hào thượng cửu: đòn khiêng bằng ngọc, tốt lớn, không gì chẳng lợi

Hào dương, hào tốt. Cái đòn khiêng đỉnh bằng ngọc, chất cương mà hòa nhuận, điều tốt lớn lắm, không có gì là chẳng lợi. Hào dương, âm dương tương dữ, như chiếc đỉnh vòng ngọc.

Đỉnh ngọc huyễn, đại cát, vô bất lợi.

Hà Lạc nói đức đẹp, công thành.

Nguyễn Hiến Lê giảng: hào này là cái đòn để xỏ vào tai vạc mà khiêng; hào dương cương mà ở vị âm, vừa cương vừa nhu, nên ví nó với chất ngọc, vừa cứng vừa ôn nhuận, ở cuối thời Đỉnh, như vậy là rất tốt. Quẻ này cũng như quẻ Tỉnh, hào trên cùng tốt nhất vì tới lúc thành công.

Người mệnh hợp cách phú quý đến đỉnh cao; mệnh nữ là người đàn bà có đức hạnh, cao quý. Người mệnh không hợp cách có danh giá cao, trong sáng, ở ẩn nơi núi rừng, vàng ngọc đầy, phúc nhà lớn.

Về vận hạn: quan chức vị cao lắm rồi, thoái nhàn là hay; giới sĩ tiến chức, đỗ đạt; người thường an ổn, thâu lợi; số xấu đức nhỏ không xứng với hào này, có thể vong thân. Câu thơ của hào nói công danh chẳng bao lâu là thành, cánh bằng chín vạn mây xanh tuyệt vời.

Nguồn: Hà Lạc Lục Thập Tứ Quẻ.