Lập cực, la bàn, thước và góc tài khí trong nhà

Lập cực: cắm cây kim vào tâm căn nhà

Nhiều người mới học Phong Thủy hay thắc mắc “lập cực” là gì và có tác dụng gì. Có sách giải thích tọa hướng của dương trạch là “lập cực”, sách khác lại cho điểm trung tâm của căn nhà là “lập cực”. Thật ra đây là một thuật ngữ chuyên môn, thường mang hai nghĩa: một là cách tính chọn tọa hướng cho căn nhà; hai là cách tìm điểm trung tâm của căn nhà, còn gọi “lập cực điểm”.

Cách xem dương trạch trước hết là xác định “tọa hướng lập cực” của căn nhà, rồi mới bài bố tinh bàn, tiếp đó định “lập cực điểm” của căn nhà rồi đối chiếu trên tinh bàn để tính tốt xấu của từng phương vị bên trong. Lập cực điểm tùy từng hệ phái mà chọn điểm khác nhau, nhưng tác dụng đều giống nhau: tìm ra một điểm trung tâm theo từng khoảng không gian trong nhà. Thường có hai tác dụng: một là lấy một điểm làm trung tâm để chia phương vị rồi tính phương nào cát, phương nào hung; hai là từ điểm trung tâm chiếu ra vị trí khí khẩu (cửa chính, cửa sổ) hay vị trí một vật có tác dụng Phong Thủy quan trọng để tính cát hung.

Bốn cách lập cực

Một căn nhà có thể nhìn như một vũ trụ lớn, hay như nhiều vũ trụ nhỏ xếp cạnh nhau, và mỗi cách nhìn đòi hỏi một điểm đặt kim khác nhau.

• Đại thái cực: trung tâm điểm của toàn căn nhà, tìm bằng giao điểm hai trục tọa hướng dọc và ngang.
• Tiểu thái cực: trung tâm điểm của từng không gian riêng, tức từng phòng, theo nguyên lý mỗi sự vật có một thái cực riêng. Tiểu thái cực của phòng chính là trung tâm của khoảng không gian đầu tiên sau khi bước vào cửa chính (phòng khách).
• Nhất nguyên cực: chỉ quan hệ phương hướng của các điểm quan trọng đối với khí khẩu.
• Hỗn nguyên cực: theo từng vị trí khí khẩu mà tính quan hệ với từng vị trí quan trọng.

Thông thường, lấy Đại thái cực phối với Tiểu thái cực để thiết kế bố cục Phong Thủy cho nhà ở là thiết thực nhất. Khi xem nhà, thầy thường cầm la bàn đứng ở điểm trung tâm rồi đọc vạch độ để tính cát hung từng phương. Phần lớn nhà ngày nay đều có bản vẽ mặt bằng; với người mới, tìm điểm trung tâm trên bản vẽ dễ hơn. Có bản vẽ đúng tỷ lệ cùng thước lập cực (“Lập cực xích” hay “Lập cực quy”), người ta có thể tính vị trí cát hung các phương một cách chuẩn xác. Dĩ nhiên đó mới chỉ là phần lý khí; để đoán chuẩn còn phải hiểu toàn bộ hình thế quanh nhà và các tuyến vị của khí khẩu.

Các bước làm: xem bản vẽ mặt bằng đúng tỷ lệ; tính chính xác tọa hướng của nhà; căn cứ tọa hướng để bài bố tinh bàn; đặt thước lập cực lên bản vẽ sao cho điểm lập cực của thước chồng lên điểm trung tâm bản vẽ, xoay thước đến vị trí đúng; đối chiếu độ số với tinh bàn để biết phương nào tốt phương nào xấu, rồi thiết kế lại bố cục trong nhà để nhận ảnh hưởng tốt và tránh ảnh hưởng xấu.

Các tuyến định vị trí trung tâm

Hầu hết thầy xem đất hiện đại dùng phương pháp vẽ tuyến để định vị trí trung tâm vì rất thực dụng và đơn giản: trên bản vẽ kẻ các đường thẳng nối những góc đối nhau, giao điểm của chúng là điểm lập cực.

Việc định trung cung (điểm trung tâm của nhà) rất quan trọng với các phái Lý Khí. Kinh điển có câu nói số năm ở giữa lập cực để chế ngự bốn phương, trong đó “trung ngũ” là số năm màu vàng ở trung cung của Lạc Thư, tức vị trí trung tâm căn nhà. Trung cung đại biểu tuyến vị tọa hướng, từ đó xác định tính chất căn nhà. Thí dụ nhà tọa tây hướng đông thì trung cung điền chữ Đoài, tức “Đoài trạch”. Tìm trung cung là việc đầu tiên khi xem Phong Thủy, bất kể theo học thuyết nào.

Ngày xưa việc này khá dễ vì nhà Trung Quốc thường chữ nhật, bốn cạnh thẳng, chỉ cần kẻ hai đường chéo là ra trung cung. Nhà bây giờ hình dạng phức tạp nên khó hơn. Với nhà hình chữ L, người ta giả thiết lấp thành hình chữ nhật rồi tìm điểm lập cực. Với nhà vuông hay chữ nhật bị khuyết một góc, khuyết một cạnh, hay nhà nhiều cạnh, đều có cách vẽ riêng để tìm điểm lập cực. Vẽ tuyến rất hữu ích cho người mới học, vì dễ hình dung phương vị của nhà và tìm trung cung nhanh.

Cách dùng la bàn

Sau khi tìm ra trung cung, thầy đứng ở đó, dùng la bàn định tọa hướng. Chọn được la bàn Phong Thủy thích hợp không đơn giản, nên có thể tạm dùng la bàn kim chỉ nam thông thường. Cách dùng: hai tay cầm la bàn, đứng ở trung cung, mặt hướng ra theo hướng của căn nhà, chờ kim chỉ đúng chính bắc, rồi dựa vào độ số trên la bàn mà phân biệt các phương vị. Thí dụ kim chỉ đúng chính bắc, hướng chính diện của người ngồi là phương đông, sau lưng là phương tây, thì nhà tọa tây hướng đông.

Biết tọa hướng rồi, người ta dựa vào đồ Bát Trạch để đoán tốt xấu của căn nhà. La bàn thường không bằng la bàn Phong Thủy, vì trên la bàn Phong Thủy có ghi rõ tên các phương vị. Các loại thông dụng gồm la bàn phái Tam Nguyên, la bàn phái Tam Hợp, la bàn tổng hợp và la bàn đơn giản, kích cỡ cũng khác nhau, nhưng đều đo góc độ theo cùng một phương pháp.

La bàn có phần ngoại vi hình vuông, phần trong là đĩa tròn xoay được. Số tầng ở đĩa trong thay đổi theo cách luận của từng phái. Về cơ bản trên la bàn có hai đường giao nhau thành chữ thập để đo tọa hướng và bốn phương chính. Vùng giữa có kim nam châm gọi “Thiên trì”, đáy Thiên trì có một đường chỉ đỏ nhỏ, hai đầu đường chỉ đại biểu nam và bắc: đầu có hai chấm đỏ là phương Tý (chính bắc), đầu còn lại là phương Ngọ (chính nam). Đầu nhọn của kim chỉ nam, đầu tròn (có lỗ nhỏ) chỉ bắc.

Khi dùng, thầy đứng ở trung cung, mặt hướng ra theo hướng nhà, mặt la bàn song song mặt nước để kim quay tự do, dùng ngón cái xoay chậm đĩa trong sao cho đầu nhọn kim chồng lên một đầu đường chỉ đỏ, đầu tròn nằm giữa hai chấm đỏ, nhìn qua lỗ nhỏ thấy được đường chỉ đỏ bên dưới; lấy đó làm chuẩn. Lúc này hai đường chữ thập trùng với các tầng của đĩa trong, vị trí trùng nhau cho ta các phương vị để đoán Phong Thủy. Chẳng hạn khi kim ổn định, đường thẳng phía trước trùng phương Ly, phía sau trùng phương Khảm, thì nhà tọa Khảm hướng Ly. Một căn nhà khác đo ra tọa Cấn hướng Khôn. Một căn nhà tọa Ngọ hướng Tý là Ly trạch.

Thước lập cực

Cái la bàn dành cho người đứng giữa nhà; cái thước dành cho người ngồi bên bản vẽ.

Thước lập cực là công cụ hiện đại, làm bằng nhựa trong suốt như phim, trên vẽ các tầng của đĩa trong la bàn. Cũng như la bàn, các tầng khác nhau tùy phái: thông dụng nhất có tầng hai mươi bốn sơn và bát quái. Phái Bát Trạch chia thước làm tám cung; phái Tam Nguyên chia sáu mươi bốn quái; phái Huyền Không có hai mươi bốn sơn và các khởi tinh. Thước không có kích cỡ chuẩn, tùy sở thích mà chọn.

Cách khảo sát bản vẽ: trước hết kẻ các tuyến để tìm trung cung, tức điểm lập cực tọa hướng. Tâm vòng tròn của thước chồng lên điểm trung tâm bản vẽ (có thể dùng đầu bút cắm vào tâm rồi xoay thước theo tọa hướng ghi trên bản vẽ), thì biết cửa chính ở cung vị nào, phòng chủ nhân ở cung vị nào.

Cần lưu ý, khi tính phương vị cát hung của các phòng, thường người ta chia thành chín phần đều nhau, tục gọi “cửu cung cách”, đơn giản nhưng rõ ràng. Thực tế môn Phong Thủy chia phương vị nhà bằng cách kéo các bán kính từ điểm trung tâm. Với nhà vuông hai cách chia không khác nhau nhiều; với nhà chữ nhật thì sự khác biệt lớn hơn. Dùng thước đặt ở điểm trung tâm, kéo các đường bán kính, chia căn nhà thành tám phương vị.

Một ngôi nhà Đoài trạch được sắp xếp thế nào

Lấy ví dụ một căn nhà có tuyến vị tọa Canh hướng Giáp, tức Đoài trạch, theo hình thế tổng thể. Từ du tinh bàn của Đoài trạch, có thể biết tám phương cát hung. Đặt thước lập cực chồng lên điểm trung tâm, xoay đến đúng vị trí tương ứng với tọa hướng sơn Canh hướng Giáp, rồi vạch tám đường bán kính chia nhà làm tám phần, đối chiếu với trạch tinh bàn. Với hình thế tổng thể ấy, thầy phái Bát Trạch đề ra bố cục như sau:

• Cửa chính mở ở phương Kiền, vị trí Sinh Khí, cát; chủ tài lộc, nhân đinh đều vượng.
• Phòng ngủ ở hai cung Khảm và Cấn; Khảm là vị trí Họa Hại, hung; Cấn là vị trí Diên Niên, cát. Đầu giường nên đặt trong phương Cấn, còn phương Khảm có thể đặt tủ áo để áp chế hung.
• Cung Chấn là phương Tuyệt Mệnh, hung; có thể bày các vật dụng điện khí.
• Cung Tốn là phương Lục Sát, hung; rất hợp bố trí phòng vệ sinh.
• Cung Ly là hung tinh Ngũ Quỷ, có thể đặt tủ sách để áp chế. Vị trí thủy của căn nhà cũng ở phương này; nếu phối hợp đắc cách có thể thành cát cuộc “Ngũ Quỷ vận tài”.
• Hai cung Khôn và Đoài là Thiên Y và Phục Vị, cát. Nên đặt đồ thường dùng như bàn viết, bàn phấn.

Cách bố cục này chỉ để tham khảo, vì tọa hướng và phòng ốc của mỗi căn nhà đều khác nhau, không thể bàn chung chung.

Vị trí tài khí: góc đối diện cửa

Có một góc trong nhà mà người xem đất luôn tìm trước tiên: góc nơi khí dồn lại.

Các thầy Phong Thủy, theo phái nào cũng vậy, đều coi việc làm cho vị trí tài lộc trong nhà “đắc khí” là cảnh giới cao nhất. Điều này cần phối hợp mệnh, hào, phi tinh, thành môn quyết… như phái Huyền Không, và không thể bỏ qua phi tinh lưu niên. Nhưng điều căn bản nhất là phối hợp phương vị bát quái với ngũ hành.

Về bố cục nội thất, trong nhà có vị trí tụ khí và vị trí tán khí; nơi tụ khí nhất gọi là vị trí tài khí, nằm ở góc đối diện với cửa. Vị trí tán khí là nơi khí không tụ lại được. Làm cho khí tụ ở vị trí tài lộc là chủ trương của nghề, vì quan niệm khí tụ thì tài tụ.

Sau khi tìm ra vị trí tài khí, thầy thường chỉ cho chủ nhà bày một thứ gì đó để thúc đẩy tài lộc: hồ cá vàng, tủ đựng tiền, chậu kiểng, bonsai, non bộ phun sương, Phong Thủy luân, hình một loại thú dữ trong truyền thuyết, tượng đá kỳ lân, tượng đá thiềm thừ ba chân… Nhưng khi nắm chắc căn bản Bát Trạch, người ta sẽ thấy nguyên lý thúc đẩy tài lộc không đơn giản đến thế.

Đặt vật gì theo ngũ hành của phương tài khí

Cùng một góc tài khí, đặt đúng thứ thì như tưới nước đúng gốc, đặt sai thì như đổ nước lên lửa.

Bát Trạch dùng nguyên lý ngũ hành sinh khắc phối với tám phương vị (vị trí bát quái) để tính lợi hại. Muốn phối vị trí tài khí với ngũ hành thì phải biết nó ở phương nào, dùng la bàn để tìm; chẳng hạn tài khí ở phương nam (Ly) thì thuộc hành hỏa. Rồi dựa theo tương sinh tương khắc mà tính cần bày vật gì ở đó:

• Tài khí ở đông (Chấn) hoặc đông nam (Tốn): hành mộc, thích thủy đến sinh để mộc vượng. Vật bày phải thuộc thủy hoặc mộc: Phong Thủy luân, chậu cá vàng (thủy); cây kiểng, đồ điêu khắc bằng gỗ (mộc). Cây kiểng có sinh khí nên là lựa chọn hay nhất, kế đến vật bằng gỗ.
• Tài khí ở nam (Ly): hành hỏa, thích mộc đến sinh. Nên bày vật thuộc mộc hoặc hỏa; vật hỏa gồm các loại đèn điện trang trí, đèn tỏa sáng, đèn lồng.
• Tài khí ở tây nam (Khôn) và đông bắc (Cấn): hành thổ, thích hỏa đến sinh. Nên bày vật hỏa hoặc thổ; vật thổ gồm non bộ (giả sơn), các loại thú dữ cổ như kỳ lân, sư tử.
• Tài khí ở tây (Đoài) và tây bắc (Kiền): hành kim, thích thổ đến sinh. Nên bày vật thổ hoặc kim; vật kim gồm các đầu thú chế bằng vàng, bạc, đồng, các loại đồng hồ treo tường bằng kim loại.
• Tài khí ở bắc (Khảm): hành thủy, thích kim đến sinh. Nên bày vật kim hoặc thủy; vật thủy gồm Phong Thủy luân, chậu cá vàng.

Với trường hợp vị trí tài khí chiếm hai phương vị, thì xem phương nào chiếm diện tích nhiều hơn. Chẳng hạn tài khí chiếm hai phương, nhưng phần tây nam rộng hơn, mà tây nam thuộc thổ, nên vật bày phải sinh thổ mới cát lợi: các tượng đầu thú bằng gốm sứ, đèn điện trang trí… Tượng đầu thú bằng gốm sứ là cát lợi nhất vì thuộc thổ, giúp vị trí tài khí thêm vượng.

Nguồn: Nguyễn Vũ Anh, Thẩm Thị Huyền Không Học – Phong Thủy Trong Bối Cảnh Kiến Trúc Hiện Đại.