Bí mật móng ngựa và cơn xuất thần giữa đêm tối

Sau một ngày nghỉ thỏa thích bên lửa trại, mặt trời hửng lên rực rỡ và bầu trời xanh trong chưa từng thấy — một ngày tuyệt vời để vẽ. Người lữ hành quyết định đi thật xa về phía đông của hồ, chỉ mặc áo nhẹ, mang theo bộ đồ vẽ, ăn sáng thật no để khỏi phải đem lương thực, chân đi xăng-đan vì đôi ủng đã rách đang được vá. Cảm giác thơ thới giữa vùng đất hoang vắng, đầy màu sắc tưởng như không thuộc về trần gian, quả là một ngày hội đối với người họa sĩ.

Đàn ngựa hoang không ai được phép săn bắt

Đi đến đầu một ngọn đồi nhô ra hồ, ông bắt gặp một đàn Kyang — loài ngựa hoang nhút nhát, gần giống ngựa vằn về hình dáng nhưng đầu to hơn, lông nâu sáng như hươu nai, bụng trắng. Chúng là con đẻ thuần túy của hoang dã: nếu bị bắt giam sẽ tuyệt thực đến chết chứ không chịu cảnh tù đày, nên chẳng ai buồn thuần hóa hay săn bắn chúng — giết hại sinh vật vốn đi ngược lại lòng từ bi mà đạo Phật gìn giữ. Tại Tây Tạng, săn bắn không phải môn thể thao mà bị xem là tội ác; ngay cả khi buộc phải giết thú để ăn vì thiếu lương thực mùa đông, người ta vẫn cầu xin thú vật tha thứ và cầu cho chúng được tái sinh vào cảnh giới an lành hơn. Cũng vì lẽ đó mà chim, thỏ, chuột đồng nơi đây dạn dĩ lạ thường với con người, có khi nằm yên trong hang chờ người đến gần vẫn không chạy trốn.

Vùng đất phủ magnesium và con dốc sạt lở

Vòng qua ngọn đồi, ông xuống một vùng đất bằng phủ lớp magnesium kết tinh trắng xóa, bên dưới là đầm lầy nguy hiểm — gợi nhớ những hồ muối chết người ở Sahara, nơi mặt đất có thể bất chợt nứt toác nuốt chửng người đi. Né đầm lầy, ông leo qua vài ngọn đồi nhỏ để tới bờ hồ, nơi các tảng đá xếp sát nhau đến mức phải nhảy từ tảng này sang tảng khác. Cuối đoạn đá tảng là một con dốc nghiêng 45 độ sát vách dựng đứng — nhưng vừa đặt chân xuống, cả con dốc cát sỏi rời rạc bỗng chuyển động, kéo ông trượt theo. Không còn thời gian suy nghĩ, ông nhảy chồm về phía trước để thoát khỏi khối cát đang lăn như một con quái vật rừng đuổi sát sau lưng, và may mắn giữ được thăng bằng, tới được chỗ đất cứng.

Bí ẩn của những chiếc móng ngựa không một vết xương

Ngồi nghỉ trên một tảng đá, ông phát hiện điều kỳ lạ: vô số móng ngựa nằm rải rác giữa đá sỏi xung quanh, không chiếc nào úp ngược, như thể cả một đàn ngựa bị gió cuốn lên trời chỉ để lại móng phía sau. Nhưng đây chẳng phải sườn núi tuyết để có thể xảy ra tuyết lở, và dù một cơn bão có giết cả đàn ngựa thì ít nhất cũng phải còn lại xương cốt trong làn nước trong vắt hay giữa đá sỏi — vậy mà không một mẩu xương, không một chiếc sọ hay chiếc răng nào sót lại. Bí ẩn ấy đến nay vẫn chưa có lời giải đáp, dù ông đã đem chuyện này bàn luận với nhiều người.

Cơn giông ập đến và trạng thái xuất thần bất ngờ

Mải vẽ, ông không để ý mây đen đã kéo lên đỉnh núi tuyết phía nam. Khi bức tranh hoàn thành thì trời đã sập tối, và trên đường về, chớp giật sáng cả bầu trời, sấm rền ngay trên đầu, không khí lạnh đột ngột như băng. Ông chợt nhớ tới đám móng ngựa chết bí ẩn gần đó và nhận ra mình đang lâm nguy thực sự — biết đâu nơi đây ẩn chứa một mối hiểm họa còn đáng sợ hơn cả giá lạnh và bão tố mà ông chưa từng biết tới.

May thay mây đen tan nhanh như lúc kéo đến. Với chút ánh sáng cuối ngày, ông gắng vượt qua sườn núi đá lở, thở hổn hển đến được bờ bên kia nhưng không dám dừng lại nghỉ vì sợ ngủ gục sẽ chết cóng. Đói, khát, kiệt sức, ông quyết định cứ đi tới khi nào quỵ hẳn thì thôi. Trời tối mịt, không còn phân biệt được đá dưới chân, vậy mà lạ thay, đôi chân ông vẫn vững vàng nhảy từ tảng đá này sang tảng khác không hề trật nhịp, dù chỉ mang đôi dép mỏng.

Ông nhận ra mình đang mang một năng lực kỳ lạ, một ý thức không do mắt hay óc điều khiển mà đến từ một "cái biết" khác hẳn, độc lập với chính mình — tay chân cử động như thể một sức mạnh nào đó đã vượt khỏi tầm kiểm soát của lý trí mà tiếp quản lấy thân thể ông. Ông quan sát mọi sự tựa hồ trong mộng, thân mình như tách rời khỏi đầu óc, chỉ còn cảm giác mình là một mũi tên bay theo một quỹ đạo đã định sẵn, không được phép ngăn cản.

Lung-Gompa — người chạy trong trạng thái xuất thần

Về sau ông mới hiểu: trong hoàn cảnh hiểm nguy đó, ông đã vô tình rơi vào trạng thái của một Lung-Gompa — người chạy xuất thần, chỉ biết lao thẳng đến đích, bỏ qua mọi chướng ngại một cách vô thức, chân dường như không chạm đất, nhìn từ ngoài cứ ngỡ đang bay lơ lửng sát mặt đất. Nếu trật một bước hay trượt chân khỏi đá là đủ gãy xương, nhưng ông không hề vấp một lần nào suốt quãng đường, như người mộng du mà lại tỉnh táo hoàn toàn.

Chỉ dựa vào một vì sao gần dãy núi tuyết để định hướng, ông băng qua cả vùng đầm magnesium mà không hề bị lún chân. Đến khi lên một ngọn đồi có cây mà vẫn chẳng thấy ánh lửa trại nào, ông thoáng có ý nghĩ hoảng loạn rằng bạn đồng hành đã bỏ rơi mình — rồi tự thấy xấu hổ vì ý nghĩ đó ngay khi vừa nảy sinh. May mắn thay, ông vẫn đang đi đúng hướng: chỉ ít phút sau khi gần như tuyệt vọng, ánh lửa hiện ra giữa vùng đất thấp, và ông quỵ xuống bên đống lửa trong vòng tay mừng rỡ của bạn đồng hành. Bí ẩn của những chiếc móng ngựa thì vẫn còn đó, nhưng trạng thái xuất thần kỳ lạ hôm ấy, ông chỉ hiểu rõ ngọn ngành nhiều năm sau, khi biết thêm về hiện tượng lung-gom mà một trong những trung tâm nổi tiếng nhất chính là tu viện Nyang-to Kyi-phug, bên dòng sông Nyang-Tschu gần Shigatse.

Nguồn: Con đường mây trắng, Lama Anagarika Govinda (Nguyễn Tường Bách dịch, NXB Trẻ, 1999).