Bài tổng quan
Hoàng Thích nhặt ba mươi bốn nhà chú Dịch đã mất
Có những bộ chú Dịch chỉ còn lại vài đoạn trích, và có một nhà đời Thanh quyết nhặt cho đủ ba mươi bốn nhà. Trong số ấy có cả một bộ vĩ thư được gom trọn từng cuốn một. Tên những nhà ấy là gì, và điều gì khiến bộ gom này được xếp vào ba viên ngọc quý...
Hoàng thị dật thư khảo là bộ di thư của Hoàng Thích đời Thanh, trong đó có mục Dịch loại gom ba mươi bốn nhà chú Dịch đã mất từ lâu. Nó bổ sung những đoạn văn thất lạc của Dịch học từ đời Tấn đến đời Đường, và được xếp là một trong ba viên ngọc quý để bù đắp cho kho Dịch học cổ.
Một bộ di thư nhiều tầng
Mỗi tầng của bộ di thư là một lớp văn cổ được lau bụi trở lại.
Toàn bộ di thư của Hoàng Thích gồm nhiều phần. Hán học đường kinh giải có một trăm mười hai loại; Thông vĩ có bảy mươi hai loại; Tư sử câu thẩm có tám mươi bốn loại; Thông chí đường kinh giải có mười bảy loại; tổng cộng bảy nghìn ba trăm chín mươi ba thiên. Mục Dịch loại nằm trong đó, riêng bộ Hoàng thị dật thư khảo, cùng với Dịch loại trong Ngọc hàm sơn phòng tập dật thư và Hán Ngụy nhị thập nhất gia Dịch chú, hợp thành ba bộ lớn cho việc khảo cứu Dịch học cổ.
Ba mươi bốn nhà từ trước Tần đến đời Đường
Những tên tuổi quen và lạ nằm cạnh nhau, mỗi tên chỉ còn lại một nắm câu chữ.
Mục Dịch loại thu chú giải của ba mươi bốn nhà, từ đời Tần, đời Chu cho đến đời Đường. Ngoài Tử Hạ Dịch truyện còn có lời chú của các nhà như Mạnh, Kinh, Mã, Tuân, Vương, Ngu, Diêu, Can, cùng một số người khác như Lưu Hiến; tất cả có thể ghép với Dịch loại của Ngọc hàm sơn phòng tập dật thư và Hán Ngụy nhị thập nhất gia Dịch chú để làm tài liệu so sánh. Thêm nữa, Càn Khôn Dịch cùng Hệ từ sớ của Lưu Hiến, Dịch âm chú của Triết Dư, Dịch chú của Phạm Trường Sinh cũng là những nguồn đáng tham khảo.
Thông vĩ giữ trọn một bộ vĩ thư
Một bộ vĩ thư còn đủ các cuốn thì càng quý, vì nó là mảnh hiếm của cả một thời.
Điểm quý nhất là trong mục Thông vĩ, Hoàng Thích thu thập đủ toàn bộ Dịch vĩ: một cuốn Dịch vĩ, và các cuốn Trịnh Huyền chú gồm Dịch Càn tạc độ, Dịch Thị loại mưu, Dịch Khôn linh đồ, Dịch Càn nguyên tự chế ký, Dịch Biện chung bị, Dịch Kê lãm đồ và Dịch Thông quái nghiệm. Các cuốn đều có thể dùng làm tài liệu tham khảo để nghiên cứu Dịch vĩ.
Giá trị của ba mươi bốn mảnh ghép
Một tòa nhà không còn, nhưng viên gạch nào nhặt lại cũng cho biết nó từng cao đến đâu.
Hoàng thị dật thư khảo bảo tồn ba mươi bốn loại tác phẩm Dịch, nhất là Thông vĩ đã giữ lại trọn bộ Dịch vĩ. Nó đứng cùng hàng với những công trình gom chú Dịch khác như Chu Dịch tập giải của Lý Đỉnh Tộ, Dịch Hán học của Huệ Đống và bộ gom Dịch học Hán đến Thanh của Lý Quang Địa, và có giá trị quan trọng với việc nghiên cứu Dịch học.
Nguồn: Dương Lực, Kinh điển văn hóa 5000 năm Trung Hoa - Tập 3, thuật lại có lược bớt.
