Đại hạn, tiểu hạn, sao theo can chi năm sinh, vòng Trường Sinh

Đại hạn: mỗi cung giữ mười năm, đi thuận hay đi nghịch

Đời người được cắt thành từng đoạn mười năm, mỗi đoạn đóng trọn trong một cung; đoạn đầu bắt đầu ở tuổi nào thì do cục quyết định, còn chiều đi thì do âm dương và giới tính quyết định.

Tuổi bắt đầu của đại hạn ở cung Mệnh bằng đúng số của cục: Thủy cục từ hai tuổi, Mộc cục từ ba, Kim cục từ bốn, Thổ cục từ năm, Hỏa cục từ sáu. Người dương nam và âm nữ thì đại hạn đi ngược thứ tự mười hai cung (Mệnh rồi Phụ Mẫu, Phúc Đức, Điền Trạch…); người âm nam và dương nữ thì đi xuôi thứ tự (Mệnh rồi Huynh Đệ, Phu Thê, Tử Nữ…).

Cục	Giới và âm dương	Mệnh	Huynh Đệ	Phu Thê	Tử Nữ	Tài Bạch	Tật Ách	Thiên Di	Giao Hữu	Sự Nghiệp	Điền Trạch	Phúc Đức	Phụ Mẫu
Thủy cục	Dương nam, Âm nữ	2–11	112–121	102–111	92–101	82–91	72–81	62–71	52–61	42–51	32–41	22–31	12–21
	Âm nam, Dương nữ	2–11	12–21	22–31	32–41	42–51	52–61	62–71	72–81	82–91	92–101	102–111	112–121
Mộc cục	Dương nam, Âm nữ	3–12	113–122	103–112	93–102	83–92	73–82	63–72	53–62	43–52	33–42	23–32	13–22
	Âm nam, Dương nữ	3–12	13–22	23–32	33–42	43–52	53–62	63–72	73–82	83–92	93–102	103–112	113–122
Kim cục	Dương nam, Âm nữ	4–13	114–123	104–113	94–103	84–93	74–83	64–73	54–63	44–53	34–43	24–33	14–23
	Âm nam, Dương nữ	4–13	14–23	24–33	34–43	44–53	54–63	64–73	74–83	84–93	94–103	104–113	114–123
Thổ cục	Dương nam, Âm nữ	5–14	115–124	105–114	95–104	85–94	75–84	65–74	55–64	45–54	35–44	25–34	15–24
	Âm nam, Dương nữ	5–14	15–24	25–34	35–44	45–54	55–64	65–74	75–84	85–94	95–104	105–114	115–124
Hỏa cục	Dương nam, Âm nữ	6–15	116–125	106–115	96–105	86–95	76–85	66–75	56–65	46–55	36–45	26–35	16–25
	Âm nam, Dương nữ	6–15	16–25	26–35	36–45	46–55	56–65	66–75	76–85	86–95	96–105	106–115	116–125

Người trong ví dụ là dương nam, Hỏa cục, nên cung Mệnh mang đại hạn 6–15 tuổi; theo hàng Hỏa cục của dương nam, cung Phụ Mẫu mang 16–25, cung Phúc Đức mang 26–35, và cứ thế đi tiếp, đến cung Huynh Đệ thì mang 116–125. Các con số ấy được ghi vào từng ô cung trên lá số.

Tiểu hạn: mỗi tuổi một cung, mười hai năm một vòng

Nếu đại hạn là mùa của cả một thập niên thì tiểu hạn là bước chân hằng năm, và bước chân ấy bắt đầu từ một cung khác nhau tùy chi năm sinh và giới tính.

Tiểu hạn khởi từ tuổi một ở một cung nhất định, rồi nam đi thuận, nữ đi nghịch trên mười hai chi, mỗi năm một cung. Sau mười hai tuổi lại quay về cung xuất phát, nên tuổi 13, 25, 37, 49… cùng nằm với tuổi 1; tuổi 14, 26, 38… cùng nằm với tuổi 2; cứ vậy cho đến tuổi 96.

Chi năm sinh	Giới	Tuổi 1	Tuổi 2	Tuổi 3	Tuổi 4	Tuổi 5	Tuổi 6	Tuổi 7	Tuổi 8	Tuổi 9	Tuổi 10	Tuổi 11	Tuổi 12
Dần, Ngọ, Tuất	Nam	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão
	Nữ	Thìn	Mão	Dần	Sửu	Tý	Hợi	Tuất	Dậu	Thân	Mùi	Ngọ	Tỵ
Thân, Tý, Thìn	Nam	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu
	Nữ	Tuất	Dậu	Thân	Mùi	Ngọ	Tỵ	Thìn	Mão	Dần	Sửu	Tý	Hợi
Tỵ, Dậu, Sửu	Nam	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ
	Nữ	Mùi	Ngọ	Tỵ	Thìn	Mão	Dần	Sửu	Tý	Hợi	Tuất	Dậu	Thân
Hợi, Mão, Mùi	Nam	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý
	Nữ	Sửu	Tý	Hợi	Tuất	Dậu	Thân	Mùi	Ngọ	Tỵ	Thìn	Mão	Dần

Người trong ví dụ sinh năm Ngọ, là nam, nên tuổi 1 ở cung Thìn: ghi 1, 13, 25, 37, 49… vào ô Thìn, rồi ghi 2, 14, 26… vào ô Tỵ, và cứ thế đi thuận qua mười hai ô.

Các sao đi theo can của năm sinh

Can của năm sinh gọi ra một đội gồm sao giữ của, sao sát phạt, hai quý nhân, bốn sao Hóa và hai sao quan phúc.

Hạng	Sao	Giáp	Ất	Bính	Đinh	Mậu	Kỷ	Canh	Tân	Nhâm	Quý
Giáp	Lộc Tồn	Dần	Mão	Tỵ	Ngọ	Tỵ	Ngọ	Thân	Dậu	Hợi	Tý
Giáp	Dương Nhận	Mão	Thìn	Ngọ	Mùi	Ngọ	Mùi	Dậu	Tuất	Tý	Sửu
Giáp	Đà La	Sửu	Dần	Thìn	Tỵ	Thìn	Tỵ	Mùi	Thân	Tuất	Hợi
Giáp	Thiên Khôi	Sửu	Tý	Hợi	Hợi	Sửu	Tý	Sửu	Dần	Mão	Mão
Giáp	Thiên Việt	Mùi	Thân	Dậu	Dậu	Mùi	Thân	Mùi	Ngọ	Tỵ	Tỵ
Giáp	Hóa Lộc	Liêm Trinh	Thiên Cơ	Thiên Đồng	Thái Âm	Tham Lang	Vũ Khúc	Thái Dương	Cự Môn	Thiên Lương	Phá Quân
Giáp	Hóa Quyền	Phá Quân	Thiên Lương	Thiên Cơ	Thiên Đồng	Thái Âm	Tham Lang	Vũ Khúc	Thái Dương	Tử Vi	Cự Môn
Giáp	Hóa Khoa	Vũ Khúc	Tử Vi	Văn Xương	Thiên Cơ	Hữu Bật	Thiên Lương	Thiên Đồng	Văn Khúc	Tả Phụ	Thái Âm
Giáp	Hóa Kỵ	Thái Dương	Thái Âm	Liêm Trinh	Cự Môn	Thiên Cơ	Văn Khúc	Thái Âm	Văn Xương	Vũ Khúc	Tham Lang
Ất	Thiên Quan	Mùi	Thìn	Tỵ	Dần	Mão	Dậu	Hợi	Dậu	Tuất	Ngọ
Ất	Thiên Phúc	Dậu	Thân	Tý	Hợi	Mão	Dần	Ngọ	Tỵ	Ngọ	Tỵ

Người trong ví dụ sinh năm Canh: Lộc Tồn ở Thân, Dương Nhận ở Dậu, Đà La ở Mùi, Thiên Khôi ở Sửu, Thiên Việt ở Mùi. Thái Dương hóa Lộc, Vũ Khúc hóa Quyền, Thiên Đồng hóa Khoa, Thái Âm hóa Kỵ. Thiên Quan ở Hợi, Thiên Phúc ở Ngọ.

Các sao đi theo chi của năm sinh

Chi của năm sinh gọi về nhóm sao đông nhất: các sao tình duyên, các sao cô quả, các sao hao hụt và sát khí.

Hạng	Sao	Sinh năm Tý	Sinh năm Sửu	Sinh năm Dần	Sinh năm Mão	Sinh năm Thìn	Sinh năm Tỵ	Sinh năm Ngọ	Sinh năm Mùi	Sinh năm Thân	Sinh năm Dậu	Sinh năm Tuất	Sinh năm Hợi
Ất	Thiên Khốc	Ngọ	Tỵ	Thìn	Mão	Dần	Sửu	Tý	Hợi	Tuất	Dậu	Thân	Mùi
Ất	Thiên Hư	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ
Ất	Long Trì	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão
Ất	Phượng Các	Tuất	Dậu	Thân	Mùi	Ngọ	Tỵ	Thìn	Mão	Dần	Sửu	Tý	Hợi
Ất	Hồng Loan	Mão	Dần	Sửu	Tý	Hợi	Tuất	Dậu	Thân	Mùi	Ngọ	Tỵ	Thìn
Ất	Thiên Hỷ	Dậu	Thân	Mùi	Ngọ	Tỵ	Thìn	Mão	Dần	Sửu	Tý	Hợi	Tuất
Ất	Cô Thần	Dần	Dần	Tỵ	Tỵ	Tỵ	Thân	Thân	Thân	Hợi	Hợi	Hợi	Dần
Ất	Quả Tú	Tuất	Tuất	Sửu	Sửu	Sửu	Thìn	Thìn	Thìn	Mùi	Mùi	Mùi	Tuất
Ất	Thiên Không	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý
Ất	Phi Liêm	Thân	Dậu	Tuất	Tỵ	Ngọ	Mùi	Dần	Mão	Thìn	Hợi	Tý	Sửu
Ất	Phá Toái	Tỵ	Sửu	Dậu	Tỵ	Sửu	Dậu	Tỵ	Sửu	Dậu	Tỵ	Sửu	Dậu
Đinh	Hoa Cái	Thìn	Sửu	Tuất	Mùi	Thìn	Sửu	Tuất	Mùi	Thìn	Sửu	Tuất	Mùi
Mậu	Kiếp Sát	Tỵ	Dần	Hợi	Thân	Tỵ	Dần	Hợi	Thân	Tỵ	Dần	Hợi	Thân
Mậu	Hàm Trì	Dậu	Ngọ	Mão	Tý	Dậu	Ngọ	Mão	Tý	Dậu	Ngọ	Mão	Tý
Mậu	Đại Hao	Mùi	Ngọ	Dậu	Thân	Hợi	Tuất	Sửu	Tý	Mão	Dần	Tỵ	Thìn
Mậu	Thiên Sát	Mùi	Thìn	Sửu	Tuất	Mùi	Thìn	Sửu	Tuất	Mùi	Thìn	Sửu	Tuất
Mậu	Nguyệt Sát (Địa Sát)	Tuất	Mùi	Thìn	Sửu	Tuất	Mùi	Thìn	Sửu	Tuất	Mùi	Thìn	Sửu
Ất	Thiên Tài	Mệnh	Phụ Mẫu	Phúc Đức	Điền Trạch	Sự Nghiệp	Giao Hữu	Thiên Di	Tật Ách	Tài Bạch	Tử Nữ	Phu Thê	Huynh Đệ

Thiên Thọ không có hàng riêng trong bảng mà tính theo cung Thân: lấy cung Thân làm điểm Tý, đếm thuận cho đến chi của năm sinh thì dừng, sao Thiên Thọ ở đó. Ở cung nào Thiên Tài nằm, thì tra theo hàng Thiên Tài: sinh năm Tý thì Thiên Tài ở cung Mệnh, sinh năm Sửu thì ở cung Phụ Mẫu, và các năm sau theo đúng hàng ấy.

Người trong ví dụ sinh năm Ngọ: Hồng Loan ở Dậu, Thiên Hỷ ở Mão, Thiên Khốc và Thiên Hư cùng ở Tý, Long Trì ở Tuất, Phượng Các ở Thìn, Cô Thần ở Thân, Quả Tú ở Thìn, Thiên Không ở Mùi, Phi Liêm ở Dần, Phá Toái ở Tỵ, Hoa Cái ở Tuất, Kiếp Sát ở Hợi, Hàm Trì ở Mão, Đại Hao ở Sửu, Thiên Sát ở Sửu, Nguyệt Sát ở Thìn. Thiên Tài rơi vào cung Thiên Di; Thiên Thọ: cung Thân của người ấy nằm ở Ngọ, lấy Ngọ làm điểm Tý rồi đếm thuận đến năm Ngọ thì rơi vào cung Tý.

Vòng Trường Sinh: mười hai thần xuất phát từ điểm riêng của mỗi cục

Mười hai thần của vòng Trường Sinh là chặng sinh – lớn – thịnh – suy – chết – trở lại của một đời; điểm khởi đầu của mỗi cục khác nhau, và chiều đi lại đổi theo âm dương, giới tính.

Trường Sinh khởi ở Thân với Thủy cục, ở Hợi với Mộc cục, ở Tỵ với Kim cục, ở Thân với Thổ cục, ở Dần với Hỏa cục. Dương nam và âm nữ đếm thuận theo chiều các chi (Trường Sinh, Mộc Dục, Quan Đới, Lâm Quan, Đế Vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng); âm nam và dương nữ đếm nghịch.

Thần	Thủy cục – dương nam, âm nữ	Thủy cục – âm nam, dương nữ	Mộc cục – dương nam, âm nữ	Mộc cục – âm nam, dương nữ	Kim cục – dương nam, âm nữ	Kim cục – âm nam, dương nữ	Thổ cục – dương nam, âm nữ	Thổ cục – âm nam, dương nữ	Hỏa cục – dương nam, âm nữ	Hỏa cục – âm nam, dương nữ
Trường Sinh	Thân	Thân	Hợi	Hợi	Tỵ	Tỵ	Thân	Thân	Dần	Dần
Mộc Dục	Dậu	Mùi	Tý	Tuất	Ngọ	Thìn	Dậu	Mùi	Mão	Sửu
Quan Đới	Tuất	Ngọ	Sửu	Dậu	Mùi	Mão	Tuất	Ngọ	Thìn	Tý
Lâm Quan	Hợi	Tỵ	Dần	Thân	Thân	Dần	Hợi	Tỵ	Tỵ	Hợi
Đế Vượng	Tý	Thìn	Mão	Mùi	Dậu	Sửu	Tý	Thìn	Ngọ	Tuất
Suy	Sửu	Mão	Thìn	Ngọ	Tuất	Tý	Sửu	Mão	Mùi	Dậu
Bệnh	Dần	Dần	Tỵ	Tỵ	Hợi	Hợi	Dần	Dần	Thân	Thân
Tử	Mão	Sửu	Ngọ	Thìn	Tý	Tuất	Mão	Sửu	Dậu	Mùi
Mộ	Thìn	Tý	Mùi	Mão	Sửu	Dậu	Thìn	Tý	Tuất	Ngọ
Tuyệt	Tỵ	Hợi	Thân	Dần	Dần	Thân	Tỵ	Hợi	Hợi	Tỵ
Thai	Ngọ	Tuất	Dậu	Sửu	Mão	Mùi	Ngọ	Tuất	Tý	Thìn
Dưỡng	Mùi	Dậu	Tuất	Tý	Thìn	Ngọ	Mùi	Dậu	Sửu	Mão

Người trong ví dụ là dương nam, Hỏa cục: Trường Sinh ở Dần, Mộc Dục ở Mão, Quan Đới ở Thìn, Lâm Quan ở Tỵ, Đế Vượng ở Ngọ, Suy ở Mùi, Bệnh ở Thân, Tử ở Dậu, Mộ ở Tuất, Tuyệt ở Hợi, Thai ở Tý, Dưỡng ở Sửu.

Thiên Thương và Thiên Sứ: hai sao đã định sẵn chỗ

Hai sao này không bay theo năm hay giờ sinh; chúng bám cố định vào hai cung của lá số.

Thiên Thương luôn nằm ở cung Giao Hữu, Thiên Sứ luôn nằm ở cung Tật Ách. Muốn biết chúng ở chi nào thì tra theo chi của cung Mệnh:

Cung Mệnh ở	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi
Thiên Thương ở	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn
Thiên Sứ ở	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ

Vòng Bác Sĩ: mười hai sao xuất phát từ Lộc Tồn

Vòng Bác Sĩ nối đuôi nhau theo một chuỗi cố định, và cái mốc để bắt đầu chính là chỗ đứng của Lộc Tồn.

Bất kể nam hay nữ, đều lấy cung Lộc Tồn làm chỗ đặt sao Bác Sĩ. Từ đó dương nam và âm nữ đi thuận, âm nam và dương nữ đi nghịch, theo thứ tự: Bác Sĩ, Lực Sĩ, Thanh Long, Tiểu Hao, Tướng Quân, Tấu Thư, Phi Liêm, Hỷ Thần, Bệnh Phù, Đại Hao, Phục Binh, Quan Phù.

Người trong ví dụ là dương nam, Lộc Tồn ở Thân, nên Bác Sĩ ở Thân, Lực Sĩ ở Dậu, Thanh Long ở Tuất, Tiểu Hao ở Hợi, Tướng Quân ở Tý, Tấu Thư ở Sửu, Phi Liêm ở Dần, Hỷ Thần ở Mão, Bệnh Phù ở Thìn, Đại Hao ở Tỵ, Phục Binh ở Ngọ, Quan Phù ở Mùi.

Định Dần đầu: gán can cho mười hai cung

Mỗi ô cung trên lá số cần mang một can để xác định ngũ hành riêng của nó, và cung Dần là chỗ để bắt đầu gán can.

Can năm sinh	Giáp, Kỷ	Ất, Canh	Bính, Tân	Đinh, Nhâm	Mậu, Quý
Can của cung Dần	Bính	Mậu	Canh	Nhâm	Giáp

Người trong ví dụ sinh năm Canh, nên cung Dần mang can Mậu; viết chữ Mậu phía trên chữ Dần. Từ Dần đi theo chiều thuận các chi, can lần lượt là Kỷ ở Mão, Canh ở Thìn, Tân ở Tỵ, Nhâm ở Ngọ, Quý ở Mùi, rồi quay vòng Giáp ở Thân, Ất ở Dậu, Bính ở Tuất, Đinh ở Hợi, Mậu ở Tý, Kỷ ở Sửu, vì mười can chỉ có mười chữ mà địa chi có mười hai, nên hết Quý thì nối tiếp lại từ Giáp.

Triệt Lộ, Không Vong và Tuần Trung

Có những cung bị khoét rỗng khỏi lá số, và vị trí của chúng suy ra từ can, hoặc từ cặp can chi của năm sinh.

Triệt Lộ và Không Vong tra theo can của năm sinh:

Sao	Hạng	Giáp	Ất	Bính	Đinh	Mậu	Kỷ	Canh	Tân	Nhâm	Quý
Triệt Lộ	Bính	Thân	Ngọ	Thìn	Dần	Tý	Thân	Ngọ	Thìn	Dần	Tý
Không Vong	Bính	Dậu	Mùi	Tỵ	Mão	Sửu	Dậu	Mùi	Tỵ	Mão	Sửu

Tuần Trung và Không Vong thì phải xét cả can lẫn chi của năm sinh. Tra bảng: tìm cột can của năm sinh, tìm ô chứa chi của năm sinh trong cột đó, rồi nhìn sang nhãn bên trái của hàng ấy. Hai chi ở nhãn bên trái cho biết: chi đầu là cung Tuần Trung, chi sau là cung Không Vong.

Hai chi ở cung	Giáp	Ất	Bính	Đinh	Mậu	Kỷ	Canh	Tân	Nhâm	Quý
Tuất, Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu
Thân, Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi
Ngọ, Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ
Thìn, Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu	Dần	Mão
Dần, Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi	Tý	Sửu
Tý, Sửu	Dần	Mão	Thìn	Tỵ	Ngọ	Mùi	Thân	Dậu	Tuất	Hợi

Người trong ví dụ sinh năm Canh Ngọ: ở cột Canh, chi Ngọ nằm ở hàng đầu, nhãn là Tuất – Hợi; vậy Tuần Trung ở cung Tuất, Không Vong ở cung Hợi. Còn Triệt Lộ và Không Vong tra theo can Canh thì ở Ngọ và Mùi.

Nguồn: Phan Tử Ngư, Tử Vi Đẩu Số Kinh Điển.