Phong thủy giữa Hồng Kông, Singapore, Nhật Bản và nước Mỹ hiện đại

Chuyện một cục thuế phá cổng, lấp bể vì lời thầy phong thủy

Phong thủy cũng như nhiều thứ văn hóa cổ khác của Trung Hoa, có sức hút mạnh với học giả lẫn người dân thường. Điều đó hiện rõ qua sự ra đời của các hội nghiên cứu, các diễn đàn, các tập tài liệu lưu hành ở nhiều nước như Singapore, Nhật Bản, Mỹ và nhiều nước khác. Nhưng cũng có không ít điều đáng phải bàn: trong lớp vỏ của môn phong thủy chính tông, nhiều người hoặc không hiểu, hoặc cố tình đưa yếu tố mê tín dị đoan vào, thần thánh hóa nó, khiến phong thủy rời xa khoa học và tổn hại giá trị đích thực của nó.

Nhật báo Kinh tế Trung Quốc ngày 15 tháng 2 năm 1990 đưa một tin khá điển hình. Năm 1986, Cục Thuế vụ huyện Kiết Dương, tỉnh Quảng Đông, dọn vào tòa nhà công vụ mới xây. Hai năm sau, một thầy phong thủy nói cổng lớn của tòa nhà sắp xếp không hợp lý, sẽ có chuyện. Tháng tám năm ấy, Cục trưởng sơ ý ngã gãy chân. Không lâu sau, một bé trai năm tuổi ngã xuống bể nước phun ngay trước tòa nhà, chết. Rồi trong cục lại có một nữ thanh niên vì chuyện nhà không suôn sẻ muốn lên lầu tự tử.

Cục trưởng nối những chuyện tình cờ xảy ra liên tiếp ấy với lời thầy phong thủy từng nói, thấy hoảng sợ bất an. Ông bỏ ra năm trăm tệ lập thần đàn, mời ba thầy đến xem đất; rồi hai lần họp hội nghị, quyết định lấp bể nước, dỡ cổng lớn, dỡ hầm xe, xây một tòa nhà làm việc khác. Ngày ba mươi tháng bảy được chọn làm ngày lành để dỡ hết. Cả công sở chấn động vì chuyện này; đến cuối năm 1989, cấp trên mới tra xét.

Ở một nơi khác, hôm mười tám tháng một năm 1991, vùng nông thôn thành phố Giáp Dương, tỉnh Sơn Đông, phong thủy thịnh hành: nông dân xây nhà phải mời thầy tới chọn đất, người trong làng tranh nhau một miếng đất gọi là "phong thủy bảo địa", thậm chí xảy ra án mạng.

Trong các dân tộc thiểu số, ảnh hưởng của phong thủy cũng lớn. Thổ Gia Tộc Phong Tục Chí chép rằng người Thổ muốn dựng nhà, trước khi động thổ phải mời thầy dùng la bàn xem hướng long mạch, xem thế núi cát hay hung, định lợi ở phương nào. Nếu lợi ở hướng Đông Nam, cửa từ đường phải mở về Đông Nam; nhưng còn phải hợp với bát tự của chủ nhà, nếu không hợp thì đổi hướng. Thôn xa không mời được thầy đến xem long mạch thì xem chim yến làm tổ: cửa tổ quay về phía nào, phía ấy cát lợi.

Gom những tư liệu ấy lại, công việc của thầy phong thủy gồm ba việc: chọn nơi ở và hướng đặt nhà; chọn chỗ mộ, xem long mạch; chỉnh lại kết cấu nhà ở để tránh tai họa.

Hồng Kông: kiếm khổng lồ giữa trung tâm, tượng Môn thần trước cửa khách sạn

Hồng Kông là nơi phong thủy được phát triển tự do nhất, đến mức khoa học và mê tín hòa vào nhau không còn tách ra được.

Một kiến trúc sư lớn tuổi làm ở Bộ Công trình Thị chính Hồng Kông cho biết các thị trấn mới xây ở đó đều dựa trên nguyên lý phong thủy. Năm 1981, để dời phần mộ tổ tiên, cư dân Hồng Kông đã trả cho các thầy phong thủy thù lao lên tới một triệu rưỡi đô la Hồng Kông. Năm 1985, báo Hồng Kông đưa tin một bệnh nhân tâm thần ở Cửu Long đã giết bốn trẻ, làm bị thương ba mươi trẻ ở một vườn trẻ; một đại sư phong thủy cho rằng vì vườn trẻ nằm đối diện một ống khói công nghiệp trông giống que hương cháy trong lễ tang.

Năm 1982, trước khi khách sạn Tổng Đô ở Hồng Kông động thổ, các kiến trúc sư đã đem phương án thiết kế hỏi ý thầy phong thủy; kết quả là phải xây một bức tường kính cao mười hai mét để mở đường cho chín con rồng ra hải cảng. Nghe nói giám đốc ngân hàng Thượng Hải và Hồng Kông khi lên kế hoạch xây trụ sở mới cũng phải nghe thầy phong thủy. Một tờ báo Hồng Kông tháng 1 năm 1992 nhận xét rằng người Hồng Kông đặc biệt trọng phong thủy, đến cả người phương Tây cũng không tránh khỏi tập tục ấy.

Tòa nhà Trung Ngân, chi nhánh Hồng Kông của Ngân hàng Trung Quốc, cho đến lúc ấy là kiến trúc cao nhất Hồng Kông, hơn ba trăm mét, hơn bảy mươi tầng, nằm trên đường Hoa Viên ở Trung Hoàn, dáng tổng thể giống một thanh bảo kiếm khổng lồ. Trung Hoàn là trái tim Hồng Kông nên ai cũng bàn: người nói thanh kiếm sắc này đâm vào trái tim thành phố, phá phong thủy, Hồng Kông sẽ gặp tai ương; người khác lại nói thanh bảo kiếm đặt đúng chỗ, trấn được uy thế, Hồng Kông càng phồn vinh.

Khách sạn Bán Đảo ở Cửu Long nổi tiếng nhiều chục năm. Cửa lớn trang trí hiện đại, nhưng ngay trước cửa lại đặt một tượng Môn thần to theo phong tục Trung Hoa, trông không hài hòa. Chuyện kể rằng đối diện khách sạn có một nhà ga cũ, mấy năm trước đã dỡ. Khách ở khách sạn nửa đêm thấy ma quỷ trên tòa nhà hình quả trứng đối diện, vì nó giống hệt một ngôi mộ. Tin truyền ra, nhiều khách du lịch không dám ở. Ông chủ ban đầu không tin, cố cải thiện quản lý kinh doanh nhưng mấy lần không thành, đành làm theo lời thầy phong thủy, đặt Môn thần canh giữ yêu ma ngoài cửa. Từ đó việc kinh doanh của khách sạn hưng thịnh trở lại.

Tòa nhà làm việc của chi nhánh Tân Hoa xã ở Hồng Kông thì mua được giá rẻ cũng nhờ phong thủy. Nguyên là một khách sạn lớn gần trường đua ngựa, cửa thành phố; khai trương xong làm ăn không tốt, lỗ nhiều. Thầy phong thủy cho rằng vì bên cạnh có một nghĩa trang nhỏ, ban đêm có người nói thấy ma quỷ nhảy múa. Chủ mới tốn nhiều sức mà vẫn ế ẩm, đành đóng cửa rao bán, giá giảm dần mà vẫn không ai hỏi. Đúng lúc ấy Tân Hoa xã mua với giá rẻ nhất. Mấy năm trôi qua vẫn không sao, thầy phong thủy lại có cách nói mới: Tân Hoa xã dù sao cũng là cơ quan quyền lực, quyền lực đã áp được quỷ.

Giai thoại như vậy ở Trung Quốc kể không hết. Nhưng phong thủy, xét cho cùng, là địa lý học của môi trường; giải thích bằng quan điểm khoa học thì mục đích chính là khai thác mọi thuận lợi của thiên nhiên để cải tạo nơi sống, giúp con người khỏe mạnh, tinh thần thoải mái. Vì vậy những tai nạn, sự cố gặp trong đời không thể đổ hết cho phong thủy hay cho các yếu tố ma quái. Người xưa đã đổ nhiều công sức nghiên cứu, san định lý luận phong thủy từ vô số hiện tượng thực tế. Nghiên cứu của mỗi đời không thể hoàn chỉnh hết được, nhất là ngày nay khi con người đã có sự trợ giúp của khoa học, cần phát huy thế mạnh của khoa học để tìm những luận chứng thích hợp cho phong thủy.

Singapore và Malaysia: khách sạn cao tầng, ngân hàng và đôi sư tử đá

Ở những nơi người Hoa đông, nghề xem đất trở thành một nghề kiếm sống thực sự.

Ở Singapore, người Hoa chiếm bảy mươi tám phần trăm dân số, văn hóa cổ Trung Hoa lưu hành khá phổ biến, nên phong thủy tự nhiên được đông đảo người dân đón nhận. Nhiều khách sạn và nhà cao tầng ở đây được thiết kế theo ý kiến các nhà phong thủy bản địa hoặc từ Hồng Kông, Đài Loan sang. Nghề phong thủy hưng thịnh; thù lao mỗi lần từ năm trăm đến năm nghìn tệ, có người một tháng kiếm được năm vạn tệ, một đơn giá ngoài sức tưởng tượng.

Malaysia là một nước Đông Nam Á có đông Hoa kiều và người mang quốc tịch Malaysia gốc Hoa, nên phong thủy cổ truyền cũng lưu hành rộng. Đài truyền hình đóng cửa lớn, vì bên thuê cho rằng khí phong thủy đi qua cổng ấy không tốt, thà đi lại ở cổng nhỏ bên cạnh. Trụ sở một ngân hàng chủ chốt của thành phố khi dời cũng mời thầy phong thủy cho ý kiến về địa chỉ mới và vị trí đôi sư tử đá. Chợ lớn xây trên một ngọn đồi nhỏ, cửa vào cố tránh đối diện đường lớn; tổng hành dinh hãng hàng không Malaysia và một công ty công nghiệp liên hợp cũng thiết kế theo cách tương tự.

Nhật Bản: cúng thổ địa, chôn kiếm sắt ở bốn góc đất

Từ xưa Nhật Bản đã cử nhiều sứ giả và lưu học sinh sang học, đến đời Đường mang về đủ mọi mặt văn học, triết học, sử học, nghệ thuật, khoa học Trung Quốc. Phong tục sinh hoạt Nhật Bản ngày nay vẫn còn hình bóng văn hóa Đường, nên phong thủy Trung Quốc ở đây cũng được dùng.

Người Nhật trước khi xây nhà mới đều mời người xem phong thủy, trước khi khởi công phải làm lễ cúng thổ địa. Trước lễ, bốn góc đất trồng trúc còn nguyên lá. Rồi mời thầy trừ tà đọc lời chúc, chôn ở bốn phía người sắt, đao kiếm sắt để giải điều không lành. Khi nhà sắp xong lại làm lễ cất nóc, để lỗ trên nóc mời thần đến, rồi giương cung bắn ác quỷ. Các nghi thức này không chỉ có trong dân gian mà các công ty lớn dựng nhà xưởng cũng làm. Người Nhật không coi đó là mê tín mà là mong một điều cát tường, một niềm an ủi tinh thần, một chỗ để đặt lòng tin.

Thần cung của Nhật Bản cũng chú trọng phong thủy. Thần cung gồm nội cung và ngoại cung, nội cung là dương, ngoại cung là âm, tượng trưng cho âm dương giao cảm, thủy hỏa không đánh nhau, mang ý nghĩa cát tường.

Nhật là đảo quốc, thường bị gió biển tấn công, nên có phép lấy thuật để chế ngự hại của gió, gọi là "phong phong", gần nghĩa với thuật tị phong, tránh gió, trong phong thủy Trung Quốc. Người Nhật cũng kiêng Quỷ Môn, hướng Đông Bắc có âm khí. Khi xây nhà, họ để trống một chỗ ở phía Đông Bắc, rồi khắc trên đất đó một con vượn để trừ tà.

Nước Mỹ: ngôi nhà nào được thầy khen thì giá có thể cao gấp đôi

Ở nơi giàu có và khoa học phát triển bậc nhất, phong thủy bất ngờ trở thành một mặt hàng có giá.

Cuối thập niên tám mươi của thế kỷ hai mươi, xem phong thủy bỗng thịnh hành ở Mỹ. Nội Mông Cổ Nhật báo, ngày sáu tháng năm năm 1998, ghi rằng những người làm nghề âm dương như măng xuân sau mưa, công khai treo bảng hành nghề. Việc xem gồm cả âm trạch lẫn dương trạch, nhưng ở Mỹ chủ yếu xem dương trạch.

Ở nhiều nơi, giá bất động sản cao hay thấp thường tùy vào thế nhà thế đất được đánh giá theo phong thủy. Những căn nhà giống nhau hoàn toàn về kiểu cách, chất lượng mà được thầy bảo là hưng vượng thì giá cao hơn căn khác gấp đôi, thậm chí vài lần. Ngược lại, căn bị cho là không cát lợi, là hung trạch thì hạ giá thế nào cũng không ai hỏi mua. Vì vậy các công ty bất động sản trước khi mua đất hay dựng nhà đều bỏ nhiều tiền mời thầy đến xem. Người tin không chỉ là dân thường; một số chính khách quan trọng, nhà giàu, minh tinh, ca sĩ nổi tiếng trước khi mua nhà hay dựng văn phòng, công ty đều mời thầy phong thủy đến rồi mới mua.

Vì sao phong thủy đi khắp thế giới

Âm nhạc, ca hát, điện ảnh, thơ, tiểu thuyết, kịch đều tác động đến con người theo những cách khác nhau, nhưng hình thức văn hóa ấy về mặt ý thức đều không chạm tới chuyện cát hung, họa phúc của đời người: những ước nguyện cuối cùng như phát tài, thăng chức, hóa hung thành cát, kéo dài tuổi thọ. Phong thủy ra đời, ở một nghĩa nhất định, đáp ứng nhu cầu ấy; vì thế nó là một loại văn hóa đặc biệt khác hẳn các loại kể trên.

Điểm đặc biệt là phong thủy chú ý tới hiệu ứng khách quan của đất, núi, sông đối với con người. Nó quan tâm đến việc dùng và điều chỉnh những thứ có sẵn trong tự nhiên như ánh nắng, dòng khí, địa thế, màu sắc, hình dáng nhà, để chúng hợp hơn với nhu cầu sức khỏe và tâm lý con người. Nó còn để ý tới nỗi hoảng loạn trong tâm lý do hiện tượng xã hội phức tạp gây ra, thông qua kết cấu vị trí nhà ở và việc chọn đất.

Lý luận và phương pháp phong thủy hướng tới việc giải tỏa nỗi lo về cát hung, tuổi thọ, tài phúc, vốn là những điều toàn xã hội loài người quan tâm. Dân tộc nào, nước nào cũng mong việc làm được như ý, sống lâu, giàu có may mắn; nên phong thủy Trung Hoa tìm được mảnh đất rộng trong những dòng văn hóa, dân tộc, vùng miền khác nhau, và có tính thế giới. Xét nguyên nhân nó lưu hành khắp nơi, có ít nhất hai điểm: một là lý luận của nó chứa triết lý và khoa học tinh thâm của văn hóa cổ Trung Hoa, nếu chỉ là lý luận vô căn cứ hay mê tín thuần túy thì không thể có hiệu ứng rộng như vậy; hai là nó đáp ứng được con người ở mọi phương diện, nghề nghiệp, tầng lớp, vùng miền, màu da, trong cuộc vật lộn với một thiên nhiên thay đổi thất thường, đem lại tác dụng an ủi, khích lệ cho tâm lý cần chiêu tài tiến bảo, gặp dữ hóa lành, thăng quan, sống lâu, thịnh vượng.

Nguồn: Thiệu Vĩ Hoa, Phong Thủy Toàn Thư.