Con đường tơ lụa và những đỉnh cao văn hóa Trung Hoa

Những nét chính về văn hóa truyền thống Trung Quốc

Từ kỹ thuật làm giấy và in ấn, dòng chảy văn hóa Trung Hoa còn tiếp tục lan tỏa theo những con đường xa hơn nữa - qua sa mạc, qua đại dương, và cả lên bầu trời.

Phát hiện ra thành tựu in ấn sớm nhất của Trung Quốc ở động đá Đôn Hoàng

Bản khắc "Kinh kim cương" của thời nhà Đường (năm 868) được phát hiện tại một động đá ở Đôn Hoàng chính là bằng chứng của thành tựu in ấn thời kỳ đầu của Trung Quốc. Nền văn hóa Trung Quốc do đâu có được sự phát triển rực rỡ như thế, kho tàng thư tịch Trung Quốc do đâu mà thế, chính là vì Trung Quốc ngay từ rất sớm đã nắm bắt được kỹ thuật làm giấy và in ấn. Kỹ thuật làm giấy của người Trung Quốc truyền tới nơi đâu thì nền văn hóa ở nơi đó lập tức có sự phát triển vượt bậc, đến Triều Tiên, Nhật Bản, Việt Nam, thúc đẩy sự phát triển của văn hóa phương Đông, sang châu Âu, châu Mỹ và có ảnh hưởng quan trọng tới phong trào phục hưng nghệ thuật và phục hưng khoa học ở châu Âu.

Nói tóm lại, bốn phát minh lớn của Trung Quốc bao gồm kim chỉ nam, kỹ thuật làm giấy, kỹ thuật in ấn và thuốc súng là những cống hiến vĩ đại đối với sự phát triển của văn minh nhân loại.

Trương Khiên mở ra con đường tơ lụa

Con đường tơ lụa xinh đẹp nằm ở Nam Bắc Thiên Sơn là con đường thánh của sự chuyển vận văn hóa từ Trung Quốc sang Trung Tây Á. Lịch sử đã trải qua hơn 1000 năm kể từ khi Trương Khiên khai thông Tây Vực - năm 139 trước Công nguyên, năm thứ hai Kiến Nguyên đời Hán Vũ Đế - đến khi chính thức được các nhà vật lý học Đức tôn vinh là "con đường tơ lụa" vào thế kỷ XIX, trên con đường này luôn qua lại tấp nập xe cộ của các thương nhân Trung Quốc và nước ngoài. Những bức bích họa ở Đôn Hoàng và Mạc Cao đã lưu giữ lại được khung cảnh sinh động này.

Đại Đường Tây Vực ký

Năm 672, Đường Huyền Trang xuất phát từ cửa Ngọc Môn, bắt đầu cuộc hành trình tới Tây Vực, trải qua 5 vạn dặm đường, đi qua 110 nước để tới được quốc gia Phật giáo - Tây Trúc, Ấn Độ, thỉnh kinh. Từ đó mà phần lớn các sách kinh điển của Phật giáo được dịch sang Hán văn. Cuốn "Đại Đường Tây Vực ký" do Biện Cơ soạn dựa trên lời kể của nhà sư Huyền Trang đã ra đời và được dịch ra rất nhiều thứ tiếng. Đây là một tư liệu quý báu cho công tác nghiên cứu về lịch sử, địa lý, phong tục tập quán của các nước Ấn Độ, Nepal, Pakistan, Bangladesh và các quốc gia Trung Á khác.

Giám Chân, người tiên phong của mối bang giao Trung - Nhật

Năm 758, Giám Chân - một vị sư 66 tuổi người thời nhà Đường - đã thực hiện một chuyến "đông độ" (đi về phía đông) tới Nhật Bản, thực hiện ý nguyện lớn "Hồng pháp hưng hóa". Giám Chân đã mang tới Nhật Bản không chỉ là các sách kinh Phật mà còn cả các loại sách về y học, văn học, mỹ thuật, thư pháp, kiến trúc của Trung Quốc, từ đó mở ra đến năm giao lưu văn hóa giữa hai nước Trung - Nhật.

Trịnh Hòa vượt Tây Dương, mở ra trang đầu cho lịch sử hàng hải viễn dương Trung Quốc

Tháng 6 năm 1405, nhà sư Trịnh Hòa người thời nhà Minh đã vượt qua Đại Tây Dương, viết nên trang đầu tiên cho lịch sử hàng hải viễn dương Trung Quốc. Trịnh Hòa dẫn theo một hạm đội lớn, mang theo la bàn, khởi hành từ sông Lưu Gia - Tô Châu, phía Nam tới Tây Dương, bắc tới vịnh Ba Tư, Hồng Hải, Tây tới bờ Đông Hải - Châu Phi, đi qua Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Ấn Độ, vịnh Ba Tư, Ả Rập Xê Út, Yemen và các quốc gia ven bờ biển Đỏ. Cuộc hành trình trên đại dương này đã diễn ra sớm hơn gần một thế kỷ (87 năm) so với thời điểm Côlômbô tìm ra châu Mỹ. Việc nhà sư Trịnh Hòa vượt Tây Dương đã thúc đẩy phát triển nền ngoại thương Trung Quốc và mối giao lưu văn hóa giữa hai châu lục Á - Phi, nhưng hẳn Trịnh Hòa không thể ngờ được một điều rằng, 400 năm sau con đường Nam Hải mà ông đã vạch ra lại trở thành con đường để các nước đế quốc, thực dân phương Tây tiến vào xâm lược Trung Quốc.

Xây dựng Vạn Lý Trường Thành, một kỳ tích trong lịch sử kiến trúc của nhân loại

Vạn Lý Trường Thành - phía Tây bắt đầu từ cửa Gia Dụ tỉnh Cam Túc, đông đến cửa Sơn Hải (Hà Bắc), vạn dặm điệp trùng uốn lượn, khí thế hùng vĩ, từ trên mặt trăng nhìn xuống có thể trông thấy rõ ràng, được xem là một trong những điểm mốc của Trái Đất. Vạn Lý Trường Thành không những là niềm kiêu hãnh của nhân dân Trung Quốc mà còn là niềm tự hào của toàn nhân loại.

Con đường tơ lụa trên biển, chiếc cầu vồng của văn minh Đông Tây

Con đường tơ lụa trên biển chính là con đường thông từ Nam Hải Trung Quốc, bắt đầu ở Quảng Châu, đi qua vịnh Ấn Độ, đến vịnh Ba Tư, là con đường biển của mối giao lưu kinh tế, văn hóa giữa Trung Quốc và các nước Á Phi. Marco Polo - một nhà du lịch người Italia - sau chuyến đi du lịch qua con đường tơ lụa trên cạn đến Trung Quốc, tới năm 1293 lại từ Trung Quốc trở về qua con đường tơ lụa trên biển, đã viết cuốn "Marco Polo du ký". Đây là bằng chứng chứng tỏ Trung Quốc từ ít nhất là thế kỷ XII, đã có con đường tơ lụa trên biển.

Nghệ thuật Đôn Hoàng độc đáo nổi tiếng trên toàn thế giới

Tranh bích họa ở Đôn Hoàng và động Mạc Cao vốn làm kinh ngạc thế giới chính là một chứng nhân của con đường tơ lụa, là sự kết tinh trí tuệ và thẩm mỹ nghệ thuật của Đông và Tây Á, phản ánh thời kỳ Thịnh Đường ở Trung Quốc và sự giao thoa văn hóa giữa Trung Á và Tây Á. Các bức tranh trên hơn 400 bức tường ở 81 cái động của Đôn Hoàng mang đậm dấu ấn của Phật giáo, văn hóa nghệ thuật, âm nhạc, vũ đạo, cả chiến tranh và các hoạt động buôn bán, chúng tựa như những viên minh châu trong động ngọc, tỏa sáng lấp lánh cho tới tận ngày nay.

Tử Cấm Thành tráng lệ và nguy nga

Tử Cấm Thành nằm ở vị trí trung tâm của Bắc Kinh. Đây là đỉnh cao rực rỡ nhất của nghệ thuật cung đình của Trung Quốc cổ đại. Đặc biệt là khi kết hợp với quảng trường Thiên An Môn ở phía trước, trở thành quảng trường trung tâm đầu tiên của thế giới với một cảnh quan hết sức hùng vĩ. Xưa kia, đây là nơi ở của các bậc vua chúa, ngày nay, Tử Cấm Thành không chỉ là khu đất thánh trong tâm niệm của người dân Trung Quốc mà còn là một di sản văn hóa nổi tiếng trên toàn thế giới, tượng trưng cho sức mạnh và sự tôn nghiêm được kết tinh qua mấy ngàn năm của dân tộc Trung Hoa.

Người bay đầu tiên của Trung Quốc

Vào thế kỷ XIV, một người Trung Quốc tên là Vạn Hộ, do dùng tên lửa và diêm thử bay mà tuẫn nạn, đã viết nên trang sử bi hùng đầu tiên cho lịch sử hàng không vũ trụ Trung Quốc. Về sau, tên của con người đi tiên phong này đã được giới hàng không vũ trụ dùng để đặt cho một dãy núi trên mặt trăng.

Tứ đại y điển, viên ngọc quý của y học Trung Hoa

Đông dược học là viên minh châu trong kho báu văn hóa Trung Quốc. Tác phẩm "Bản thảo cương mục" của Lý Thời Trân ra đời vào thế kỷ XV đã được ca ngợi ở nhiều nơi trên thế giới là cuốn sách viết về 1892 loại thuốc, gần như đã tập trung được tất cả những thành tựu dược vật học của Trung Quốc gần 5000 năm kể từ khi "Thần Nông nếm cỏ" cho tới thế kỷ XVI. Sách này đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, thể hiện một giá trị to lớn đối với việc nghiên cứu dược vật học, thực vật học trên thế giới. Tại Mỹ, người ta đã đúc tượng Lý Thời Trân để ngợi ca công lao vĩ đại của ông.

Tác phẩm chuyên về thuật châm cứu của Hoàng Phổ Mật - "Kinh châm cứu Giáp Ất" - ra đời vào thời nhà Tấn (thế kỷ III) viết rất tỉ mỉ và đầy đủ về 654 huyệt vị trên cơ thể con người.

Trong ba nền y học truyền thống lớn của thế giới, sự đóng góp của y học Trung Quốc đối với thế giới có thể nói là vượt xa hai nền y học còn lại là Ấn Độ và Hy Lạp.

Cuốn sách "Hoàng đế nội kinh" ra đời vào trước thế kỷ II là một tác phẩm lý luận kinh điển của y dược học Trung Quốc. "Hoàng đế nội kinh" hấp thu triết lý âm dương của "Chu Dịch" đem kết hợp triết lý đó với y học để tạo nên phần lý luận cốt lõi nhất. Tác phẩm này được nhà sư Giám Chân mang theo trong chuyến vượt biển tới Phù Tang, từ đó truyền sang Đông Á, lại theo con đường tơ lụa mà truyền tới Trung Á và Tây Á, sau đó được các giáo sĩ phương Tây đem truyền bá ở Tây Âu. Hiện nay "cơn sốt" nghiên cứu y học và "Chu Dịch" Trung Quốc đã lan rộng khắp thế giới.

"Thương hàn tạp bệnh luận" của Trương Trọng Cảnh ra đời vào thời kỳ cuối nhà Đông Hán, bao gồm hai bộ "Thương hàn luận" và "Kim quỹ yếu lược", là tác phẩm lớn có tính đại biểu cho nền lý luận y học lâm sàng Trung Quốc. Cuốn sách đã tổng kết các thành tựu về phương pháp chữa trị các loại bệnh ngoại cảm và nội thương của Trung Quốc thời kỳ trước triều Đông Hán, đặc biệt đã sáng lập được một hệ thống lý luận biện chứng bao gồm sáu quyển viết về bệnh thương hàn, làm phong phú nền lý luận của y học Trung Quốc, đưa nền y học Trung Quốc phát triển lên một tầm cao mới.

Hồng lâu mộng, đỉnh cao của văn học cổ điển Trung Quốc

Sự ra đời của "Hồng lâu mộng" (vốn có tên là "Thạch đầu ký") tựa hồ khiến cho đất trời cũng phải thốt lên khen ngợi, từ đó trên văn đàn Trung Quốc bừng sáng lên một ngôi sao thế kỷ. "Hồng lâu mộng" là một tác phẩm có giá trị văn học nghệ thuật "không tiền khoáng hậu", trở thành đỉnh cao chói lọi trong lịch sử văn học Trung Quốc.

Tam quốc diễn nghĩa, thành tựu lớn nhất về thể loại tiểu thuyết của văn học cổ điển Trung Quốc

"Tam quốc diễn nghĩa" - tác phẩm được xem là có giá trị nhất thuộc thể loại tiểu thuyết của văn học cổ Trung Quốc, hướng trọng tâm vào việc khắc họa, ca ngợi tinh thần trung, hiếu, nghĩa của người xưa đã đạt tới trình độ cao khi miêu tả rất sinh động và điển hình cái tuyệt trí, tuyệt nghĩa và cả tuyệt gian vốn là những yếu tố nội dung nổi bật làm nên sự hấp dẫn của tác phẩm.

Tây du ký, pho tiểu thuyết thần thoại mẫu mực

"Tây du ký" - đỉnh cao của sự kết hợp hai trường phái văn học: chủ nghĩa lãng mạn cổ điển và chủ nghĩa hiện thực, là cuốn sách mà mọi người dân Trung Quốc đều quen thuộc và yêu thích. "Tây du ký" phản ánh những mâu thuẫn của hiện thực xã hội bằng hình thức thần thoại, qua đó thể hiện nguyện vọng cái thiện chiến thắng cái ác của nhân dân. Cuốn sách ra đời đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi của các tầng lớp nhân dân và cũng rất nhanh chóng được truyền bá sang khu vực Đông Nam Á. Cuốn sách đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và được phổ biến rộng khắp thế giới.

Chùm tranh về văn hóa truyền thống Trung Quốc

Nền văn hóa Trung Hoa lâu đời và rực rỡ dù ở lĩnh vực nào - văn hóa lịch sử, tư tưởng triết học hay những tình cảm, cảm xúc của thế giới nhân sinh - đều như những chòm sao trên dải Ngân Hà lấp lánh tỏa ra thứ ánh sáng soi rọi qua mấy ngàn năm, thứ ánh sáng bất diệt.

Phần này gồm 100 bức tranh về nền văn hóa cổ đại, dưới mỗi tranh vẽ có kèm theo lời chú, đã tái hiện phần nào sự rực rỡ huy hoàng của những vì sao trên bầu trời văn hóa truyền thống Trung Quốc, đã vén lên bức màn văn hóa Trung Quốc 5000 năm.

Lịch sử - văn hóa

Văn hóa lịch sử Trung Quốc với cả một bề dày năm tháng luôn có một sức hấp dẫn kỳ lạ. Những sử tích, điển tích, nhân vật... dường như trẻ mãi với thời gian, trải qua bao triều đại với những thăng trầm của lịch sử vẫn còn giữ được nguyên vẹn giá trị tri thức to lớn, muốn dùng hội họa để thể hiện tất cả, cũng có nghĩa là muốn viết một cuốn biên niên sử bằng tranh vẽ với bao sắc màu rực rỡ và sinh động. Lịch sử 5000 năm dài tưởng như là bất tận lại như một chiếc gương khách quan, vô tình, phản chiếu mọi cái thiện, ác, đẹp, xấu của cuộc đời rộng lớn này.

Nguồn: Kinh điển văn hóa 5000 năm Trung Hoa - Tập 1 (Dương Lực).