Ra tay trước, vờ tha để bắt và một mánh khóe nhỏ trong gian bếp

Bẫy tuyển dụng và đạo cao một thước, ma cao một trượng

Người xưa giăng bẫy để thắng địch, nay có kẻ giăng bẫy để lừa người đi tìm việc.

Các nhà mưu lược thời xưa, nhất là trong chính trị và quân sự, muốn thắng địch thì tìm cách giăng bẫy đối thủ. Ngày nay, trong việc đăng tin tuyển người, nhiều kẻ cũng trăm phương nghìn kế giăng bẫy người đi tìm việc. Cần hết sức cẩn thận để khỏi mắc vào tròng lừa đảo. Tục ngữ nói: đạo cao một thước, ma cao một trượng. Hãy dùng mưu trí của mình để giáng một đòn mạnh vào những kẻ chiêu mộ giả, lừa người lao động.

Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tìm việc, báo chí thường đưa ra ánh sáng các công ty tuyển dụng ma và vạch trần thủ đoạn của họ. Công an và cơ quan giám sát lao động cũng dựa vào phát hiện của dân mà dẹp từng điểm tuyển dụng trái phép. Dù vậy, tình hình vẫn không mấy lạc quan, các điểm tuyển dụng phi pháp và công ty lừa đảo vẫn mọc lên không ngừng, gây thiệt hại cho nhiều người. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân quan trọng là người tìm việc thiếu ý thức tự bảo vệ và chưa nắm quy định của thị trường lao động, cộng thêm vai trò của cơ quan thực thi pháp luật chưa đủ mạnh. Để cải thiện, các đoàn thể xã hội nên vào cuộc, quan tâm thiết thực đến người chưa có việc, làm tốt công tác đào tạo và giới thiệu nghề. Các ngành liên quan phải nghiêm trị thẳng tay, không nể nang, những công ty lừa lợi dụng kẽ hở thị trường để hại người tìm việc. Người tìm việc cũng phải tăng ý thức tự bảo vệ và cảnh giác cao để khỏi sa bẫy.

Nghĩ ra cách thắng người trước một bước

Người thắng thường là người nói ra điều đối phương định nói, trước khi họ kịp nói.

Nghĩ ra trước người khác, làm trước người khác là một sự can đảm và sáng suốt tuyệt vời. Người có tầm nhìn xa thường làm người khác ngạc nhiên vì vượt ngoài dự tính. Sách Hán thư, truyện Hạng Tịch, có câu: ra tay trước thì chế được người, ra tay sau thì bị người chế. Binh Kinh Bách Tự đặt chữ "tiên", tức trước, lên hàng đầu: trong chiến tranh, nảy ra ý thắng người trước là rất quan trọng, ai nắm được bí quyết ấy sẽ nắm được quyền chủ động. Trong xã giao, "tiên phát chế nhân" là mở thế tấn công trước vào lời nói và việc làm của đối phương, dùng thế mạnh để họ phải phục.

Dale Carnegie, nhà văn Mỹ nổi tiếng, từng kể một đoạn đời mình. Nhà ông ở gần một công viên, nên sau bữa cơm ông thường dắt chú chó săn nhỏ tên Racer ra đó dạo. Đó là công viên rừng rộng, ít người, nhưng có quy định người dắt chó phải xích chó và đeo rọ mõm. Lúc đầu ông làm đúng, rồi lỏng lẻo dần. Một hôm, ông gặp một viên cảnh sát cưỡi ngựa, nghiêm giọng: sao ông để chó chạy lung tung mà không buộc xích, chẳng lẽ ông không biết là phạm pháp? Ông đáp: vâng tôi biết, nhưng tôi nghĩ nó không cắn ai. Cảnh sát nói gay gắt: pháp luật không biết ông nghĩ gì. Lần này tôi bỏ qua, lần sau bị bắt gặp thì ông phải ra tòa.

Từ hôm ấy Carnegie làm theo quy định, nhưng chú chó không thích bị ràng buộc, thấy vẻ tội nghiệp của nó ông mủi lòng và lại không đeo rọ mõm cho nó nữa. Một hôm, đang chạy thi với chó qua một lùm cây, ông đụng ngay viên cảnh sát kia cưỡi ngựa màu nâu hồng. Cảnh sát vẫy ông lại. Không chạy kịp, ông đành bước lên, nghĩ bụng lần này chắc bị phạt. Ông quyết định ra tay trước, nói dè dặt: thưa ông, lần này ông bắt quả tang tôi rồi. Tôi có tội, tuần trước ông đã cảnh cáo tôi. Điều ngoài dự đoán của ông là viên cảnh sát đáp: nói hay lắm. Tôi biết khi không có ai thì ai cũng muốn thả chó chạy cho thoải mái. Carnegie đáp: quả là không nén nổi, nhưng đó là vi phạm pháp luật. Cảnh sát nhẹ nhàng: ông đừng nghiêm trọng quá. Thế này nhé, ông cho nó chạy qua ngọn đồi nhỏ kia, đến chỗ tôi không nhìn thấy nữa là xong chuyện.

Nghĩ ra cách thắng người trước thực chất là một sách lược chiếm ưu thế trong tâm lý đối phương. Thông thường, ở một thời điểm nào đó, trong lòng một người chỉ có một loại tâm lý giữ vai trò chủ yếu, còn những loại khác ở thế phụ thuộc hoặc bị nén xuống. Trong xã giao, nếu ta chủ động trước thì lời nói việc làm của ta sẽ để lại dấu ấn sâu trong tâm lý đối phương và thúc đẩy một tâm lý có lợi cho ta. Carnegie nếu cứ ngồi chờ bị mắng thì thế bất lợi. Ông không làm vậy mà nhận lỗi trước, biến thế bị động thành thế chủ động. Điều chiếm ưu thế trong tâm lý viên cảnh sát lúc ấy là muốn dạy ông một bài học, nhưng ông đã nói trước những lời cảnh sát định nói, nên ý muốn quở trách trong lòng cảnh sát bị nén xuống và cơn giận cũng tan.

Thả ra để bắt được: vờ tha để bắt thật

Muốn bắt chắc thì có lúc phải buông lỏng, không buông thì chỉ làm con mồi chạy mất.

Quan hệ giữa "bắt" và "tha" là biện chứng, muốn bắt cho chắc thì phải phóng túng vừa phải, bằng không có khi không bắt được. Kỹ xảo "vờ tha để bắt" là thả trước thu sau, khiến đối phương buông lơi cảnh giác, mắc vào bẫy, cuối cùng không còn cách nào đành đầu hàng. "Bắt" là mục đích, "tha" là thủ đoạn, mà "tha" không phải buông trôi bỏ mặc mà là buông có mục đích. Tam Thập Lục Kế nói: cái gọi là tha không phải là thả nó đi, mà là theo nó và nới lỏng nó; câu "giặc cùng chớ đuổi" cũng ý ấy. Không đuổi không phải là không theo, mà chỉ là không cưỡng ép nó. Như vậy "tha" hoàn toàn không phải để mặc đối phương làm gì thì làm, mà là ngầm kiềm chế họ để chờ dịp đạt mục đích "bắt".

James Buchanan, Tổng thống thứ mười lăm của Mỹ, gây dựng cơ đồ từ nghề luật sư. Có lần một người bị tố cáo là uy hiếp tính mạng người khác. Nguyên cáo nắm nhiều chứng cứ, bị cáo dữ nhiều lành ít, và sau khi nhiều luật sư từ chối thì nhờ đến Buchanan. Khi tòa mở phiên xử, Buchanan hỏi nguyên cáo: thưa ông, giá như ông can đảm hơn một chút, không dễ bị người khác đe dọa làm cho sợ, tức là người dũng cảm, thì ông có còn bận tâm đến lời đe dọa của thân chủ tôi không? Nguyên cáo đáp: thưa ông, tôi chẳng có gì đáng sợ, như bất cứ người dũng cảm nào. Buchanan hỏi: vậy khi thân chủ tôi đe dọa ông, ông cũng không sợ chứ? Vâng, thưa ông. Ông không sợ ông ấy phải không? Vâng, tôi không sợ. Buchanan nói: vậy ông còn tố cáo điều gì nữa? Tôi đề nghị bác bỏ nguyên cáo. Tòa lập tức kết thúc vụ án.

Giữa đông người, nguyên cáo dĩ nhiên không thể nhận mình nhát gan. Buchanan đã dùng cách vờ tha để bắt: qua những câu hỏi nối tiếp, dẫn đối phương đi đến chỗ tự phủ nhận điều mình tố cáo.

Một mánh nhỏ, một niềm vui lớn

Có khi cái giá của một hào bạc lớn hơn cả một lời thành thật.

Ta dễ nhận ra mọi việc trong đời đều cần sách lược, không thì khó làm nổi. Anh Lưu rất yêu cuộc sống, rất quý vợ. Anh làm việc chăm chỉ, tháng nào kiếm được tiền cũng giao đủ cho vợ, để vợ tùy ý chi tiêu theo nhu cầu gia đình. Anh cho rằng như thế mới hợp lẽ: chồng kiếm tiền, vợ tiêu tiền, nhà sẽ hạnh phúc trọn vẹn. Nhưng kết hôn được một năm, anh nhận ra vợ vẫn không vừa lòng, nên tự xét: mình có coi trọng sự nghiệp quá không, trong nhà làm quá ít, chăm vợ chưa đủ? Nghĩ vậy, anh quyết định dù công việc bận thế nào cũng sẽ bớt thời gian cùng vợ lo việc nhà.

Vợ rất vui trước sự thay đổi ấy và giao anh đi mua rau và thức ăn. Mỗi ngày tan ca, anh tiện đường ghé chợ, mua đủ thực phẩm cho cả ngày về, rồi báo giá từng thứ cho vợ. Vợ hỏi thịt lợn bao nhiêu một cân, anh đáp năm đồng tám hào. Vợ hỏi cải trắng bao nhiêu một cân, anh đáp bảy hào. Anh tưởng vợ sẽ khen, nhưng vợ bĩu môi nổi cáu: anh mua rau thịt mà không biết trả giá, cải trắng chỉ năm hào đã mua được một cân, anh đần quá! Anh Lưu nghe quở thì rất khó chịu. Cô ấy có biết chỉ vì việc mua thức ăn mà trưa anh không được nghỉ, phải làm xong việc buổi chiều sớm, một lòng muốn tan ca đi đỡ vợ vài việc nhà cho vợ vui?

Thấy anh buồn, vợ an ủi vài câu rồi vội đi nấu cơm. Rảnh tay, anh giở cuốn "Những chuyện vui của các nhân vật có trí tuệ thời xưa của Trung Quốc" trên giá sách. Anh thấy những nhân vật như Gia Cát Lượng, Tào Tháo, Lưu Bá Ôn, Đông Phương Sóc, nhất cử nhất động đều đầy trí tuệ, thực chất là đấu trí, giở mánh với đối thủ để đạt mục đích. Anh nghĩ giữa vợ chồng, sống hằng ngày trong nhà, tuy không cần tạo ra mâu thuẫn, nhưng muốn êm ấm vui vẻ cũng nên dùng một vài mánh nhỏ, và có thể sẽ đạt hiệu quả tốt.

Hôm sau, mua đồ về, anh hớn hở đến trước mặt vợ. Vợ hỏi thịt lợn bao nhiêu. Anh đáp: người ta đòi năm đồng rưỡi, anh mặc cả một hồi lâu, cuối cùng mua được bốn đồng rưỡi. Vợ nghe vui hẳn lên, hỏi tiếp cải trắng bao nhiêu. Thấy vợ vui, anh cố ý giả vờ thờ ơ, nhởn nhơ nói: anh chàng bán rau kia thật đần, sạp bên cạnh đòi tám hào, anh ở sạp này cứ chê rau anh ta không ngon, thế là anh ta bán cho anh bốn hào. Vợ nghe xong sướng đến nhảy lên: ôi anh cừ quá, xem ra mua bán anh giỏi hơn em nhiều! Hai vợ chồng vui vẻ cùng hát, cùng nói chuyện đùa, cùng nấu cơm, cùng ăn cơm, và anh Lưu thấy mình vô cùng vẻ vang, tự hào.

Thực ra anh Lưu chẳng có thủ đoạn gì ghê gớm. Thịt hôm nay mua với giá hôm qua như nhau, còn rau hôm nay thậm chí đắt hơn hôm qua một hào. Chỉ vì vợ anh yêu gia đình, toàn tâm toàn ý sắp xếp cuộc sống nên một hào bạc đối với cô cũng lớn và cần tính toán. Nếu anh vẫn thật thà như hôm trước thì chắc chắn hai người lại không vui. Sống ở nhà là thế, đối xử với bạn bè và người thân cũng thế, giở một mánh nhỏ có thể tạo cho cả hai bên niềm vui lớn.

Nguồn: Tư Mã Sơn Nhân, Nguyên An, Âm Dương Kinh.