Đền vấn linh Dungkar và giờ phút quỷ thần nhập thân

Lần đầu đặt chân tới Dungkar, Govinda và Li Gotami chỉ được phép ngắm nhìn ngôi đền vấn linh từ xa: ngai vàng chạm khắc, những hình tượng quỷ thần dữ tợn, và một lớp bích họa lộng lẫy phủ khắp các vách. Không ai giải thích cho họ biết ngai đó dùng để làm gì, vị tu sĩ vấn linh là ai, hay lễ vấn linh được cử hành vào lúc nào. Vị tu sĩ trẻ dẫn đường hôm đó giữ im lặng tuyệt đối, như thể đang tuân theo một điều luật bất khả xâm phạm của việc thờ cúng quỷ thần. Khi ấy hai người khách lạ còn quá mới, chưa đủ để tu viện tin tưởng mà mở lòng.

Trong đời sống tôn giáo Tây Tạng, một tu viện có đền vấn linh riêng không phải là chuyện tầm thường. Đó là nơi thế giới hữu hình và thế giới của các vị hộ pháp, các lực lượng vô hình cai quản vận số con người, được cho là giao thoa với nhau qua thân xác của một người được chọn. Người ấy không tự xưng, không luyện tập theo cách một pháp sư học nghề; ông chỉ đơn giản là cái bình chứa mà quyền năng kia chọn để nhập vào, và toàn thể tu viện, từ vị trụ trì đến chú tiểu tăng, đều xem trọng vai trò đó như một phần không thể thiếu của trật tự tâm linh nơi mình sinh sống.

Govinda không vội. Ông và Li được vị tu viện trưởng cùng toàn thể tăng chúng tiếp đón nồng hậu, và ông tin rằng thời gian rồi sẽ mở ra mọi điều còn khép kín. Niềm vui của vị sư trưởng càng lớn hơn khi nhận ra nơi Govinda một pháp hữu: cả hai đều từng là học trò của Tomo Géché Rimpotsché. Ông ngỏ lời mời hai người, khi trở về từ miền Trung Tây Tạng, hãy lưu lại Dungkar lâu hơn. Govinda nhận lời không chút do dự, bởi ông cảm nhận rất rõ: tâm thức của người thầy quá cố vẫn còn sống động trong từng góc tu viện này.

Dấu ấn của một người thầy đã khuất

Cái sống động đó không phải là điều trừu tượng. Nó hiện ra trong sự ân cần của từng tu sĩ, trong nề nếp sạch sẽ ngăn nắp khắp tu viện, trong một đời sống có kỷ luật nhưng không khắc nghiệt, trong cách người ta đối xử lễ độ với nhau bất kể tuổi tác hay đẳng cấp. Ai cũng có phần việc của mình, mọi bổn phận tôn giáo được chu toàn, và đám trẻ nhỏ đến học nơi đây tỏ ra vui vẻ, chăm chỉ — dấu hiệu rõ nhất của một nơi biết đối xử tử tế với con người.

Vị sư trưởng tên Lobonla thường chống dù, chậm rãi dạo quanh sân tu viện. Gặp đứa trẻ nào nhớ nhà, ông lại dừng chân vỗ về. Sức khỏe ông không tốt, bệnh phong thấp khiến mỗi bước đi trở thành một gắng gượng nặng nề. Vậy mà khi Govinda và Li trở lại Dungkar, chính ông — cùng một nhóm tăng sĩ cao niên — đã cố sức leo hết những bậc thang dốc đứng kiểu Tây Tạng để lên tận phòng thờ riêng, chỉ để được tự tay dâng bánh và trà tiếp đón hai người khách.

Ngày lễ lớn kéo người từ khắp các lũng về

Dịp lễ cầu nguyện lớn tới, dân cư các thung lũng lân cận đổ về đông đảo. Tăng chúng bận rộn chuẩn bị cho nghi lễ sẽ kéo dài suốt đêm. Buổi sáng, các tu sĩ cử hành lễ sám hối riêng trong chính điện — một nghi thức chỉ dành cho số ít người được phép — còn Govinda và Li ở lại trong phòng thờ, chờ đợi.

Đến giữa trưa, một tiếng rền vang dội từ điện Tschukyong Lhakhang, và đám người đông đúc bắt đầu chen chúc trước cửa đền vấn linh. Cả hai đoán ngay: hẳn có lễ lớn, và rất có thể là một buổi vấn linh. Họ chạy xuống sân, len vào giữa dòng người, để rồi bị cuốn đẩy dần lên đền, cho tới khi bất ngờ nhận ra mình đang đứng ngay trước ngai của vị đại vấn linh, giữa chính điện ngợp người và ngợp khói nhang.

Người ngồi trên ngai vàng

Trước mắt họ là một hình dáng sang trọng khoác áo lụa, đầu đội vương miện vàng nạm ngọc, ngồi bất động trên ngai. Trên ngực người đó gắn một tấm gương kim loại sáng loang loáng, viền gương khắc chữ HRIH thiêng liêng. Dáng vẻ uy nghi ấy gợi nhớ hình ảnh một đại đế thời cổ, toát ra mọi dấu hiệu của quyền uy tối thượng, đến mức Govinda có cảm giác mình đang đứng trước một đấng siêu nhân chứ không phải một con người bình thường.

Bỗng dàn chiêng trống xập xỏa dồn lên tới cao độ, hòa cùng tiếng tụng chú rì rầm của cả đoàn tu sĩ đang hô triệu các vị hộ pháp, tiếng tụng kinh xen tiếng chuông ngân. Từng đám mây hương bốc lên nghi ngút từ các bình trầm, và cả đám đông đứng lặng như trời trồng. Mọi cặp mắt đổ dồn về người trên ngai — lúc này bất động như một bức tượng, mắt nhắm nghiền, hai chân xếp yên trong đôi giày cúng đặt trên sàn.

Khi quỷ thần chiếm lấy thân xác

Rồi một cơn rung động lạ bắt đầu dấy lên từ dưới đất, len vào hai chân, dần chiếm lấy toàn thân, cho tới khi cả người ấy rung lên như bị điện giật. Govinda có cảm giác một dòng điện khủng khiếp đang trào từ lòng đất, tràn ngập cơ thể ấy đến mức chỉ chực nổ tung. Đó là một cuộc chiến giữa hai thế lực: một bên là thân xác con người, bên kia là uy lực bí ẩn đang tìm cách chiếm đoạt nó, biến nó thành hình tướng quỷ thần đáng sợ. Các đường nét trên khuôn mặt đổi khác hoàn toàn — không còn là gương mặt hiền hòa quen thuộc, mà là gương mặt của một vị thần hung nộ.

Khi cơn xuất thần lên tới đỉnh, một tu sĩ cao niên — người giữ vai chủ lễ — bước lên gần ngai, mang theo những câu hỏi đã được viết sẵn trên giấy, gấp gọn kỹ càng, để trình lên xin thần linh giải đáp. Ông cầm tập giấy lắc qua lắc lại trước mắt vị thần vấn linh, trong lúc mấy tu sĩ lực lưỡng khác ghì giữ thân người ngồi đúng vị trí trên ngai.

Múa kiếm giữa cơn thác loạn

Nhưng vị chủ lễ chưa lui bước kịp thì thần vấn linh đã bật dậy như một người khổng lồ vừa tỉnh giấc, gạt phăng đám tu sĩ đang ghì mình sang một bên, chồm tới giá vũ khí, rút lấy một thanh kiếm và múa lên với tốc độ khủng khiếp, như đang giao đấu với một địch thủ vô hình. Cảnh tượng ấy dữ dội đến mức tất cả những người có mặt như bị cuốn vào một vũ điệu thác loạn của hủy diệt, một sức mạnh ma quái tràn ngập không gian, đến nỗi không một ai còn bận tâm nghĩ tới việc lưỡi kiếm có thể sẩy tay bay trúng người.

Những người đứng gần ngai vội lùi lại. Năm sáu tu sĩ khỏe mạnh nhất, đã được chọn từ trước cho nhiệm vụ này, ra sức kéo vị thần vấn linh trở lại ngai. Thân hình khổng lồ ấy dường như chẳng buồn để ý tới họ, xua đuổi từng người như xua đám trẻ con, cho tới khi sau nhiều lần cố gắng, họ mới đưa được ông trở lại chỗ ngồi. Ông gục xuống, thở dồn từng hơi nặng nhọc, mồ hôi ướt đẫm mặt, miệng sùi bọt, phát ra những tiếng ú ớ như đang cố nói điều gì đó chưa thành lời.

Thông điệp được chép lại trên bảng

Vị chủ lễ lại bước tới, tay cầm một tấm bảng, cúi sát người xuống bên vị tu sĩ vấn linh để ghi lại từng lời nghe được. Suốt lúc thông điệp được truyền ra, cả gian điện chìm trong một sự im lặng đầy trân trọng, chỉ còn tiếng tụng kinh rì rầm vọng lên khe khẽ. Sức mạnh dữ dội của quỷ thần trong thân vị tu sĩ đã dịu xuống, nhưng sự hiện diện của nó vẫn như ngự trị toàn bộ không gian, chiếm lấy tâm trí và cảm xúc của tất cả những người có mặt. Từng người, từng người nối nhau bước tới gần ngai, phủ phục dưới chân để tỏ lòng thành kính và cầu xin phước lành.

Govinda kể rằng cả ông và Li cũng cảm thấy tâm mình như được nâng lên, bị một điều gì đó chiếm lĩnh sâu xa, đến mức cả hai cũng quỳ xuống lễ bái vị vấn linh, quên hẳn mọi chuyện xung quanh, chỉ còn cảm nhận rõ ràng một thực tại vượt ngoài mọi hiểu biết thông thường của mình.

Sáu lần xuất thần, sáu vị thần khác nhau

Vị tu sĩ chậm chậm đứng lên, được các tu sĩ khác vội đỡ lấy. Một tách trà được mang tới, ông uống một chút. Tiếng tụng kinh vẫn rì rầm không ngớt, tiếng chiêng trống dịu lại, đám đông cũng dần bớt căng thẳng. Nhưng chẳng bao lâu sau, nhịp nhạc lễ lại dồn dập trở lại, giọng tụng kinh trở nên khẩn thiết hơn, và vị tu sĩ một lần nữa rơi vào trạng thái xuất thần — lần này bị một trong sáu vị thần khác chiếm lĩnh, nhận biết qua loại vũ khí ông cầm lên trong cơn nhập.

Govinda không còn nhớ rõ mình đã chứng kiến bao nhiều lần xuất thần như thế, cũng không rõ đã có bao nhiêu lần diễn ra trước khi ông bước vào chính điện. Ông chỉ nhớ rằng cả sáu vị thần, lần lượt vị này rồi vị kia, đã thay nhau chiếm lấy thân vị tu sĩ, cho tới khi ông nằm sóng soài như một xác chết và cuối cùng phải được khiêng ra khỏi điện. Làm sao một thân thể con người có thể chịu đựng một lực khủng khiếp như thế trong nhiều giờ liền, dưới áp lực dồn dập của từng cơn xuất thần nối tiếp — đó là điều Govinda thú nhận ông không thể nào hiểu thấu. Điều duy nhất ông chắc chắn: không ai có thể chịu nổi một áp lực như vậy nếu không đang ở trong trạng thái xuất thần, và cũng không ai đủ can đảm giao thân mình cho một năng lực xa lạ đến thế, nếu trong lòng không thật tin vào sự cần thiết và giá trị của việc mình đang làm.

Sau này, khi có dịp so sánh buổi lễ ở Dungkar với những buổi vấn linh chính thống hơn mà ông từng chứng kiến, Govinda nhận ra mỗi tu viện, mỗi vùng đất Tây Tạng đều có cách riêng để đón nhận cùng một hiện tượng: một con người tự nguyện trao thân mình cho một quyền năng vượt ngoài bản thân, để cộng đồng quanh mình có được câu trả lời cho những điều mà lý trí thông thường không chạm tới. Không có máy quay, không có ghi âm, thứ duy nhất còn lại sau mỗi buổi lễ như thế là dòng chữ vội vàng chép trên tấm bảng của vị chủ lễ, và ký ức của những người đã quỳ xuống, tin rằng mình vừa chạm vào một thực tại khác.

Điều khiến Govinda day dứt nhất không phải là cảnh tượng dữ dội của thanh kiếm múa lên giữa đám đông, mà là hình ảnh vị tu sĩ sau khi tỉnh lại: một người bình thường, mệt lả, mồ hôi đầm đìa, không còn dấu vết gì của đấng quyền uy vừa ngồi trên ngai. Khoảng cách giữa hai trạng thái đó — con người và cái mà con người ấy vừa mang lấy trên thân mình — lớn đến mức không một lời giải thích khoa học nào ông từng biết có thể lấp đầy. Ông chỉ còn cách ghi lại trung thực những gì mắt mình đã thấy, và để nguyên đó như một câu hỏi ngỏ cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu thêm về đời sống tâm linh Tây Tạng.

Nguồn: Con đường mây trắng, Lama Anagarika Govinda (Nguyễn Tường Bách dịch, NXB Trẻ, 1999).