Chương Thất Thoát: Xem Đồ Mất, Nơi Mất Và Người Lấy Trộm

Thất Thoát: mở đầu và câu 1–19

Thất Thoát (mất mát) — cách tìm đồ vật bị mất, xác định nơi mất, ai lấy trộm qua sáu hào của quẻ Bốc Dịch.

Mở đầu

民苦饑寒每有穿窬之輩 - 物忘檢束亦多遺失之虞

Dân khổ cơ hàn, mỗi hữu xuyên du chi bối
Hốt vong kiểm thúc, diệc đa thất chi ngu

Dân khốn khổ đói lạnh nên có bọn khoét ngạch đào tường. Vật quên coi sóc nên nhiều lo ngại để mất.

1.

要識其中之得失 - 須詳卦上之妻財

Yếu thức kỳ trung chi đắc thất
Tu tường quái thượng chi Thê Tài

Muốn biết lấy được hay mất đi. Nên rõ Thê Tài trong quẻ bói.

Hào Tài chủ cho vật đã mất, nếu được xung trung phùng hợp thì mất đi mà lại được, còn nếu hợp xứ phùng xung thì đã mất sẽ không tìm lại được.

2.

自空化空皆當置而不問 - 日旺月旺總未散而可尋

Tự Không hóa Không giai đương trí nhi bất vấn
Nhật vượng Nguyệt vượng tổng vị tán nhi khả tầm

Tự Không hóa Không đều nên để đó đừng có hỏi. Nhật vượng Nguyệt vượng thì vẫn còn nguyên, có thể tìm lại được.

Dụng hào lâm Không hoặc động hóa Không đều khó tìm thấy. Nếu Tài là Nguyệt kiến hoặc Nhật thần vượng tướng thì vật còn nguyên có thể tìm lại.

3.

內卦本宮搜索家庭可見 - 他宮外卦追來鄰里能知

Nội quái bản cung sưu tác gia đình khả kiến
Tha cung ngoại quái truy lai lân lý năng tri

Nếu ở nội quái của Bản cung thì có thể tìm thấy trong nhà. Ở Ngoại quái của Tha cung thì truy tìm ở hàng xóm láng giềng.

Hào Tài ở Nội quái của Bản cung, vật mất chưa ra khỏi nhà có thể tìm thấy. Hào Tài ở Ngoại quái của Tha cung vật đã ra khỏi nhà, khó tìm lại được, ở gian hào tất có thể tìm ở nhà hàng xóm.

(Bản cung tức Chính quái. Trong bói dịch, quẻ ban đầu là Chính quái, có hào động biến đổi mà trở thành Biến quái tức Tha cung.)

4.

五路四門六乃棟梁閣上

Ngũ lộ tứ môn lục nãi đống lương các thượng

Hào ngũ là lộ, tứ là cổng, lục là cột rường hay trên gác.

Đây là nói sơ lược về sáu hào. Dụng thần tại hào ngũ có thể tìm trên đường, tại hào tứ có thể tìm thấy ở cổng ở cửa, tại hào sáu có thể ở rường, ở trên gác. Học giả không nên câu nệ phải linh động.

5.

初井二竈三為閨閫房中

Sơ tỉnh nhị táo tam vi khuê khổn phòng trung

Hào sơ là giếng, hào nhị là bếp, hào tam là trong phòng khuê.

Nếu Dụng thần ở hào sơ Hợi Tí thì có thể tìm trong giếng nước, ở hào nhị có thể tìm trước bếp, hào tam thì có thể tìm thấy trong phòng. Nếu phục dưới hào tam Quan Quỷ thì có thể tìm trong gian thờ.

6.

水失于池木乃柴薪之內 - 土埋在地金為磚石之間

Thủy thất vu trì, Mộc nãi sài tân chi nội
Thổ mai tại địa, Kim vi chuyên thạch chi gian

Thủy thì mất trong ao, Mộc thì trong củi. Thổ thì chôn trong đất, Kim là trong đống gạch đá.

Tài lâm hào Thủy thì vật ở trong ao; Tài lâm hào Mộc thì vật ở trong gỗ củi, trong bụi cây, bụi tre; Tài lâm Kim vượng tướng thì ở trong đồ đồng, sắt, thiếc, mà hưu tù thì ở trong vại chum; Tài lâm hào Thổ vượng tướng thì ở trong gạch đá, hưu tù thì trong ngói, gạch vụn, sỏi…

7.

動入墓中財深藏而不見

Động nhập Mộ trung thâm tàng nhi bất kiến

Động nhập Mộ thì chôn sâu không thấy được.

Nếu Dụng hào nhập Mộ, hóa Mộ hoặc Phục dưới Mộ tức ở trong đồ vật. Muốn biết lúc nào thấy được thì chờ ngày xung khai Mộ.

8.

靜臨世上物尚在而何妨

Tĩnh lâm Thế thượng, vật thượng tại nhi hà phương

Tĩnh mà lâm Thế thì vật còn đó lo gì.

Phàm xem mất mát, Dụng hào không nên động, động tất biến đổi. Nếu được an tĩnh, trì Thế, sinh hợp Thế, chủ vật chưa mất, dễ tìm thấy. Nếu được sinh vượng, bất Không càng dễ nữa.

9.

鬼墓交臨必在墳邊墓側

Quỷ Mộ hào lâm tất tại phần biên mộ trắc

Lâm vào hào Quỷ Mộ thì ở bên cạnh mồ mả.

Dụng lâm Quỷ Mộ, vật ở trong chùa miếu, vô khí thì ở trong mồ mả. Nếu ở Nội quái của Bản cung thì ở cạnh linh cữu, hoặc ở nơi bài vị, gia thêm Đằng Xà ở nơi tượng Phật, tranh Thần, ở hào tam thì ở trong nhà hương hỏa.

10.

日辰合住定然器掩遮藏

Nhật thần hợp trú định nhiên khí yểm già tàng

Nhật thần hợp trú thì bị vật che lấp.

Dụng hào phát động gặp Nhật thần hợp trú tất nhiên có vật che lấp. Nếu xung mà gặp hợp tất tìm được, mà hợp gặp xung thì khó tìm.

11.

子交福變妻財須探鼠穴 - 酉地財逢福德當檢雞栖

Tí hào Phúc biến Thê Tài tu thám thử huyệt
Dậu địa Tài phùng Phúc Đức đương kiểm kê tê

Phúc ở hào Tí biến Thê Tài nên tìm ở hang chuột. Tài ở Dậu gặp Phúc nên kiếm ở chuồng gà.

Tài hóa Phúc, Phúc hóa Tài vật mất tất ở trong hang tổ cầm thú. Như ở hào Tí là bị chuột cắn tha đi, ở hào sơ là hang dưới đất, hào Dần là mèo tha, Sửu là ở chuồng trâu, Ngọ là ở chuồng ngựa, Mùi là chuồng dê, Dậu là chuồng gà, Hợi là chuồng heo. Có hợp là ở bên trong, không hợp thì ở gần đó.

12.

鬼在空中世動則自家所失

Quỷ tại Không trung, Thế động tắc tự gia sở thất

Quan Quỷ lâm Không, Thế động là tự nhà làm mất.

Hào không có Quan hoặc Quan lâm Không mà hào Thế động là tự nhà làm mất không phải bị người trộm mang đi.

13.

財伏應下世合則假貨于人

Tài phục Ứng hạ Thế hợp tắc giả hóa vu nhân

Tài phục ở Ứng được Thế hợp là bị người mượn.

Quan Quỷ hoặc lâm Không, hoặc Phục, hoặc Tử Tuyệt không động mà Tài ở hào Ứng hoặc phục dưới hào Ứng là tự đem cho người mượn. Muốn biết người nào mượn dùng hào Ứng lâm vào Lục Thân để đoán. Như lâm Tử là bọn trẻ nhỏ chẳng hạn.

(Vật tưởng bị mất mà thật ra đem cho người mượn.)

14.

若伏子孫當在僧房道院 - 如伏父母必遺衣笈書箱

Nhược phục Tử Tôn đương tại tăng phòng đạo viện,
Như phục Phụ Mẫu tất di y cấp thư sương

Nếu phục ở Tử Tôn tất tại tăng phòng, đạo viện. Nếu phục Phụ Mẫu tất ở rương áo quần, hòm sách vở.

Dụng hào không hiện ở quẻ, nên xem phục tại nơi nào. Nếu phục tại Tử Tôn vật mất tìm trong chùa chiền, hoặc nơi bọn trẻ nhỏ. Nếu phục tại Phụ Mẫu vật ở trong nhà chính hoặc ở nơi bậc tôn trưởng, không hợp thì trong áo quần trong sách, có hợp thì ở trong rương áo quần trong hòm sách. Nếu phục dưới hào Huynh của bản cung thì ở nơi anh chị em, ở tha cung thì ở chỗ bạn bè quen biết.

15.

在內則家中失脫 - 在外則他處遺亡

Tại nội tắc gia trung thất thoát
Tại ngoại tắc tha xứ di vong

Tại Nội thì mất trong nhà. Tại ngoại thì để quên nơi khác.

Dụng hào ở Nội quái mất ở trong nhà, tại Ngoại quái mất ở nơi khác.

16.

財伏逢冲必是人移物動

Tài phục phùng xung tất thị nhân di vật động

Tài hào phục gặp xung tất do người chuyển vật đi.

Tài hào phục ở trong quẻ, được Nhật thần, động hào ám xung, nếu Quan Quỷ suy tĩnh thì vật bị người chuyển đi mà không phải bị người lấy trộm.

17.

鬼興出現定為賊竊人偷

Quỷ hưng xuất hiện định vi tặc thiết nhân du

Quỷ xuất hiện động chắc chắn bị giặc cướp, người lấy đi.

Quan Quỷ không hiện trong quẻ hoặc lâm Không hoặc suy Tuyệt, bất động đều không phải do người trộm. Quẻ Du Hồn thì phần lớn do quên. Nếu hào Quan Quỷ biến động mới là bị người lấy trộm.

18.

陰女陽男內卦則家人可決 - 生壯墓老他宮則外賊無疑

Âm nữ dương nam, Nội quái tắc gia nhân khả quyết
Sinh tráng Mộ lão, tha cung tắc ngoại tặc vô nghi

Âm là gái, dương là trai, Nội quái có thể đoán chắc là gia nhân. Sinh là mạnh, Mộ là già, ở tha cung tức là cướp ở bên ngoài, chẳng phải nghi ngờ.

Hào Quỷ thuộc dương là nam lấy trộm, thuộc âm là nữ lấy trộm. Âm hóa Dương là nữ lấy trộm với nam, Dương hóa Âm là nam lấy trộm gởi cho nữ. Quan sinh vượng thì người lấy trộm là tráng niên, Mộ Tuyệt là lão niên, Thai Dưỡng là trẻ con, bị Hình là người bị bệnh. Quan ở bản cung nội quái là trong nhà lấy trộm, tha cung Nội quái là người thuê nhà, hoặc người khác họ ở trong nhà lấy trộm.

19.

乾宮鬼帶騰蛇西北方瘦長男子 - 巽象官加白虎東南上肥胖陰人

Càn cung Quỷ đới Đằng Xà, Tây Bắc phương sấu trường nam tử
Tốn tượng Quan gia Bạch Hổ, Đông Nam thượng phì bàn âm nhân

Quỷ ở cung Càn có Đằng Xà là người nam ốm cao ở phương Tây Bắc. Quan thuộc cung Tốn thêm Bạch Hổ là người nữ béo mập ở phương Đông Nam.

Đây là nói đến dùng bát quái để định phương hướng, Lục thần để định hình dáng giặc cướp. Như Quỷ ở cung Càn là người ở phương Tây Bắc, ở Tốn là người ở phương đông Nam, có Đằng Xà thì thân dài mà ốm, có Bạch Hổ vượng tướng thì to mập, hưu tù thì gầy ốm. Ngoài ra cứ phỏng theo như thế mà đoán.

Thất Thoát: câu 20–37

20.

與世刑冲必是冤仇相聚 - 與福交變必然僧道同謀

Dữ Thế hình xung tất thị oan cừu tương tụ
Dữ Phúc giao biến tất nhiên tăng đạo đồng mưu

Hình xung với Thế tất tất vì thù oán hiềm khích. Động biến với Phúc tất do tăng đạo đồng mưu.

Hào Quỷ với Thế hình xung, thì cướp vốn có hiềm thù, sinh hợp với Thế là người vốn thân thuộc. Quỷ hóa Tử, Tử hóa Quỷ tất có tăng đạo lẫn lộn vào bên trong.

21.

鬼遇生扶慣得中間滋味

Quỷ ngộ sinh phù quán đắc trung gian tư vị

Quỷ được sinh phò thì vốn đã quen nghề này rồi.

Hào Quỷ vô khí lại lâm Tử Tuyệt, nếu được Nhật thần, động hào phò khởi, thì tên trộm cướp này đã quen đánh mùi rồi. Nếu là Nguyệt kiến tức cường đạo, là Thái Tuế thì cướp lâu năm.

22.

官興上下須防內外勾連

Quan hưng thượng hạ, tu phòng nội ngoại câu liên

Quan động ở Thượng, Hạ quái nên phòng trong ngoài câu kết.

Quẻ có hai hào Quỷ, trộm chẳng phải một người, cả hai đều động thì trong ngoài thông đồng. Nếu Nội động Ngoại tĩnh thì gia nhân trộm với người ngoài; Ngoại động Nội tĩnh thì trong nhà có người biết sự tình.

23.

木剋六爻鑿牆而入 - 金傷三位穿壁而來

Mộc khắc lục hào du tường nhi nhập
Kim thương tam vị xuyên bích nhi lai

Mộc khắc hào lục đào tường mà vào. Kim khắc hào tam khoét vách mà đến.

Mộc Quỷ khắc Thổ nên đào tường, đào hang. Kim Quỷ khắc Mộc nên vạch rào, xẻ vách. Hỏa Quỷ khắc Kim nên bẻ khóa cạy móc. Thủy Quỷ khắc Hỏa nên tạt nước tắt đèn. Thổ Quỷ khắc Thủy nên vượt khe lội hào. Mộc Hỏa biến đổi thì có đèn soi cầm gậy… Muốn biết theo nơi nào mà vào thì dùng chỗ Quỷ khắc mà định. Như Mộc Quỷ khắc hào lục thì nhảy tường mà vào, khắc hào sơ thì đào hang ở cửa sau mà vào.

24.

世去冲官失主必曾驚覺

Thế khứ xung Quan, thất chủ tất tằng kinh giác

Thế khử xung Quan thì người mất của giật mình tỉnh giấc.

Thế xung hào Quỷ, người mất biết, Ứng xung Quỷ người khác biết được, bàng hào xung Quỷ người ở bên biết được.

25.

日來剋鬼賊心亦自驚疑

Nhật lai khắc Quỷ, tặc tâm diệc tự kinh nghi

Nhật thần khắc Quỷ, cướp trong lòng cũng sợ hãi.

Quỷ bị Nhật thần, động hào hình khắc thì cướp lo sợ, tất sẽ bị bắt.

26.

子動丑宮問牧童定知消息 - 福興酉地見酒客可探情由

Tử động Sửu cung, vấn mục đồng định tri tiêu tức
Phúc hưng Dậu địa, kiến tửu khách khả thám tình do

Tử động ở hào Sửu, dò hỏi tin ở mục đồng. Phúc động ở Dậu, hỏi thăm khách uống rượu để biết tình hình.

Tử động tất có người thấy được, hỏi có thể biết tin tức. Nếu ở hào Tí có thể hỏi nơi người đàn ông đầu trần, hay người đánh cá; tại hào Sửu có thể hỏi người chăn trâu, những kẻ xây tường; tại hào Dần hỏi người thợ mộc, người gánh tre; ở hào Mão hỏi người bán dép, gánh củi, gánh cỏ…; tại hào Thìn hỏi những người đào đồng đào giếng, cày bừa gần sông,…; tại hào Tị hỏi người con gái mặc áo đỏ hoặc gà ăn mày chơi rắn; tại hào Ngọ hỏi người đun lò, đốt lửa thắp đèn hoặc người cởi ngựa; tại hào Mùi hỏi người gánh tro canh tác, người chăn dê; tại hào Thân hỏi người thợ đồng thợ sắt, hoặc người chơi đùa với khỉ; tại hào Dậu hỏi người thợ kim, người uống rượu, kẻ bắt gà…; tại hào Tuất hỏi người lội bùn cày đất, dẫn chó…; tại hào Hợi hỏi người gánh nước, kẻ đạp xe, giặt áo hoặc tắm…

27.

兄動劫財若卜起賊無處覓

Huynh động Tài nhược, bốc khởi tang vô xứ mịch

Huynh động khắc Tài, nếu bói tang vật thì không biết đâu mà tìm.

Bói xem về tang vật cùng tìm vật, nếu thấy Huynh động đều chủ vật mất thất tán, cuối cùng khó tìm được.

28.

官興剋世如占捕盜必傷身

Quan hưng khắc Thế, như chiêm bổ đạo tất thương thân

Quan động khắc Thế, xem bắt cướp tất hại thân.

Phàm xem bắt cướp cần Thế vượng Quỷ suy. Thế động Quỷ tĩnh thì dễ bắt cướp. Nếu hào Quỷ vượng động khắc Thế thì ngược lại nên đề phòng kẻo bị hại.

29.

世值子孫任彼強梁何足慮

Thế trị Tử Tôn, nhậm bỉ cường lương hà túc lự

Thế trị Tử Tôn, mặc cướp mạnh chẳng đáng lo.

Tử là người bắt giặc. Nếu tử vượng động hoặc lâm Thế, hoặc Nhật Nguyệt lâm đấy, tức Quỷ bị chế, tất bắt giặc được. Nếu gặp giặc hung ác cường bạo cũng không đáng lo.

30.

鬼臨墓庫縱能巡捕亦難擒

Quỷ lâm Mộ Khố, túng năng tuần bổ diệc nan cầm

Quỷ nhập Mộ nếu vây bắt cũng khó được.

Quỷ hào nhập mộ hoặc hóa nhập Mộ, hoặc phục dưới Mộ đều chủ giặc trốn kỹ, khó bắt được. Phải đợi Nhật thần, động hào phá Mộ mới bắt được.

31.

日合賊交必有窩藏之主

Nhật hợp tặc hào tất hữu oa tàng chi chủ

Nhật thần hợp với hào giặc là có chủ đồng lõa tàng trữ.

Quỷ là hào giặc, coi bắt giặc cướp mà có hợp với giặc tất có người đồng lõa cất giữ, không thể tìm được. Đợi ngày xung hợp mới có thể bắt được.

32.

動冲鬼煞還逢指示之人

Động xung Quỷ sát hoàn phùng chỉ thị chi nhân

Động xung với Quỷ sát thì gặp người chỉ điểm.

Hào Quỷ gặp xung động, cùng bị khắc tất có người chỉ nơi cướp ẩn núp.

33.

卦若無官理當論伏 - 財如發動墓處推詳

Quái nhược vô Quan lý đương luận Phục
Tài như phát động Mộ xứ suy tường

Quẻ nếu không Quan nên luận Phục. Tài như phát động, suy rõ tại Mộ.

Bắt cướp mà không có hào Quan giặc tất ẩn núp, nên xem hào Quan phục tại nơi nào tất biết giặc ở tại đâu. Nếu phục dưới hào Tài thì ở nhà vợ chẳng hạn. Nếu biến thành Quan thì luận tại biến hào, không cần xem hào Phục nữa. Nếu bói về đồ tàng trữ mà hào tài phát động, xem Mộ tại nơi nào tất biết nơi cất giấu.

34.

伏若剋飛終被他人隱匿 - 飛如剋伏還為我輩擒拿

Phục nhược khắc Phi chung bị tha nhân ẩn nặc
Phi như khắc Phục hoàn vi ngã bối cầm na

Phục ở đây chỉ luận hào Quỷ, còn Phi thì luận hào Thế. Nếu Quỷ phục dưới Thế khắc Phi cuối cùng khó bắt được. Như Phi khắc Phục tất sẽ bắt được.

(Nguyên bản không có đoạn giải thích tách bạch phần dịch nghĩa cho câu này, phần dịch nghĩa đã lồng ngay trong đoạn giải thích trên.)

35.

若伏空爻借賃屋居非護賊

Nhược phục Không hào, tá nhậm ốc cư phi hộ tặc

Nếu phục ở hào Không thì thuê nhà mà ở chẳng phải trợ giúp giặc.

Quỷ phục dưới hào Không là thuê nhà ở mà không phải oa tàng, hoặc ẩn trú tại nhà người khác mà không chứa chấp. Về sau bại lộ.

36.

如藏世下提防竊盜要留心

Như tàng Thế hạ, đề phòng thiết đạo yếu lưu tâm

Nếu phục dưới Thế cần lưu tâm đề phòng trộm cướp.

Phàm xem phòng trộm cướp cần nhất là hào Quỷ suy tĩnh cùng lâm Không hoặc Quỷ bị Nhật thần xung tán hoặc Tử Tôn khắc chế đều là điềm tốt. Nếu hào Quỷ không bị chế, động khắc hào Thế sẽ bị hại. Nếu Quỷ phục dưới hào Thế tuy vô sự nhưng đến lúc sẽ lộ ra, cần đề phòng.

37.

倘失舟車衣服不宜妻位交重 - 或亡走獸飛禽切忌父交發動

Thảng thất chu xa y phục bất nghi Thê vị giao trùng
Hoặc vong tẩu thú phi cầm thiết kỵ Phụ hào phát động

Nếu mất xe thuyền quần áo không nên Thê Tài giao động. Hoặc mất thú vật kỵ nhất là Phụ hào phát động.

Thất thoát không phải hoàn toàn lấy hào Tài làm Dụng thần. Nếu mất xe thuyền, áo quần, văn thư tất lấy hào Phụ Mẫu làm Dụng thần. Cho nên rất kỵ hào Tài động. Nếu mất chim thú lấy Tử Tôn làm Dụng thần, cho nên kỵ hào Phụ phát động khắc Tử tất khó tìm. Học giả nên linh động.

Lời kết Chương 13

卦交仔細搜求 - 盜賊難逃捉獲

Quái hào tử tế sưu cầu - Đạo tặc nan đào tróc hoạch

Kỹ càng tìm xem các hào - Giặc cướp khó tránh bị bắt.

---

Nguồn: Tăng Bổ Bốc Phệ Chính Tông (增補卜筮正宗) – Vương Hồng Tự, bản dịch và chú thích của Vĩnh Cao.