Giã từ Tây Tạng và lời hứa viết lại gia tài bất tử ấy

Món quà cuối cùng

Cuối tháng tư, tin đèo đã mở đến với đoàn người: con đường thương nhân bị tuyết vùi lấp suốt mùa đông cuối cùng cũng được khai thông. Ngày chia tay đã cận kề. Đúng lúc họ đang thu xếp hành trang để trở về hẳn Ấn Độ, lạt ma Phiyang cũng chuẩn bị quay lại tu viện của mình ở Tsaparang. Trước khi rời đi, ông ngỏ ý mong họ sẽ có ngày trở lại Tây Tạng và ở lại lâu hơn với ông, rồi trao tặng một cuốn soldeb — sách cầu nguyện rất đẹp — như món quà cuối cùng, kèm lời dặn: mỗi lần nhớ đến ông, hãy để tâm trí luôn gần gũi với ông qua cuốn sách ấy.

Sáng ngày ông lên đường, đoàn người muốn tiễn ông một đoạn để bày tỏ lòng biết ơn và thành kính, nhưng ông cương quyết từ chối, nhất định đi một mình. Họ đành làm theo, cúi mình nhận phước lành lần cuối, nước mắt lưng tròng khi nhìn bóng ông khuất dần trên con đường hẹp — một khách hành hương cô đơn, nghèo hơn cả lúc đến, vì con ngựa của ông đã chết vài tuần trước, ngã xuống vực khi đang gặm cỏ trên sườn núi gần nhà. Hành lý ít ỏi của vị đạo sư — người đã cho ngôi làng biết bao nhiêu qua chính sự hiện diện và lòng phụng sự quên mình của mình — được vài người dân tự nguyện mang giúp đến chặng kế tiếp.

Giọng nói không rời

Có những sự hiện diện không cần thân xác vẫn có thể ở lại, chỉ cần một người còn nhớ đến bằng cả trái tim.

Khi bóng dáng cô đơn ấy đã khuất hẳn, Govinda trở về nhà, mở cuốn sách cầu nguyện ra tụng đọc để vơi bớt nỗi buồn. Và kỳ lạ thay, không hiểu vì sao, giọng trầm quen thuộc của vị đạo sư bỗng thoát ra từ chính lồng ngực ông. Li và Scherab nghe vậy hoảng hốt chạy đến, buột miệng hỏi liệu thầy đã quay lại rồi sao. Nhưng họ chỉ thấy một mình Govinda ở đó, và ông chỉ biết đáp: chỉ có tiếng nói thôi. Kể từ hôm ấy, mỗi khi nghĩ đến lạt ma Phiyang, tiếng nói trầm ấm của ông lại vang lên trong lòng Govinda, như một sự hiện diện không bao giờ thực sự rời xa.

Lời từ giã của Scherab

Sau nhiều lần trì hoãn, đoàn người cuối cùng cũng sẵn sàng lên đường. Họ ngỏ lời mời Scherab đi cùng, nhưng anh e ngại phải xuống vùng đồng bằng thấp. Ngay giữa mùa đông, khi làm việc nặng như chẻ củi, anh vẫn luôn ở trần; với anh, Poo đã là nơi ấm áp, và độ cao ba nghìn mét là giới hạn thấp nhất anh dám chịu đựng — xuống sâu hơn, anh tin chắc mình sẽ không qua khỏi, như nhiều đồng hương từng đi rồi chẳng bao giờ trở về.

Anh xem đoàn người như cha mẹ, luôn sẵn lòng phục vụ bằng mọi cách có thể. Ngày họ rời đi, anh khắc lên một phiến đá câu thần chú Quán Thế Âm “OM MANI PADME HUM”, rồi cùng họ đến bức tường mani, đặt phiến đá xuống và cầu nguyện được tái sinh cùng họ ở kiếp sau để tiếp tục phục vụ. Nói xong, anh quay phắt người, giấu đi giọt nước mắt, bước đi không ngoảnh lại — trước đó anh đã báo trước rằng mình sẽ đi thật nhanh và không quay đầu, vì nếu làm vậy, trái tim anh sẽ vỡ tan. Người cuối cùng từ giã họ là Namgyal, người bạn đồng môn thân thiết; Govinda ôm chầm lấy ông, thay lời cảm tạ cho tất cả những gì ông đã dành cho đoàn người suốt những tháng ngày ở Poo.

Món nợ với Tây Tạng

Có những cuốn sách được viết ra không phải để kể một câu chuyện, mà để trả một món nợ ân tình không cách nào trả hết bằng lời cảm ơn suông.

Rời khỏi thung lũng “thiên đường” ấy, đoàn người trở lại với thế gian mà không hề hay biết giờ định mệnh của Tây Tạng đã điểm — họ sẽ không bao giờ có dịp quay lại, tất cả rồi chỉ còn trong ký ức như một giấc mơ. Nhưng họ biết chắc một điều: người thầy của họ, cùng cả kho báu kỷ niệm mà đất nước này đã trao tặng, sẽ ở lại với họ đến cuối đời. Nếu chỉ truyền lại được một phần nhỏ của kho báu ấy và giáo lý của các vị đạo sư cho thế gian, họ tin mình đã phần nào trang trải được món nợ ân tình mà họ mắc với Tây Tạng và những người thầy tâm linh đã gặp trên đường.

Đó chính là lý do cuốn sách này ra đời — không đơn thuần là chân dung người thầy mà họ từng gặp gỡ, mà còn là lời cam kết dùng trọn phần đời còn lại để hoàn thành sứ mệnh mà số phận đã trao cho họ tại Tsaparang: mang gia tài bất tử của Tây Tạng ra với thế giới, bằng cả hình ảnh lẫn ngôn từ. Với họ, đó là cách duy nhất để bày tỏ lòng biết ơn xứng đáng với những gì đã nhận được — dù thời gian có trôi đi như một dòng sông chảy mãi, không bao giờ ngừng lại để chờ ai luyến tiếc.

Nguồn: Con đường mây trắng, Lama Anagarika Govinda (Nguyễn Tường Bách dịch, NXB Trẻ, 1999).