Năm mối quan hệ giữa các cung và lối luận tổng hợp

Đọc một lá số bằng cách xét từng cung tách biệt cũng giống chuyện thầy bói xem voi: chạm được một mảnh rồi lầm tưởng đã biết cả con vật. Lý số không chấp nhận cái nhìn cụt ngủn ấy. Sau khi đã mổ xẻ con người bằng phân tích, môn học này buộc phải ghép mọi mảnh vụn lại thành một, và chính phép ghép ấy mới là nơi Lý số đứng vững.

Vì sao tổng hợp mới là đích đến

Phân tích và tổng hợp gắn với nhau rất mật thiết: phân tích chỉ là bước thu gom tư liệu cho tổng hợp, một chặng đường bắt buộc phải qua để chạm tới đối tượng thật. Chỉ trong phương pháp tổng hợp, con người mới được miêu tả đầy đủ và trọn vẹn.

Lý do Lý số tôn trọng tổng hợp là vì nó giữ một quan niệm khá riêng về con người: đó là con người toàn diện, và là con người đang sống giữa môi trường sinh hoạt của mình. Trong mắt Lý số, con người không chỉ là tay, chân, mũi, miệng hay thân xác nói chung, mà là thân xác hòa cùng tâm hồn; nhìn qua một yếu tố đơn lẻ thì chẳng khác gì kẻ mù chỉ sờ được một bộ phận của con voi. Môn học này không bao giờ chịu cắt cá nhân thành những mảnh rời nhau; nó gom mọi yếu tố, kết mọi mệnh đề nhỏ lại để dựng nên hình ảnh trọn vẹn về đối tượng. Vì vậy một cung không đủ nói hết một con người: phải hợp cả mười hai cung, phải nắm toàn bảng số mới có được chân dung rõ nét của đương số. Con người là một đơn vị duy nhất, không thể chia cắt, nên bảng số cũng là một tổng thể nhất quán; mỗi cung, ngoài ý nghĩa vốn có, còn liên đới với các cung khác trong một bối cảnh chung.

Con người trong Lý số cũng không bị tách khỏi khung cảnh sống: nó được đặt đúng chỗ và được nghiên cứu ngay tại chỗ đứng vốn có. Mỗi cung phơi bày người ta trong một môi trường khác nhau, như gia đình, xã hội, nghề nghiệp, sinh kế, và mỗi khung cảnh hé lộ vài nét; nhưng phải tổng hợp trọn môi trường sinh hoạt ấy mới thấy đúng chân tướng. Dĩ nhiên, khi tổng hợp, người xem số chỉ nắm được những nét chính, nhìn bao quát cả toàn bộ, toàn diện, toàn thời gian, tựa như đứng xa mà ngắm cả bức tranh. Nhãn quan ấy chỉ phác đại cương, nhưng đó lại là những đường nét quyết định, vì nó dựng khung cho mọi chi tiết còn lại: các chi tiết về tính cách và đời sống chỉ dao động trong khuôn khổ đại cương ấy, không đi ngược nền nếp chung. Có thể nói, tổng hợp là hàm số của phân tích, và phân tích luôn phải dẫn đến tổng hợp.

Vậy phương pháp tổng hợp hiện diện ở những nơi nào? Có năm lĩnh vực rõ nhất: ý nghĩa liên đới giữa các cung; tương quan giữa Mệnh, Thân và Phúc, tức cái nghiệp của mỗi đời người; tương quan giữa Mệnh, Phụ, Bào; cơ cấu của cung Phúc Đức; và tương quan giữa Quan, Di, Nô.

Sự liên đới giữa các cung

Bảng số Lý số có mười hai cung, mỗi cung vẽ một phía của con người. Nhưng không cung nào tự đứng riêng lẻ: ý nghĩa của mỗi cung gắn chặt với mười một cung còn lại, đó là nói chung. Nói riêng thì cung nào cũng bị chi phối bởi một cung xung chiếu, hai cung tam chiếu, hai cung kề bên và một cung nhị hợp; như vậy tổng cộng sáu cung cùng tác động lên một cung bất kỳ. Có nắm được quy tắc liên đới này thì việc xem Lý số mới đầy đủ, cụ thể và chính xác.

Mối quan hệ của Phúc với Mệnh và Thân

Ba cung này nối với nhau rất chặt, và ảnh hưởng của chúng trải lên mọi cung khác suốt đời người. Chúng là ba trụ nền của con người và cuộc đời.

Phúc là cung của tiền kiếp; Mệnh và Thân là các cung của hiện kiếp. Tiền kiếp chính là phần truyền lại từ ông bà tổ tiên, gồm vốn phúc đức vật chất lẫn tinh thần của dòng họ và gia sản mà họ tộc trao cho từng cá nhân. Kiếp sống hôm nay nối liền với quá khứ nhờ cung Phúc, vì cung này đóng vai chiếc cầu bắc từ dĩ vãng sang hiện tại. Cho nên, cung Phúc không chiếu vào Mệnh mà Phúc với Mệnh vẫn có sợi dây liên hệ chặt chẽ.

Còn Mệnh và Thân phủ lên chặng đời đương thời, là kiếp sống đang diễn ra. Phần Phúc là cái mình được hưởng sẵn, phần Mệnh và Thân là cái mình tự gây dựng. Phúc có thể hiểu là thiên mệnh, còn Mệnh và Thân là nhân mệnh. Nối ba cung với nhau như thế, Lý số đã lưu tâm đến những tác động lên đời sống một người, dù từ bên ngoài hay bên trong, từ xa hay gần, từ thuở trước hay lúc này.

Ngay chặng hiện tại cũng được chia đôi một cách hợp lý bằng hai cung Mệnh và Thân. Mệnh ứng với thời gian từ khi lọt lòng đến khoảng ba mươi tuổi, tuổi được coi là thành thân; Thân ứng với thời gian về sau. Điều đáng ghi nhớ là Lý số tuy cắt kiếp người thành ba đoạn (tiền kiếp, niên thiếu, thành thân), ba đoạn ấy vẫn luôn thông suốt với nhau. Dòng ảnh hưởng đi từ Phúc đến Thân vừa liên tục vừa khít khao, đến mức có người xem mối tương quan Phúc Mệnh Thân là quan hệ nhân quả của cái nghiệp trọn vẹn, tác động lẫn nhau như những khoen nối liền của một sợi xích. Cách nhìn ấy rất xác đáng, bởi nó nói lên tinh thần tổng hợp của Lý số: đời người không được phép chặt khúc để nghiên cứu, thì việc nghiên cứu con người cũng không được phép đứt đoạn. Kẻ nào chia đời ra mà xét riêng từng hạn kỳ sẽ vướng vào cái nhìn cục bộ và mắc sai lầm. Cái nghiệp của con người xưa nay vốn là một trào lưu liên tục và sống động.

Mối quan hệ của Phụ, Mệnh và Bào

Trên bất cứ lá số nào, ba cung Phụ, Mệnh và Bào cũng đứng nối tiếp nhau. Phụ và Bào tượng trưng cho khung cảnh gia đình, nơi con người chịu ảnh hưởng sâu đậm, nhất là trong những năm sống chung với cha mẹ và anh chị em.

Lý số gắn con người với gia đình chứ không tách rời. Lý do đầu là cá nhân luôn thừa hưởng huyết thống và tính nết di truyền từ cha mẹ. Lý do sau là, ít nhất trong tuổi thiếu niên, cá nhân không sống riêng lẻ và chưa rời khỏi gia đình. Vị trí của con người được Lý số đặt rất đúng chỗ, và môi trường sống của cá nhân được diễn tả rất thỏa đáng. Do có mối liên hệ ấy, khi đoán số không nên xem nhẹ dây thân tộc với cha mẹ và anh chị em, mà phải đặt cá nhân vào bối cảnh gia đình.

Mối quan hệ của Phúc với Tài, Di và Phu Thê

Đứng trong khung gia đình, cá nhân đồng thời đứng trong ba bối cảnh khác: xã hội, do cung Di mô tả; gia đạo, do cung Phu Thê mô tả; và sinh kế, do cung Tài mô tả. Hạnh phúc của con người tùy vào ba loại hạnh phúc ấy, cho nên hạnh phúc là một khái niệm tổng hợp phong phú. Cung Phúc được coi là cực kỳ quan trọng, với nam cũng như với nữ, nhờ cách nó được cấu tạo trong bối cảnh thời thế, gia đạo và sinh kế. Nhờ liên hệ với ba cung kể trên, cung Phúc và cái phúc chẳng có gì huyền bí hay thiêng liêng, mà trái lại có nền tảng nhân bản vững vàng và cô đọng.

Mối quan hệ của Quan, Di và Nô

Bối cảnh xã hội, do tầm ảnh hưởng rộng lớn của nó, càng được Lý số tổng hợp thỏa đáng khi tách thành ba lĩnh vực tương hỗ mật thiết: lĩnh vực xã hội chung, do cung Di mô tả, nói về thời thế, hoàn cảnh sinh hoạt đối ngoại; lĩnh vực nghề nghiệp, do cung Quan mô tả; và lĩnh vực nhân sự trong môi trường đối ngoại, do cung Nô mô tả, nói về bốn hạng người gần gũi nhất, gồm bạn bè, tôi tớ, kẻ thuộc quyền và nhân tình. Ba cung này được xếp theo thế tiếp giáp, bởi vậy phải xét song song mới hình dung cụ thể được ngoại cảnh.

Con người giữa tập thể

Rốt cuộc, tinh thần tổng hợp chính là lối đi độc đáo của Lý số: không chịu soi con người qua một khía cạnh duy nhất. Nhìn cách các cung được bày ra, cách ý nghĩa của mỗi cung được dựng nên, cùng những sợi dây nối giữa chúng, ta thấy Lý số xem xét một người trong nhiều vai cùng lúc. Có vai người con trong nhà, hiện ra ở mối quan hệ giữa Mệnh và Phụ; vai anh em, ở mối quan hệ giữa Mệnh và Bào; vai chồng vợ, ở mối liên hệ của Mệnh hay Thân với Phu Thê; vai một thành viên của xã hội, ở mối liên hệ giữa Mệnh và Di; vai bạn bè, tình nhân, ông chủ, ở mối liên hệ giữa Mệnh và Nô; vai người cùng làm việc, ở mối liên hệ của Mệnh hay Thân với Quan; và vai làm cha làm mẹ, ở mối liên hệ của Mệnh hay Thân với Tử.

Những giềng mối cang thường, tức đạo cha con, vợ chồng, anh em, bạn hữu, bên ngoài dòng tộc, thảy đều được khắc họa. Con người trong Lý số chính là sự tụ hội của những đạo cang thường đó. Song vì chủ trương tổng hợp, Lý số cũng không chịu nhổ con người ra khỏi mảnh đất sống của nó. Môn học này xét một con người đang sống, ngay giữa cảnh sống, gắn bó khăng khít với họ hàng, gia đình, xã hội, nghề nghiệp. Ấy là cách hiểu con người trong tập thể, hình thành từ tập thể, chứ chẳng phải một cá thể cô lập, tách biệt với những gì bao quanh. Một nhãn quan như vậy vừa chuẩn xác vừa phong phú, cụ thể, và thấy được con người ở đủ mọi mặt, trọn cục diện, xuyên suốt một đời.

Nhưng tổng hợp một bảng số tĩnh vẫn chưa đủ. Con người trong đời thực còn xoay chuyển từng ngày, từng giờ theo dòng đời — và đó là phần việc của phương pháp thứ ba: phương pháp động.

Nguồn: Dương Thành biên soạn, "Hi Di Trần Đoàn với nền văn hóa Trung Hoa đời Tống".