Cuộc chạy đua với thời gian trước khi đền Tsaparang bị niêm phong

Cuộc đua với từng giờ

Ngay khi bóng lạt ma Phiyang khuất sau rặng đá, thời gian bỗng trở nên có thực một cách nghiệt ngã. Không còn là chuyện đếm ngày, mà là đếm từng phút. Đoàn người thức dậy cùng tia nắng đầu tiên lọt qua khe vách đá và chỉ rời đền khi trời đã sập tối, mặt trời khuất hẳn sau núi. Họ không dám phí một khắc nào cho bữa trưa, đành dồn việc ăn uống vào lúc trời đã tối hẳn. Có đêm còn ngồi vẽ tiếp dưới ánh nến, ghi chú cho đến khi ngón tay chỉ còn cử động được nhờ hơi ấm của chén xúp nóng.

Cái lạnh trong căn phòng không bao giờ vượt quá số không. Có lần mải trò chuyện, ấm trà mới pha bị bỏ quên và đóng thành một khối băng ngay trong tách gỗ. Muốn rửa mặt, phải đập vỡ lớp băng trong thau nước mà người giúp việc Wangdu vừa mang từ dưới lũng lên — nước đông cứng lại gần như tức khắc. Chất đốt hiếm hoi, chỉ có trấu hay phân trâu khô, phải gánh từ dưới lũng lên, nên bếp lửa dùng chung đặt ngay giữa chỗ ngủ và cửa hang.

Thức ăn cũng cạn dần với tốc độ đáng lo: bánh với chút bơ mua giá cao tại Tholing Gompa, thêm bát xúp sữa bột vào buổi tối. Đến khi bơ hết sạch, phải cử người đi cả tháng trời mới mang về được hai thỏi bơ nhỏ, mùi đã ngả sang phó mát. Nhưng những bức tượng Phật, những mảng bích họa còn dang dở trong đền khiến việc ăn uống trở thành chuyện phụ, không đáng bận tâm — gánh nặng đường xa mà họ tự nguyện vác lên vai còn nặng hơn cả cái đói và cái lạnh.

Kẻ trộm giấu mặt

Có những bí ẩn tưởng chừng kỳ lạ hóa ra chỉ cần một khoảnh khắc bất ngờ là lộ rõ nguyên hình.

Lương thực hao hụt nhanh một cách khó hiểu. Cuối cùng, sau bao đắn đo, đoàn người phát hiện một cái lỗ to trên bao đựng thực phẩm và lặng lẽ bít lại, chuyển đồ ăn sang chỗ khác an toàn hơn. Vài ngày yên ổn, rồi đồ dự trữ lại vơi đi. Ổ khóa cửa gỗ mỗi sáng vẫn được niêm phong cẩn thận trước khi họ rời đi làm việc, vậy mà khi trở về, niêm phong vẫn nguyên vẹn, không hề có dấu vết cạy phá trên vách.

Nghi ngờ chỉ có thể rơi vào Wangdu hay người thân của ông thỉnh thoảng ghé qua. Nhưng làm sao vào được mà không mở khóa, không đục vách — việc đục vách chắc chắn sẽ để lại dấu tích mà họ đủ kinh nghiệm để nhận ra ngay. Câu trả lời chỉ lộ ra tình cờ, khi người anh em rể của Wangdu — vốn thỉnh thoảng thay việc để kiếm thêm — nảy sinh tranh chấp với Wangdu về quyền được làm công. Một hôm hai người xô xát dữ dội ngay trước lều đá, và bất ngờ cả hai người lẫn cánh cửa đổ sập vào trong, cánh cửa bật hẳn ra khỏi bản lề.

Câu trả lời đã rõ: mỗi ngày, kẻ trộm chỉ việc nhấc cửa ra khỏi bản lề, lấy đồ dự trữ rồi đặt cửa trở lại y nguyên chỗ cũ — ổ khóa và niêm phong vẫn còn đó, không ai nghi ngờ được. Từ hôm ấy, họ niêm phong luôn cả mặt kia của cánh cửa, và nạn mất trộm chấm dứt. Giữ được sự tỉnh táo và kiên nhẫn khắc kỷ giữa bao nhiêu phiền toái nhỏ nhặt như vậy, hóa ra lại là một phần không kém quan trọng so với việc chép lại từng nét vẽ trên tường đền.

Bức thư xin thêm ngày

Một tháng rưỡi trôi qua mà viên tỉnh trưởng Tsaparang vẫn biệt tăm, có lẽ đang trên đường tới Shipki. Đoàn người thầm mong càng lâu càng tốt, vì công việc còn dang dở, hoặc biết đâu tuyết đã phủ kín các đèo Himalaya khiến chẳng ai còn ép được họ rời đi. Nhưng giữa tháng mười hai, tin dữ đến: một nhóm người lạ mặt kéo tới Tsaparang, ngủ nhờ trong hang Wangdu, uống rượu la ó suốt đêm. Sáng hôm sau, một người đàn ông mặt mày u ám, chột một mắt, mang lệnh của tỉnh trưởng: phải rời Tsaparang ngay, có người hộ tống ra tận đèo biên giới.

Đó là một mệnh lệnh hành chính không thể cãi, nhưng vì bản sao bích họa mới xong được một nửa, họ đánh liều xin thêm ít ngày, đồng thời viết ngay một lá thư gửi thẳng đến tỉnh trưởng, người lúc này đã quay về đại bản doanh ở Schangscha. Không dám hy vọng thư hồi âm sớm, họ vẫn tranh thủ làm việc ngày đêm. Đúng như dự đoán, phải mất một tuần người đưa thư mới quay lại — nhưng nhờ khoảng thời gian chờ đợi ấy mà công việc chính được hoàn tất: Li vẽ xong toàn bộ cảnh đời sống Đức Phật, còn Govinda sao lại gần hết các bích họa trong đền trắng cùng phần lớn tượng trong đền đỏ. Li còn kịp chụp cả loạt tranh về lễ khánh thành hai ngôi đền, những hình ảnh quý giá về chính những người đã dựng nên chúng.

Giã từ những pho tượng vàng

Có những cuộc chia tay không diễn ra với người, mà với những gương mặt bằng đất, bằng vàng đã lặng lẽ đồng hành suốt bao tháng ngày.

Chỉ một ngày sau khi người đưa thư trở về, hai ngôi đền chính thức bị niêm phong theo lệnh tỉnh trưởng. Hôm đó, đoàn người cử hành một buổi lễ nhỏ trước những pho tượng vàng đã gây cảm hứng cho họ suốt ba tháng ròng, những gương mặt từ bi vẫn cúi nhìn họ mỉm cười như thường lệ. Lúc phải quay lưng bước đi, họ cảm thấy như đang xa rời một người bạn quý nhất đời mình.

Với họ, các pho tượng ấy không chỉ là tác phẩm nghệ thuật, mà là hiện thân sống động của trí huệ và lòng từ bi, đã âm thầm tiếp thêm nghị lực cho họ suốt những ngày làm việc dưới sự chở che vô hình của chúng. Những gương mặt câm lặng ấy đã giảng một bài pháp không lời về cái đẹp bất hủ nằm sẵn trong tim mỗi người, một cái đẹp sẽ còn sống mãi qua từng linh ảnh được lưu giữ lại. Đoàn người rời khỏi các ngôi đền với lòng biết ơn sâu xa: họ đã làm tròn phần việc của mình, và không một thế lực trần gian nào có thể tước đoạt được những gì họ đã thu nhận.

Nguồn: Con đường mây trắng, Lama Anagarika Govinda (Nguyễn Tường Bách dịch, NXB Trẻ, 1999).