Chọn dụng thần theo ngũ hành can ngày và nên kỵ qua bốn mùa

Chọn dụng thần theo thế mạnh yếu của can ngày

Mệnh cục khác nhau thì phải phân tích cụ thể. Nguyên tắc nên và kỵ khi chọn dụng thần theo tính chất của mười can có thể nói gọn lại, vì cổ thư bàn chuyện này rất phức tạp, nếu không nắm được yếu lĩnh thì rất dễ dùng sai. Điều cốt tủy của mệnh lý là những điều nên và kỵ của ngũ hành sinh khắc chế hóa. Người học phân biệt được sức mạnh của các hành, biết được thế thịnh suy của can ngày sinh để lấy dụng thần hợp lý, tức là đã nắm được mạch chính của mệnh, và có vậy mới mong đoán chuẩn.

Can ngày thuộc mộc thì phải làm rõ thế thịnh suy của mộc. Mộc mạnh mà thủy cũng nhiều là thế mộc thịnh, nên lấy kim vừa phải để làm yếu mộc; kim ít quá thì lấy thổ cũng được. Mộc yếu mà kim rất mạnh thì thế mộc suy bại, nên dùng hỏa chế kim; hỏa yếu quá thì lấy mộc cũng được. Thủy mạnh quá, mộc bị trôi dạt, dụng thần nên lấy thổ là tốt, thứ đến hỏa. Thổ quá mạnh, mộc hóa suy nhược, dụng thần lấy mộc là tốt nhất, thứ đến thủy. Hỏa mạnh quá, mộc bị thiêu, dụng thần nên chọn thủy là tốt nhất, thứ đến kim.

Can ngày thuộc hỏa thì phải làm rõ lực của hỏa dư hay thiếu. Thế hỏa mạnh lại thêm mộc nhiều là dư thừa, dụng thần nên chọn thủy để bớt hỏa; thủy yếu thì chọn kim cũng được. Thế hỏa yếu, thế thủy lại vượng là hỏa thiếu, dụng thần nên chọn thổ để chế thủy; thổ suy nhược thì chọn hỏa cũng được. Mộc nhiều thì hỏa càng nóng, dụng thần lấy thủy để chế là tốt nhất, thứ đến kim. Kim quá nhiều thì hỏa bị tắt, dụng thần lấy hỏa là tốt, thứ đến mộc. Thổ quá nhiều thì hỏa mờ tối, dụng thần lấy mộc là tốt, thứ đến thủy.

Can ngày thuộc thổ thì phải làm rõ thổ dày hay mỏng. Thổ kết nặng mà thủy ít là thổ dày, dụng thần nên lấy mộc để làm thưa thổ; mộc quá yếu thì lấy thủy cũng được. Thổ nhẹ mà mộc thịnh quá là thổ mỏng, dụng thần nên lấy kim chế mộc; kim yếu quá thì lấy thổ cũng được. Hỏa quá mạnh, thổ bị thiêu đốt, dụng thần nên chọn thủy chế hỏa là tốt, thứ đến kim. Thủy quá nhiều thì thổ bị trôi, dụng thần lấy thổ là tốt nhất, thứ đến hỏa. Kim nhiều thì thổ suy nhược, dụng thần lấy hỏa là tốt nhất, thứ đến mộc.

Can ngày thuộc kim thì phải làm rõ kim cứng hay mềm. Kim nhiều mà thổ lại dày là kim cứng, dụng thần nên lấy hỏa để luyện kim; hỏa yếu quá thì lấy mộc cũng được. Mộc rất nặng, kim lại nhẹ là kim mềm, dụng thần nên chọn thổ để sinh kim; thổ yếu quá thì lấy kim cũng được. Thổ quá nhiều, kim bị vùi lấp, dụng thần lấy mộc là tốt nhất, thứ đến thủy. Thủy quá nhiều, kim chìm trong nước, dụng thần lấy thổ là tốt nhất, thứ đến hỏa. Hỏa mạnh thì nóng, làm kim tổn thương, nên chọn thủy là tốt nhất, thứ đến kim.

Can ngày thuộc thủy thì phải làm rõ thế thủy mạnh hay yếu. Thủy nhiều, kim lại nặng là thủy mạnh, nên chọn thổ để phòng ngự, khống chế thủy; thổ yếu quá thì dùng hỏa cũng được. Thủy rất yếu, thổ lại nhiều là thế thủy yếu, dụng thần nên chọn mộc chế thổ; mộc yếu quá thì lấy thủy cũng được. Kim mạnh quá, thủy hóa đục, dụng thần nên chọn hỏa là tốt nhất, thứ đến mộc. Hỏa mạnh quá thì nóng, thủy bị đốt khô, chọn thủy là tốt nhất, thứ đến kim. Mộc nhiều quá, thủy bị dồn lại, dòng chảy không thông, dụng thần lấy kim là tốt nhất, thứ đến thổ.

Phần trên dựa vào việc so sánh lực của kim, mộc, thủy, hỏa, thổ nơi can ngày với các hành khác để nói điều nên, điều kỵ khi chọn dụng thần hợp lý. Từ đó có thể đi sâu thêm, xét cách lấy dụng thần theo khí bẩm sinh của bốn mùa mà ngày sinh rơi vào.

Mộc qua bốn mùa

Cùng thông bảo giám nói rằng mộc mùa xuân còn mang dư khí lạnh, gặp hỏa làm ấm mới tránh được cảnh cành cây cong queo; gặp thủy tưới nhuận thì thoải mái tươi tốt. Thủy nhiều quá thì cây ẩm ướt, úng nát, thủy ít quá thì khô héo, nên thủy hỏa thích hợp mới là tốt nhất. Thổ quá nhiều làm hao nội lực của cây, đáng lo; thổ mỏng, lỏng thì cây xum xuê. Mộc gặp kim thì thành cứng cáp, khi ấy gặp hỏa sẽ không bị tổn thương. Nếu mộc đã rất cường tráng thì gặp kim cũng không còn đáng sợ, vẫn lớn như thường.

Mộc mùa hạ rễ và lá đều khô. Cây từ cong queo biến thành thẳng, cành tán vươn ra. Mong có nhiều nước tưới, kỵ hỏa nhiều đốt; nên sinh ở chỗ thổ mỏng, không nên thổ dày, vì thổ dày quá là tai nạn đối với mộc. Kim mạnh quá không hay, chỉ nên kim yếu, vì kim mạnh thì mộc bị khống chế. Nếu được như vậy thì cây cối tầng tầng lớp lớp, cành lá xum xuê, chẳng mấy chốc thành rừng, hoa nở trùng điệp nhưng cuối cùng không kết quả. Vì vậy mới có câu:

Gặp mộc trùng trùng sắp thành rừng rậm, hoa nở khắp nơi nhưng không kết quả.

Mộc mùa thu, đầu thu trời còn nóng, mong có thủy và thổ nuôi dưỡng. Giữa thu quả đã thành, mong có kim cứng làm rụng. Sau sương giáng không nên gặp thủy thịnh vì mộc bị trôi. Trước hàn lộ nên gặp hỏa mạnh để hun nóng, như thế mộc mới chắc bền. Mộc nhiều thì là nguyên liệu tốt; thổ nhiều, mộc quá dày thì mộc không sinh trưởng tươi tốt được.

Mộc mùa đông mong có nhiều thổ nuôi dưỡng, sợ thủy nhiều dìm lấp. Kim dù nhiều mộc vẫn không bị tổn hại. Nếu lúc đó hỏa xuất hiện lần nữa thì có tác dụng sưởi ấm cho mộc. Lá rụng về cội là thế suy yếu không tránh được; lúc ấy chỉ sợ gặp tử tuyệt, còn gặp cung sinh trưởng thì sẽ sống.

Hỏa qua bốn mùa

Hỏa mùa xuân: mộc là mẹ của hỏa, mộc hỏa cùng vượng, thế lực song song, mong có mộc phù trợ, nhưng mộc không nên vượng quá vì mộc vượng quá thì hỏa cháy bỏng. Khi ấy mong có thủy để hòa hỏa, nhưng thủy cũng không nên nhiều vì thủy nhiều thì hỏa bị dập tắt. Thổ nhiều thì hỏa âm ỉ không sáng; hỏa vượng quá thì bốc lên mãnh liệt. Gặp kim có thể mở rộng uy thế của hỏa, kim rất nhiều cũng vẫn tốt.

Hỏa mùa hạ đang lúc có khí thế. Gặp thủy chế ngự thì tránh được tai nạn tự đốt mình; gặp mộc phù trợ thì chắc chắn tránh được mối lo chết yểu. Gặp kim càng phát đạt, gặp thổ cũng tốt. Nhưng kim, thổ tuy có lợi mà không có nước thì kim khô khan, thổ bị đốt nóng; nếu lại thêm hỏa thì thế mạnh quá dễ tổn hại.

Hỏa mùa thu tính chất đã trầm lặng, thân thể nhàn nhã. Gặp mộc phù trợ thì được sáng thêm lần nữa. Gặp thủy xung khắc thì khó tránh bị tắt. Thổ quá nhiều thì bị che lấp mờ tối. Kim quá nhiều thì cướp uy thế của hỏa. Hỏa gặp hỏa thì tăng độ sáng, nên dù hỏa nhiều cũng có lợi.

Hỏa mùa đông hình thể đã tuyệt diệt, hao mòn, mong có mộc phù trợ thêm sức. Gặp thủy xung khắc thì khó tránh tai ương, lúc ấy hy vọng có thổ khống chế bớt. Hỏa gặp hỏa thì thêm sức, có lợi cho sinh tồn. Hỏa mùa đông gặp kim thì khó khắc được kim; không có kim thì cũng không tổn thất.

Thổ qua bốn mùa

Thổ mùa xuân thế lực cô đơn yếu ớt, mong có hỏa phù trợ, sợ nhất gặp mộc khắc; mong có thổ sánh vai chung sức, sợ thủy cuốn trôi. Nếu gặp kim khống chế mộc thì thổ có sức, nhưng kim vượng quá lại làm thổ xì hơi.

Thổ mùa hạ tính rất khô khan. Gặp nhiều thủy tưới nhuận là tốt nhất. Gặp hỏa vượng thì càng khô khan, khó tránh tổn hại. Mộc có thể giúp thế của hỏa, nên mộc và hỏa đều không hợp với thổ đang ở trường sinh. Kim sinh thủy đầy đủ sẽ khiến thổ mùa hạ mạnh mẽ; khi ấy gặp thổ sánh vai chung sức thì thổ càng mạnh, ngược lại thì trắc trở, trì trệ không thông. Thổ mạnh quá thì nên gặp mộc khống chế.

Thổ mùa thu, thổ sinh kim, mẹ suy con vượng, kim nhiều quá thì làm thổ xì hơi. Mộc thịnh thì khống chế thổ. Hỏa dù thịnh cũng không đáng sợ, chỉ sợ thủy mạnh. Thổ gặp thổ sánh vai chung sức thì thổ mạnh lên. Đến tiết sương giáng thì dù không gặp thổ sánh vai cũng không còn gì đáng ngại.

Thổ mùa đông bề ngoài giá lạnh, bên trong ôn ấm. Gặp thủy mạnh, thổ càng tốt. Kim nhiều quá thì thổ dễ thành phú quý. Hỏa thịnh quá làm thổ thêm phồn vinh; mộc nhiều cũng không trở ngại gì. Lúc này thổ gặp thổ thì càng tốt, tức thân thể đã cường tráng lại càng thêm thọ.

Kim qua bốn mùa

Kim mùa xuân trên thân còn tàn dư khí lạnh chưa hết. Gặp hỏa làm cho kim lớn mạnh, phồn vinh là rất quý. Kim mùa xuân thân còn yếu, tính mềm mại, hy vọng có thổ trợ giúp mới tốt. Gặp thủy quá nhiều thì kim hàn lạnh, vốn có ích lại thành vô dụng. Gặp mộc quá mạnh thì kim dễ gãy vụn, vốn cứng lại thành mềm. Kim gặp kim sánh vai là điều tốt nhất, nhưng không có hỏa thì cũng không tốt lắm.

Kim mùa hạ càng thêm mềm yếu, hình thể phẩm chất chưa trưởng thành đầy đủ, rất sợ thân biến thành yếu đuối. Thủy mạnh là tốt nhất cho kim mùa hạ, hỏa nhiều thì xấu. Kim gặp kim hỗ trợ thì càng mạnh. Gặp mộc là thêm điều có hại cho bản thân. Thổ dày quá thì vùi lấp kim, thổ mỏng thì có lợi cho kim sinh trưởng.

Kim mùa thu khí thế đang mạnh. Gặp hỏa tu luyện thì mới thành những vật có ích như chuông, đỉnh, vạc. Kim gặp thổ nuôi dưỡng thì lớn lên tốt; không gặp thổ thì khí kim đục, không hay. Kim gặp thủy thì tinh thần thêm tươi đẹp. Kim gặp mộc thì thành vật điêu khắc giá trị, rất tốt. Kim gặp kim thì càng cường tráng, nhưng cần chú ý nếu cường tráng quá thì bị bẻ gãy.

Kim mùa đông hình thể hàn lạnh, tính chất cũng lạnh giá. Gặp nhiều mộc thì cũng khó làm thành rìu búa. Gặp thủy quá vượng thì khó tránh tai nạn chìm. Gặp thổ chế phục được thủy nên thân kim không đến nỗi lạnh giá. Gặp hỏa sinh thổ, mẹ và con đều tốt cho kim. Kim gặp kim cùng hỗ trợ, lại gặp quan ấn ôn dưỡng thì càng diệu kỳ.

Thủy qua bốn mùa

Thủy mùa xuân tính chất dầm dề ướt át. Gặp thổ chế ngự thì tránh được tai họa loang chảy lung tung. Thủy gặp thủy hỗ trợ thì có thể nguy hiểm nứt bờ vỡ đê. Nên gặp kim phù trợ nhưng không nên kim nhiều quá. Mong gặp hỏa khống chế nhưng hỏa không nên mạnh quá. Gặp mộc thì mộc được tưới nhuận, xum xuê. Nếu không có thổ cản lại thì thủy tản mát chảy đi.

Thủy mùa hạ bề ngoài "thực", bên trong "hư". Đó là lúc đang khô nên hy vọng gặp thủy sánh vai chung sức. Gặp kim phù trợ thân mình cũng tốt. Sợ nhất là gặp hỏa vượng. Mộc vượng quá làm thủy xì hơi; thổ vượng quá, nặng quá thì khắc mất nguồn của thủy.

Thủy mùa thu, kim và thủy hai mẹ con cùng vượng. Gặp kim tương trợ thì thủy càng trong, tinh khiết. Gặp thổ vượng thì thủy hóa đục. Hỏa nhiều có lợi cho thủy nhưng không nên quá nhiều, quá mạnh. Mộc nhiều cũng khiến thủy tự phồn vinh, nhưng chỉ nên mộc vừa phải. Gặp thủy quá nhiều thì tăng mối lo tràn trề, lênh láng, lúc ấy nên có thổ trùng trùng ngăn thủy lại thì mới thanh bình. Vì thế mới có câu:

Gặp thủy trùng trùng, tăng thêm mối lo; gặp thổ trùng trùng mới bình tâm được.

Thủy mùa đông đang lúc có khí thế. Gặp hỏa mới mong trừ được mối lo hàn khí đầy mình. Gặp thổ thì thủy dồn về hẹp lại. Gặp nhiều kim thì thủy không còn nghĩa lý. Gặp nhiều mộc là thủy hữu tình, vì thủy sinh mộc. Thủy mùa đông nhỏ yếu nên mong được thủy trợ sức; nếu thủy mạnh quá thì mong gặp nhiều thổ làm đê chắn giữ.

Nguồn: Thiệu Vĩ Hoa, Trần Viên, Dự đoán theo Tứ trụ.