Tiền là vật tốt, đòn bẩy của Archimedes và ba hãng ti vi Thiểm Tây tàn lụi

Điều người ta biết là tốt nhưng không ai nói ra

Người Trung Quốc chịu ảnh hưởng sâu của luân lý Khổng Mạnh mấy nghìn năm nên phần lớn rất khiêm tốn, không bộc trực có gì nói nấy như người phương Tây. Sự khiêm tốn ấy gần như đã thành tính cách chung của cả dân tộc: rõ ràng biết là tốt nhưng ai cũng không nói ra, thậm chí tìm mọi cách tránh nó. Đó vừa là đức hạnh truyền thống tốt đẹp, vừa là thói xấu đã ăn sâu. Từ trước đến nay người ta tránh nói đến hai điều: tiền bạc và tính dục. Chỉ đến sau cải cách mở cửa, người ta mới bắt đầu quan tâm đến chúng, và còn rất thận trọng e ngại. Vấn đề tính dục tạm không bàn; ở đây chỉ bàn chuyện tiền bạc. Dù gọi là tiền mặt hay đặt bằng cái tên nào khác, sức hút vô tận và tính chất thần bí của nó không nói cũng rõ. Đã đến lúc mọi người phải đối mặt với thế giới và thị trường, không còn cần giữ cái khách sáo nữa, mà phải thảo luận thẳng thắn, không sợ gì. Vận dụng tốt đạo âm dương sẽ giúp ta như cá gặp nước, như hổ mọc thêm cánh trong đời sống kinh tế xã hội.

Tiền là một vật tốt

Kẻ cầm quyền thích bắt dân im lặng về tiền, vì khi dân hiểu giá trị của tiền thì cũng hiểu luôn mình bị bòn rút ra sao.

Đối với đông đảo dân chúng, tiền là một vật tốt. Sống ở nhà mà không có tiền thì tuyệt đối không xong, nguyên tắc ấy ai cũng biết. Sở dĩ trong lịch sử, bọn thống trị không thích dân nói đến tiền là vì sợ dân khi nhận ra tầm quan trọng của tiền sẽ tự ý thức mình cần được giải phóng, kinh tế xã hội phồn vinh, trò bòn rút mồ hôi nước mắt dân của họ sẽ bị phơi bày. Vì sao lịch sử xuất hiện những đại gian thần vơ vét của công hàng trăm triệu như Ngụy Trung Hiền, Hòa Thân? Vì chính xã hội đã có môi trường sinh ra họ. Trang Tử từng nói: kẻ ăn cắp cái móc câu thì bị giết, kẻ cướp nước thì được phong hầu. Xã hội xưa đối với dân vốn không công bằng; do cương vị quan chức ăn sâu bám rễ nên hết đời này đến đời khác sinh ra đại tham quan. Kẻ thống trị còn kết luận rằng ai nói đến tiền là kẻ tiểu nhân, vì Khổng Tử dạy người quân tử hiểu chính nghĩa, kẻ tiểu nhân chỉ hiểu lợi riêng. Họ chỉ cho phép mình dùng quyền lực vơ vét tiền, còn dân thì không được nhắc đến. Thời đại dám nói đến tiền không kiêng nể chính là thời đại mà mọi người tự ý thức được quyền sống của mình trong xã hội.

Chuyện tiền bạc cũng giống một câu chuyện nhà chùa. Trong ngôi chùa trên núi sâu có một lão hòa thượng dẫn tiểu hòa thượng xuống núi đi quyên. Cậu nhìn gì cũng thấy mới lạ, nhất là những sắc màu rực rỡ của người đời, và hỏi sư phụ đó là gì. Lão hòa thượng vội che mắt cậu, bảo nhìn những thứ ấy là mất phật tâm, tu không thành chính quả. Tiểu hòa thượng thấy có lý nhưng vẫn muốn ngó, bèn xin tự che tay, rồi hé nhìn qua kẽ ngón, nhắm lại, lại nhìn một chút, lại nhắm. Cuối cùng cậu quỳ xuống hỏi cho ra lẽ, và lão hòa thượng quát lên: đây là con cọp! Về đến núi, cậu cứ lẩm nhẩm con cọp, con cọp, trong khi các sư huynh bảo cọp là loài thú dữ ăn thịt người. Cậu nói: không đúng, tôi thấy con cọp rất xinh đẹp, còn mỉm cười với tôi, không tin thì lần sau tôi dẫn các anh xuống xem. Ngay đêm ấy cậu không ngủ, gọi các sư đệ cùng lén rời chùa. Sáng hôm sau lão hòa thượng vào thiền phòng thì không còn ai, họ đã xuống núi xem con cọp và không quay về nữa. Cấm đoán tiền bạc cũng như cấm đoán những thứ khiến lòng người tò mò. Đã cải cách mở cửa, người ta nên học vị tiểu hòa thượng ấy một chút: nhanh chóng vượt khỏi vòng cấm đoán, lao vào xã hội, lao vào thị trường, vì lợi ích vật chất mà phát huy trí thông minh và tài khéo.

Dám hướng tới đỉnh cao phát triển

Người muốn nâng nổi một quả địa cầu phải đi tìm cho mình một điểm tựa, và thời nay điểm tựa ấy mang hình dạng đồng tiền.

Dám nói đến tiền một cách có lý lẽ và khẳng khái nghĩa là dám tranh giành quyền sinh tồn và quyền phát triển của mình bằng lý lẽ và khí thế. Sự chú ý của bạn đối với tiền cao bao nhiêu thì cũng là hy vọng thực hiện giá trị của bạn cao bấy nhiêu. Tiền với sự nghiệp, tiền với xã hội, tiền với gia đình, ở mức độ nào đó đều có thể đem ra so sánh. Nói chung người kiếm được tiền là người sự nghiệp tương đối thành công. Của cải bạn tạo ra càng nhiều thì tiếng nói của bạn trong xã hội càng lớn, sự đóng góp cho xã hội cũng càng lớn. Xã hội khuyến khích mọi người kiếm nhiều tiền tức là khuyến khích mọi người giàu lên nhanh chóng. Đặng Tiểu Bình khi còn sống từng nhấn mạnh nhiều lần rằng nghèo nàn không phải là chủ nghĩa xã hội, phải để một bộ phận người giàu lên trước rồi từ đó giúp đỡ và ảnh hưởng người giàu lên sau, để cả dân tộc chấn hưng. Dám làm trước thiên hạ chính là dám kiếm khoản tiền lớn.

Bill Gates, tổng giám đốc công ty Microsoft của Mỹ, từng nói phải dùng khoa học kỹ thuật tiên tiến nhất để kiếm nhiều tiền nhất thế giới. Lời hào hùng ấy chẳng khác những mệnh lệnh của các thống soái thời chiến như Napoléon, Roosevelt, Churchill, Mao Trạch Đông đứng trước cả thế giới ra hiệu. Tiền bạc là chiếc đòn bẩy bẩy tung quả đất. Archimedes nói: hãy cho tôi một chiếc đòn bẩy, tôi sẽ bẩy tung quả đất; ông là nhà khoa học có khí phách vĩ đại, cả đời đi tìm chiếc đòn bẩy ấy. Nếu trong cơ chế thị trường ngày nay, trước cạnh tranh gay gắt, ta cũng đi tìm chiếc đòn bẩy thì sẽ thấy tiền chính là chiếc đòn bẩy ấy. Tục ngữ Trung Quốc có câu người đi lên chỗ cao, nước chảy về chỗ trũng, nghĩa là người ta luôn phải có sự theo đuổi, không thể sống một đời tầm thường. Kiếm tiền cũng vậy, chỉ cần chuẩn bị đầy đủ và không theo đuổi dục vọng vô lý quá mức thì nguồn tiền sẽ tuôn về. Vì tương lai của mình, hãy làm cho tốt ý tưởng mình ấp ủ rồi cố gắng thực hiện, chỉ cần cố gắng chân chính thì nhất định có thu hoạch.

Từ xưa đến nay, cách kiếm tiền không ngoài hai: dùng sức lực hoặc dùng trí tuệ. Vai vác lưng đeo là lao động chân tay, người bình thường có sức chịu đựng đều làm nổi; còn dùng trí tuệ thì chỉ người có đầu óc mới đi được con đường ấy. Kiếm tiền cần có ý tưởng và phương pháp tốt, điều này đa số người buôn bán đều thừa nhận. Thực ra buôn bán và viết tiểu thuyết rất giống nhau: cấu tứ hay là mấu chốt thành công của một thiên tiểu thuyết, buôn bán có ý tưởng hay thì mới xuôi chèo mát mái.

Triết học kinh doanh của Mỹ có một câu khuyên đời rất hay: nếu bạn không thể thắng đối thủ thì hãy nhập vào với họ. Nhờ gợi ý ấy mà hãng xe hơi General của Mỹ có kế hoạch liên kết để an toàn vượt thời kỳ nguy hiểm. General là một trong số ít xí nghiệp ô tô hàng đầu thế giới, nhãn hiệu có tiếng, các hãng khác khó sánh kịp. Năm 1980 họ bán được 8,3 triệu chiếc, doanh thu 83,9 tỷ đô la, lợi nhuận thực tế 4,5 tỷ đô la. Nhưng khi khủng hoảng dầu mỏ thế giới tăng, giá xăng lên cao, cạnh tranh ngành ô tô ngày càng gay gắt thì General ngày càng khó khăn. Xe do họ sản xuất hao dầu nhiều, phần lớn kiểu hào nhoáng, giá rất cao, trong cạnh tranh gay gắt chịu thiệt liên miên, năm 1991 công ty nợ tới ba tỷ đô la. Từ khi Smith nhậm chức chủ tịch hội đồng quản trị, công ty mới có hy vọng. Smith cân nhắc kỹ, quyết tâm điều chỉnh sách lược, động tác đầu tiên ông chọn chính là nhanh chóng nhập vào với họ.

Qua đàm phán, General ký hiệp nghị với hãng Toyota của Nhật, sản xuất tại một xưởng ở California hai mươi lăm vạn chiếc xe du lịch do Toyota thiết kế, bán ra thị trường Mỹ dưới một nhãn hiệu riêng, lợi ích chia đều. Toyota thấy General tiếng tăm lừng lẫy mà cam chịu quỳ gối trước mình thì vui mừng, thấy thân phận mình bỗng tăng lên nhiều. Nhưng đúng lúc ấy General đã ngầm chuẩn bị xây dựng công ty chế tạo xe hạng nhẹ của riêng mình, để phòng thị trường truyền thống bị xe Nhật chen vào, và kịp bán thử trước khi chính thức tung ra. Họ nắm chắc thời cơ, đầu tư mấy tỷ đô la, chọn thiết bị tự động hóa mới nhất chuyên sản xuất xe du lịch gọn nhẹ đẹp, ít hao dầu, chất lượng và giá cả không kém sản phẩm Nhật bao nhiêu. Qua mấy năm cố gắng, General cuối cùng lại đứng vững trên thị trường xe hơi Mỹ.

Không thích ứng thì không sinh tồn

Có những cái tên từng khiến người ta xếp hàng giữa mùa đông giá rét, vậy mà chưa đầy mười năm sau chẳng còn ai nhắc.

Muốn kiếm khoản tiền lớn thì phải dám đi trước thiên hạ như hãng Matsushita và vận dụng đầy đủ mưu kế, đồng thời như Bill Gates dùng khoa học kỹ thuật tiên tiến nhất để kiếm nhiều tiền nhất. Sáng tạo cái mới và mạo hiểm là bí quyết chung của mọi người kinh doanh thành công. Vận dụng thích đáng thì thu lợi vô hạn; vận dụng không thích đáng hoặc vứt bỏ không dùng thì chỉ giậm chân tại chỗ, thậm chí bị người khác thôn tính. Ba nhãn hiệu ti vi Hoàng Hà, Hải Yến, Như Ý từng nổi nhất ở Thiểm Tây nay trên thị trường đã bặt vô âm tín.

Tháng bảy năm 1984, nhà máy cơ khí quốc doanh Hoàng Hà ở Tây An, dựa vào ưu thế vốn là xí nghiệp công nghiệp quốc phòng, nhập dây chuyền sản xuất của Toshiba và tung ra ti vi màu Hoàng Hà. Tháng mười hai năm ấy, nhà máy vô tuyến điện số một Tây An và nhà máy thiết bị truyền thanh Thiểm Tây ở Hàm Dương cũng dựng dây chuyền của mình, ra hai nhãn hiệu Hải Yến và Như Ý. Cả ba vừa ra thị trường đã bán rất chạy; năm ấy muốn mua một chiếc ti vi màu Hoàng Hà giữa tháng chạp giá rét, người ta phải xếp hàng dài trước cửa hàng. Khi đó năng lực sản xuất mỗi năm của cả ba loại đều là mười lăm vạn chiếc. Nếu lúc ấy những người ra quyết sách xem xét thời thế, đứng trên nền vật chất kỹ thuật hiện có, tìm tòi quy mô kinh doanh và tiến bộ kỹ thuật, nâng chất lượng thêm một bậc thì chắc chắn tạo được sản phẩm át chủ bài và mở rộng ảnh hưởng trong lòng người tiêu dùng. Nhưng sự việc đi ngược lại: cả ba nhà máy không hăng hái tiến lên tìm đột phá mà dừng bước tại chỗ, thậm chí quay sang phá đám nhau.

Ngày nay ba xí nghiệp ấy đã tàn như đóa cúc vàng đêm qua, khó trở lại vẻ huy hoàng xưa. Nhà máy Như Ý cũ bị một tập đoàn ở Thâm Quyến thôn tính, thành cơ sở gia công của hãng kia ở Tây Bắc. Tháng tám năm 1996, nhà máy vô tuyến điện số một Tây An sản xuất Hải Yến tuyên bố phá sản, vị giám đốc cũ nắm thực quyền bị bắt vì tham ô, hối lộ, lạm dụng công quỹ. Công ty cổ phần cơ điện Hoàng Hà thì vì ban lãnh đạo lục đục lâu dài, hao tổn sức lực, tháng tư năm 1997 bị công ty cổ phần điện khí Trường Linh thôn tính. Ba nhà máy ti vi từng vang bóng một thời cuối cùng thất bại thảm hại và gục ngã trong cạnh tranh khốc liệt. Hỏi nguyên nhân, một người phụ trách tập đoàn Trường Hồng ở Tứ Xuyên nói rằng đầu những năm chín mươi, khi ông đến Cẩm Dương, ông từng lo và sợ các nhà máy ti vi ở Thiểm Tây liên hợp lại với nhau, vì khi đó Trường Hồng giành thị trường sẽ gặp nhiều khó khăn. Đáng tiếc là các nhà máy ti vi màu Thiểm Tây không chịu liên hợp mà bỏ lỡ cơ hội lớn. May mắn chăng, không may mắn chăng?

Nguồn: Tư Mã Sơn Nhân, Nguyên An, Âm Dương Kinh.