Thiên tiên chính lý: một chữ chân xuyên suốt đường luyện đan

Một chữ “chân” xuyên suốt cả bộ kinh

Thiên tiên chính lý là tác phẩm tiêu biểu của Ngũ Xung Hư đời Minh, và là phần chủ yếu cấu thành bộ Ngũ Liễu tiên tông. Bộ ấy cùng Tiên Phật hợp tông của Ngũ Xung Hư, rồi Tuệ mệnh kinh và Kim tiên luận chứng của Liễu Hoa Dương đời Thanh, hợp thành một bộ sách tu luyện rất nổi tiếng của Đạo gia và khí công Đạo giáo Trung Hoa. Học thuật của hai người Ngũ và Liễu cùng xuất phát từ phái Bắc tông; Ngũ Xung Hư thiên về tu luyện kiểu Đạo gia, Liễu Hoa Dương hướng về lối tu của Phật gia. Mỗi người có nét riêng, và cả hai đều thành tông chỉ tu luyện Đạo đan.

Thiên tiên chính lý có chín thiên, và cả bộ được xuyên suốt bởi một chữ “chân”: chân khí, chân thời, chân pháp (chân cơ), chân ý, chân dược, chân đan. “Chân” là nguyên bản, là gốc tiên thiên. Tông chỉ của Đạo đan là “phản phác quy chân”, như Lão Tử nói “phục quy vu phác”, và như Trang Tử trong thiên Thu thủy nói “cẩn thủ nhi vật thất, thị vị phản kỳ chân”: giữ cẩn thận mà đừng để mất, ấy là trở về với cái chân.

Chân thời: khi tĩnh đến cực, trong đầu không còn một ý

Cái chân trong luyện đan không phải lúc nào cũng có, nó chỉ hiện ra trong một khoảnh khắc rất ngắn.

Cái chân tiên thiên gồm tinh, khí, thần sẵn có từ đầu, và bộ kinh khái quát thành cái khí đầu tiên. Muốn nắm cảnh giới tiên thiên thì phải nắm chân tính, chân khí và chân thời. Chân tính là bản nguyên. Chân khí là nguyên khí, nguyên tinh, nguyên thần do trời sinh ban đầu. Chân thời là thời cơ sinh thuốc, lúc “tĩnh hư đến cực độ, không một ý niệm”; đó là chân cơ để luyện đan.

Chân cơ không phải lúc vô tri vô giác, vì lúc ấy chưa phải chân tĩnh. Là từ chỗ không còn biết gì mà hoảng hốt hiện ra một chút tri giác, ấy mới là chân động. Còn chưa tới lúc không biết gì mà đã vọng tưởng, sinh ra vọng giác, thì không phải chân động; động mà không thật thì không thể có chân khí. Đúng như kinh viết:

Bất tri chân động chân tĩnh chi thời, diệc bất khả đắc chân khí.

Còn chân dược, thực chất là chân khí. Kinh viết: người xưa nói kim đan nội dược từ ngoài đến, vì khí của gốc tổ, từ lúc sinh thân thể dù ẩn ở đan điền nhưng vẫn phát ra bên ngoài rồi lại quay về bên trong; nên nói sinh ở trong mà lại từ ngoài đến, và nói ngoại dược luyện thành hoàn đan cũng được, mà gọi đó là nội dược hay đại dược cũng được. Nghĩa là chân dược ẩn trong nguyên khí tiên thiên ở đan điền, thường rò rỉ ra ngoài, nên “hái” chân dược chính là thu cái chân khí đã tán ra ngoài về lại đan điền. Vì vậy tuy gọi là ngoại dược mà thực ra sinh từ bên trong. Muốn chân nguyên tiên thiên quay lại thì phải lấy “vô niệm” và “hư vô” mà luyện, để nguyên khí đã tán ra ngoài mới trở về trong đỉnh. Đó là toàn bộ ý nghĩa chữ “chân” trong bộ kinh.

Hỏa hầu và hai giờ tắm gội Mão Dậu

Có một chi tiết mà ít người để ý: giữa hai nhịp tiến lửa và lui lửa còn có một lúc phải dừng để tắm gội.

Giờ Tý quẻ Phục, một dương sinh ra, từ giờ Tý đến giờ Tị, lúc ấy nên nhập dương hỏa; giờ Ngọ quẻ Cấu, một âm lớn lên, từ giờ Ngọ đến giờ Hợi, lúc ấy nên thoái âm phù. Phép hỏa hầu quay vòng giống như vòng độ số của trời. Thuần Dương lão tổ có nói: khi sắp xếp thời gian tiến thoái cho việc luyện huyền căn, phải hiểu rõ bí quyết giờ Mão và giờ Dậu. Chi phái họ Ngũ coi chuyện tắm gội ở Mão Dậu rất trọng. Ngũ Xung Hư viết: nếu chỉ biết dương tiến hỏa, âm thoái phù mà không biết phép tắm gội ở giờ Mão Dậu thì cũng không thành đan. Tắm gội là công pháp cần thiết nhất và huyền diệu nhất để thành tiên thành Phật; đức Thế Tôn cũng nhiều lần nhắc việc xuống hồ tắm gội. Tiến lửa lui lửa chẳng qua là điều hòa trợ giúp cho tắm gội; điều hòa tiến thoái mà không biết tắm gội thì vô ích, biết tắm gội mà không biết thuật tiến thoái thì cũng chẳng có công hiệu gì.

Từ đó mới có chủ trương coi trọng hỏa hầu tắm gội vào các giờ “chính” và “hoạt” lúc sớm và chiều. Gọi là “hoạt” vì khí dương của trời sinh ở giờ Tý, còn khí dương của người sinh lại quyết định ở thân tâm. Tử Dương cũng nói không cứng nhắc theo giờ Tý đông chí, và đến lúc tắm gội Mão Dậu cũng thế. Nghĩa là hỏa hầu vào giờ Tý giờ Ngọ còn phải dựa vào cái sinh và mất của khí dương trong bản thân, đừng quá câu nệ thiên thời.

Năm điểm tinh túy trong Hỏa hầu kinh

Trong thiên bàn về lửa, năm điều dặn dò dưới đây nhắm vào cùng một nỗi sợ: lửa quá tay.

Một, “hỏa hầu ở trong chân tức”. Ngũ Xung Hư viết: chân tức là hô hấp của chân nhân, không phải thở bằng mũi và miệng. Chân nhân hít vào ở khí huyệt, tức hạ đan điền, khác với người thường.

Hai, phải luôn luôn điều hòa để chân khí ngưng lại. Nghĩa là một khắc cũng không được mất tập trung, nếu không sẽ mất chân hầu. Kinh nói hỏa hầu vốn chỉ là hô hấp, khí vào khí ra cũng chính là nó; sự kỳ diệu của chân hỏa do chính con người. Nếu cố làm gấp thì lửa bùng, cố làm hoãn thì lửa lạnh, và sợ nhất là để ý nghĩ phân tán, vì như vậy đại đan sẽ không kết.

Ba, “tý ngọ mão dậu định chân cơ, điên đảo âm dương tam bách tức”. Phải nắm sự tiến thoái âm dương của bốn giờ ấy. Điên đảo âm dương nghĩa là lúc lục dương thì tiến dương hỏa, lúc lục âm thì thoái âm phù; trong ba trăm hơi thở thì tiến một nửa, thoái một nửa, là “tam bách tức”. Giờ Tý giờ Ngọ của hỏa hầu là hai giờ hoạt chứ không phải giờ nửa đêm hay buổi trưa cứng nhắc.

Bốn, “sát kỳ hỏa nhi vô quá bất cập, minh kỳ hỏa chi lão nộn ôn vi”. Đó là lời nhắc người luyện biết dừng ở chỗ đủ, vì đan đã chín thì không cần hỏa nữa, cứ tiếp tục hỏa hầu thì làm tổn đan.

Năm, “thánh thai ký ngưng, dưỡng dĩ văn hỏa, an thần định tức nhiệm kỳ tự nhiên”. Thai thánh đã ngưng thì nuôi bằng lửa văn, yên thần, định hơi thở, để mặc tự nhiên. Ngũ Xung Hư viết: không cần làm hỏa hầu, trong lư tự sẽ ấm.

Về thuốc non hay già, ông chỉ rõ: khi khí dương ở đan điền chưa kịp sinh, chưa vào giai đoạn thành thuốc mà đã vội đứng dậy thu thì gọi là hái non. Còn già là để quá lúc thuốc vừa chín, khi ấy khí tích lâu, dần hư tán, tất cả do tâm lười. Khí tan thì lực yếu, phối hợp thiếu nhịp, không thành đan. Hỏa hầu mà đứt quãng thì thuốc tuy gần thành cũng tiêu; để quá lửa thì thuốc đã chín cũng tiêu. Muốn thu thuốc tốt phải biết hỏa hầu.

Kinh còn viết: các bậc tiên thánh khi tu luyện luôn giữ cân bằng thần và khí, lửa và thuốc hợp nhau. Thở ra hít vào dựa vào động tĩnh của chân khí, lấy động tĩnh ấy làm gốc cho chân tức; lửa và thuốc không thiên lệch bên nào, mới đạt được chỗ kỳ diệu của tiểu chu thiên và thành thuốc trường sinh. Nói gọn, mấu chốt nằm ở thai thần, tức tâm thần của mình: thai thần điều hòa thì có chân tức, tức chân hỏa; có chân hỏa thì luyện được chân dược, tức chân khí; mà chân hỏa do chân thần quyết định. Chân thần chính là nguyên thần, nên luyện chân thần là luyện nguyên thần. Người xưa nói muốn luyện hoàn đan, trước hết luyện tính; muốn luyện thuốc hay, trước hết tu tâm. Nhiều người học đạo mà không biết chân dược là gì, không nắm được thời điểm diệu kỳ khi tĩnh đến cực, thân tâm đều tịnh, vốn là điểm khởi đầu của một sự biến đổi.

Bí quyết luyện dược: ba hợp làm một

Sau lửa là thuốc, và thuốc không phải một thứ mà là ba thứ đang chờ gộp.

Trên nền luyện tinh, khí, thần tiên thiên, bộ kinh nhấn mạnh “luyện tam hợp nhất”: đạo tiên lấy ba nguyên là tinh, khí, thần làm chính dược, luyện ba gộp thành một thì gọi là luyện dược, lý rất tinh vi, phép rất bí mật. Tông chỉ của đan gia là đem tinh khí thần đã tán phát ra ngoài luyện vào trong thành nguyên tinh, nguyên khí, nguyên thần tiên thiên; hoàn đan quy nhất chính là quá trình ấy. Trong đó phải lấy “giác linh” làm chính và “xung hòa” làm phụ: giác linh để luyện thuốc, xung hòa là thứ dùng để luyện thuốc. “Giác linh” được lấy vào giờ Tý. Người luyện phải để ý độ non già của thuốc: lấy non thì khí ít, thuốc không linh, đan không kết; lấy già thì khí tản, thuốc cũng không linh, đan cũng không kết.

Thiên tiên chính lý vì vậy là bộ kinh có giá trị về tu luyện nội đan. Các phần bàn về chân khí, hỏa hầu và luyện dược khá sâu, và nó nhắc đi nhắc lại một điều: muốn luyện đại dược thì trước hết phải tu tâm luyện kỷ.

Nguồn: Dương Lực, Kinh điển văn hóa 5000 năm Trung Hoa - Tập 4, thuật lại có lược bớt.