Thầy trò xuyên kiếp và lối về chung một ánh sáng giác ngộ

Ba người thầy của một hành trình

Nhìn lại toàn bộ chặng đường đã đi qua, Govinda nhận ra đời tu học của mình tại Tây Tạng được dẫn dắt bởi ba người thầy nối tiếp nhau, mỗi người mở ra một cánh cửa mà người trước chưa kịp khép lại. Tomo Géché Rimpotsché là người đầu tiên đưa ông bước chân vào thế giới Mật tông, để rồi khi vị đạo sư ấy từ trần, chính học trò của ngài — Adscho Rimpotsché — lại tiếp nối công trình dang dở, dẫn dắt Govinda đi sâu hơn vào những phép tu bí truyền. Và đến chặng cuối cùng, khi tưởng như không còn ai để học hỏi thêm, lạt ma Phiyang bất ngờ xuất hiện tại Tsaparang rồi tái ngộ tại Poo, hoàn thiện những gì hai vị thầy trước chưa kịp truyền trao.

Ba con người ấy, ở ba thời điểm khác nhau của cùng một hành trình, đã cùng nhau dệt nên một tấm lưới truyền thừa liên tục — điều mà chính Govinda gọi là cái duyên hiếm có để nắm được sự toàn thể và hài hòa của cả nền Phật giáo Tây Tạng qua kinh nghiệm sống của riêng mình. Và bởi Tomo Géché Rimpotsché là người đã mở cánh cửa đầu tiên ấy, Govinda thấy hợp lẽ khi khép lại toàn bộ chuyến hành hương của mình bằng vài dòng cuối cùng về vị hóa thân trẻ tuổi của thầy — Jihmé Ngawang Rimpotsché.

Tôi biết Govinda

Đôi khi một câu trả lời ngắn gọn lại đủ sức xác nhận một mối liên hệ đã trải qua nhiều kiếp sống.

Sau cuộc gặp ngắn ngủi tại Gyantse vào cuối năm 1947, hai thầy trò không còn cơ hội gặp lại nhau: khi Govinda đặt chân tới Ấn Độ thì vị hóa thân đã lên đường về tu viện Sera, nơi việc tu học được đảm bảo an toàn hơn. Cậu ở lại đó cho đến năm 1959, tốt nghiệp học vị Géché — tương đương tiến sĩ Phật học — rồi quay về đảm nhận lại ngôi vị cũ của mình, tiếp tục sự nghiệp mà tiền thân đã để lại dở dang.

Vì bản thân không còn đủ sức khỏe để đi xa từ nơi cư trú hiện tại đến các tu viện Tomo Géché từng lưu lại như Yi-Gah-Tscho-Ling hay Kalimpong, Govinda đành nhờ ngài Sangharakshita Sthavira — người sáng lập kiêm giám đốc Triyana Vardhana Vihara tại Kalimpong — hỏi giúp vị Rimpotsché liệu có còn nhớ đến ông, người học trò cũ, và liệu có nhận ra ông trong lần gặp thoáng qua tại Gyantse hay không. Câu trả lời gửi về ngắn gọn và rõ ràng: “Tôi biết Govinda.”

Chỉ bấy nhiêu thôi, nhưng với Govinda đó là đủ để biết rằng sợi dây liên hệ giữa hai thầy trò, dù đã trải qua một lần chuyển kiếp, vẫn còn nguyên vẹn. Ông tin chắc rằng hai người sẽ còn gặp lại nhau, một khi hoàn cảnh cho phép.

Vai trò đổi thay, mối liên hệ vẫn còn

Giờ đây, bản thân Govinda đã già như chính người thầy của mình từng già trong kiếp trước, còn vị hóa thân trong thân xác mới lại trẻ hơn hẳn so với lần đầu ông gặp gỡ ở kiếp cũ. Tuổi tác đảo ngược, vai vế bên ngoài có thể hoán đổi, nhưng mối liên hệ nội tại giữa thầy và trò vẫn không hề suy suyển — đó là tình thầy trò vượt lên trên mọi giới hạn của thân xác và thời gian. Govinda tin rằng họ sẽ còn gặp lại nhau, hết lần này đến lần khác, cho đến ngày cả hai hoàn thành trọn vẹn trách nhiệm của mình.

Dòng sông và ánh mặt trời lặn

Có những câu chuyện không kết thúc bằng một dấu chấm, mà bằng hình ảnh một dòng sông vẫn lặng lẽ trôi về phía chân trời.

Ngày ấy, theo Govinda hình dung, sẽ là lúc cả hai hòa làm một với thứ ánh sáng vốn vừa là cội nguồn vừa là đích đến của cả hai người — thứ ánh sáng đã gắn kết họ xuyên suốt bao nhiêu vòng sinh tử. Con đường tâm linh của họ, ông viết, đã hòa cùng dòng sông và cùng trôi về hướng mặt trời lặn, nơi mà hình như cũng chính là chỗ sông gặp biển. Ánh sáng của dòng nước đời sống hòa quyện với tia sáng của mặt trời giác ngộ, và ngay cả ngọn núi đơn độc của sự giác ngộ cá nhân cũng chỉ có thể tỏa sáng nhờ vào ánh phản chiếu từ chính dòng sông ấy, từ chính vầng mặt trời đang lặn mà nó đang hướng tới.

Đó cũng là hình ảnh khép lại toàn bộ lời học trò khép lại một hành trình hành hương kéo dài suốt bao năm tháng: không phải một điểm dừng, mà là một dòng chảy vẫn tiếp diễn, mang theo ánh sáng của minh đức từ kiếp này sang kiếp khác, từ người thầy này sang người thầy kế tiếp, cho đến khi không còn khoảng cách nào giữa kẻ đi tìm và cái đích mà họ vẫn luôn hướng về.

Nguồn: Con đường mây trắng, Lama Anagarika Govinda (Nguyễn Tường Bách dịch, NXB Trẻ, 1999).