Cách ăn nhậu và những sao ăn nhậu trong Lý số học

Sau một chương dài bàn về chuyện chăn gối, ái tình, khoa Lý số học bất ngờ chuyển hướng sang một thú vui trần tục khác, cũng gần gũi với bản năng con người không kém: chuyện ăn uống, chuyện chén tạc chén thù. Nếu ái tình được xem là một trong những khoái lạc lớn của đời người, thì miếng ăn, chén rượu cũng chẳng hề thua kém, thậm chí còn được xếp vào hàng tứ khoái đầu tiên theo quan niệm dân gian Trung Hoa.

Sự chuyển tiếp này, thoạt nhìn có vẻ đột ngột, nhưng thật ra lại rất nhất quán với tinh thần chung của cả bộ sách: sau khi đã bàn hết những vấn đề trọng đại như vận mệnh, công danh, nhan sắc, ái tình, khoa Lý số học không ngần ngại hạ mình xuống những chuyện tưởng như vặt vãnh, đời thường nhất, để chứng minh rằng không có góc cạnh nào của đời sống con người nằm ngoài tầm khảo sát của nó. Một khoa học chân chính về vận mệnh con người, theo quan niệm của người xưa, phải bao quát được cả những chi tiết nhỏ nhặt như khẩu vị, như tửu lượng, chứ không chỉ dừng lại ở những đại sự.

Cách ăn nhậu trong khoa Lý số học

Người Trung Hoa vốn rất thích ăn nhậu, dù lương thực của xứ này không phải lúc nào cũng dồi dào, nhưng cao lương mỹ vị thì chưa bao giờ thiếu vắng trên bàn tiệc của tầng lớp có điều kiện. Trải qua thời gian, dân tộc Trung Hoa đã tích lũy được cả một kho tàng nghệ thuật làm bếp, khiến cho các món ăn Trung Hoa vừa phong phú, vừa tinh xảo, biết tận dụng gần như mọi thứ có thể tiêu thụ được để biến hóa thành những món ăn lạ kỳ, độc đáo. Những người sành sỏi về ẩm thực trên khắp thế giới hiếm khi chê trách được cách ăn nhậu và làm bếp của người Trung Hoa; đồ ăn của xứ này vẫn luôn được xem là một trong những nền ẩm thực đáng thưởng thức bậc nhất. Không phải ngẫu nhiên mà văn hóa Trung Hoa từ xưa đã xem ăn uống như một nghệ thuật đích thực, ngang hàng với thư pháp, với hội họa: một bữa tiệc đúng nghĩa không chỉ đơn thuần là để no bụng, mà còn là dịp để thể hiện sự tinh tế trong cách phối hợp hương vị, màu sắc, kết cấu của từng món ăn, thậm chí cả cách bày biện trên bàn tiệc sao cho vừa mắt, vừa miệng.

Có lẽ ngay từ thời đại Hi Di, xu hướng ăn nhậu ấy đã trở nên tinh vi lắm rồi. Cho nên khoa Lý số học của ông cũng dành hẳn một số sao riêng để nói lên cách ăn nhậu, thậm chí còn đề cao cách ăn nhậu, xem đó như một trong tứ khoái đầu tiên tạo nên lạc thú cho người đời. Ý nghĩa của các sao ăn nhậu này khá phong phú và súc tích, đáng để liệt kê tỉ mỉ từng ngôi sao một, từ những sao chỉ đơn thuần sức ăn, sức nhậu, cho đến những sao gán thêm sắc thái tinh tế của một tay sành điệu thực thụ.

Cũng như các sao tình dục, những sao ăn nhậu chỉ phát huy đầy đủ ý nghĩa khi đóng ở cung Mệnh, cung Thân hay những cung chiếu về Mệnh, Thân; nếu lạc sang những cung khác, ý nghĩa sẽ trở nên mờ nhạt hơn hẳn.

Những sao ăn nhậu

Thiên Trù: theo đúng nguyên nghĩa, Thiên Trù là bếp của nhà vua. Đây là ngôi sao điển hình nhất cho tính háo ăn, háo nhậu. Thiên Trù không hề phân biệt ăn với nhậu; có lẽ cả hai việc cùng được gói ghém chung trong ý nghĩa của ngôi sao này, dù trên thực tế có người chuyên về ăn, có kẻ lại chuyên về nhậu, nhưng thông thường ăn và nhậu vẫn thường đi đôi với nhau.

Trước hết, Thiên Trù chỉ người thích ăn, thích nhậu. Tính nết này được biểu lộ qua nhiều hình thái: hoặc là ham ăn nói chung, hoặc là hay ăn vặt, hoặc là hay tìm kiếm món ngon để thưởng thức, và cũng có thể kiêm luôn cả ba hình thái này cùng lúc. Kế đến, Thiên Trù còn chỉ tính thảo ăn, thảo nhậu, tức thường mời bạn bè đánh chén, đối ẩm, cùng nhau thưởng thức món ăn và món nhậu, lấy chuyện ăn nhậu làm một trong những lạc thú lớn của đời sống. Sau cùng, Thiên Trù còn chỉ khả năng ăn nhậu rất khỏe, tức sức ăn nhiều, tửu lượng cao, thậm chí có thói quen thi đấu tửu lượng với bạn bè cho vui. Tóm lại, Thiên Trù bao hàm cả vị giác lẫn khứu giác bén nhạy, cộng thêm một bao tử khỏe mạnh, chịu đựng tốt. Có thể xem Thiên Trù như một dạng "gen ẩm thực" trời phú, một thiên hướng bẩm sinh khiến đương số, dù không hề được đào tạo bài bản, vẫn tự nhiên có khả năng cảm nhận và tận hưởng chuyện ăn uống sâu sắc hơn hẳn người thường, tương tự như cách một số người sinh ra đã có năng khiếu âm nhạc hay hội họa mà không cần học hỏi nhiều. Sự thích ăn và hảo ăn ấy thường hay đưa đến một hậu quả khá dễ chịu: đương số thường có lộc để ăn, hay được người khác biếu xén, mời ăn, mời nhậu, ít khi phải tự bỏ tiền túi.

Hóa Lộc: sao này chỉ lộc ăn, nhưng không mang nghĩa ăn nhiều hay thích ăn. Ý nghĩa độc đáo của Hóa Lộc chỉ thật sự hiện rõ khi nó đi cùng với Thiên Trù. Hai sao này hội tụ với nhau sẽ sinh thêm ý nghĩa sành ăn, tức biết thưởng thức món ăn ngon, biết phân biệt các món ăn ngon, hay chủ động đi tìm những món ngon để thưởng thức, thậm chí có thể tự mình biến chế, tự tay làm lấy các món ăn sao cho đúng khẩu vị riêng, nói tóm lại là có hẳn một khiếu ăn uống tinh tế. Vì vậy, sao Hóa Lộc làm tăng thêm phẩm chất cho cả khoa ăn uống, khiến kẻ ăn trở nên sành điệu hơn hẳn so với người thường.

Tấu Thư: đứng riêng lẻ, sao Tấu Thư không hề mang nghĩa ăn uống. Sao này chỉ sự tinh vi, tế nhị trong mọi cảm giác, cảm xúc, ngôn ngữ, thái độ của con người. Nhưng nếu đi chung với Thiên Trù, Tấu Thư sẽ đồng nghĩa với Hóa Lộc, tiềm ẩn sự tế nhị của cả nghệ thuật ẩm thực. Lối ăn của người có Thiên Trù, Tấu Thư trở nên tinh vi và cầu kỳ hơn hẳn, đòi hỏi đầu bếp phải chế biến đúng công thức, phải có đủ gia vị, phải biết pha trộn, gia giảm các mùi vị sao cho thích hợp, phải biết món nào nên đi cùng loại rượu nào, với gia vị nào mới trọn vị. Về phần uống, người có Thiên Trù, Tấu Thư sở hữu khứu giác rất linh mẫn, có thể phân biệt một cách tinh vi các loại rượu ngon, biết cách dùng rượu sao cho hợp với món ăn, thậm chí còn biết cách cất rượu, trữ rượu tương đối tinh xảo, không thua kém gì một tay sành rượu chuyên nghiệp. Như vậy, Tấu Thư đi cùng Thiên Trù nhất định tạo nên một người khó tính về ăn nhậu, kén ăn, kén nhậu, có óc phê bình gắt gao và chính xác đối với lối ăn nhậu của người khác. Nếu ví Thiên Trù đơn thuần như một thực khách nhiệt tình, sẵn sàng ăn nhậu bất cứ lúc nào có cơ hội, thì khi thêm Tấu Thư vào, hình ảnh ấy biến thành một nhà phê bình ẩm thực khó tính, luôn đòi hỏi món ăn phải đạt đến độ hoàn hảo mới thỏa mãn được khẩu vị vốn đã quá tinh tế của mình.

Lực Sỹ: sao này mang nghĩa có sức khỏe tốt, do đó gián tiếp mang thêm nghĩa ăn nhậu, hàm ý rằng người có sức khỏe dồi dào thì đương nhiên ăn mạnh. Nếu đi chung với Thiên Trù, khả năng ăn nhậu của đương số sẽ vượt bực hẳn lên. Đây là mẫu người vừa ăn khỏe, vừa ham ăn; Lực Sỹ nói lên cung cách ăn uống đặc trưng của người lao động chân tay, vai u thịt bắp, thiếu hẳn sự tế nhị, tinh vi vốn có ở Tấu Thư hay Hóa Lộc.

Thiên Tướng: sao này chỉ sự thích ăn ngon mặc đẹp theo nghĩa thông thường, không nói lên được sự tỉ mỉ về khiếu ăn nhậu như những sao vừa kể trên.

Tang Môn, Bạch Hổ hãm địa: đối với nam giới, hai sao này chỉ thói nhậu nhiều hơn hẳn thói ăn, đặc biệt nhấn mạnh vào nết xấu của thói nhậu nhẹt. Cụ thể như hay say sưa vì nhậu quá chén, rượu chè bê tha, không còn giữ được chừng mực. Người có bộ Tang Hổ đóng tại cung Mệnh hẳn phải được xem là đệ tử chân truyền của Lưu Linh, bậc tổ sư về tửu lượng trong văn hóa dân gian Trung Hoa.

Hậu quả của việc ăn nhậu quá độ

Có hai hậu quả chính của việc ăn nhậu quá đáng: bệnh tật và tổn hao tài chính. Trước hết, ăn nhậu chính là nguyên nhân của nhiều bệnh tật về bộ máy tiêu hóa, thể hiện rõ qua những ngôi sao sau đây.

Thiên Trù: lúc con người còn sung sức, khỏe mạnh, Thiên Trù chưa hề mang ý nghĩa bệnh tật. Nếu có chăng, bệnh chỉ mang tính giai đoạn, cụ thể như trúng thực vì ăn quá no, bội thực nhất thời. Nhưng càng về già, Thiên Trù không còn chỉ đơn thuần sức ăn, sức nhậu nữa, mà bắt đầu chỉ sang những bệnh tật phát sinh từ chính việc ăn nhậu, cụ thể như đau bao tử, đau gan, đau ruột, tóm lại là cả bộ máy tiêu hóa không còn được lành mạnh như trước. Bệnh này không nhất thiết cần có Hung Sát Tinh đi kèm mới xảy ra; nhưng nếu có thêm Hung Sát Tinh, ý nghĩa bệnh lý sẽ càng chắc chắn hơn, và bệnh tật cũng theo đó mà nặng thêm.

Thiên Đồng hãm địa: sao này chỉ bộ máy tiêu hóa nói chung; khi ở vị trí hãm địa, nhất là lúc đi cùng với Thiên Trù, Thiên Đồng sẽ chỉ sự trục trặc ngay trong chính bộ phận tiêu hóa của cơ thể. Thông thường, Thiên Đồng còn mang thêm ý nghĩa truyền bệnh, tức là hết bao tử bị bệnh thì cơn bệnh lại lan sang gan, sang mật hay sang ruột, cứ thế nối tiếp nhau. Các bệnh này thường có tính cách trầm kha, khó chữa dứt điểm, nhất là khi gặp thêm Sát Tinh, hung tinh, hoặc khi bộ sao này lại đóng ngay tại cung Tật, nơi chuyên trách về sức khỏe và bệnh họa.

Đại Hao, Tiểu Hao: hai sao này cùng chỉ những bệnh về bộ máy tiêu hóa, đặc biệt nhấn mạnh vào sự trúng thực, thổ tả, tiêu chảy cấp tính. Đồng thời, hai sao này còn chỉ thêm một loại bệnh mang tính kinh niên, trị mãi không dứt, đeo bám dai dẳng những bộ phận thuộc về bộ máy tiêu hóa của cơ thể. Ngoài ý nghĩa bệnh tật, Đại Hao, Tiểu Hao còn chỉ sự tốn kém tiền bạc vì chuyện ăn nhậu. Người có Thiên Trù đi cùng với bộ Song Hao này thường có bao nhiêu tiền cũng dồn hết vào việc ăn uống, ít khi dành dụm được đồng nào cho tương lai. Đây chính là hậu quả tài chính rõ rệt nhất của khuynh hướng ăn nhậu quá độ, một cái giá phải trả song song với cái giá về sức khỏe đã nói ở trên.

Nhìn lại toàn bộ chương sách này, có thể thấy khoa Lý số học đã áp dụng đúng một nguyên tắc quen thuộc từng thấy: mọi thú vui của đời người, dù là ái tình hay ăn nhậu, đều mang trong mình hai mặt đối lập nhau. Một mặt là lạc thú, là sự tận hưởng chính đáng của bản năng con người; mặt còn lại là cái giá phải trả nếu buông thả quá đà, không biết điểm dừng. Thiên Trù mang lại niềm vui của khẩu vị tinh tế, nhưng cũng chính Thiên Trù ấy, khi về già, lại trở thành nguồn cơn của bệnh tật bao tử, gan, ruột. Đại Tiểu Hao vừa chỉ sự hào phóng trong bàn tiệc, vừa chỉ sự thâm hụt trong túi tiền. Đây không phải sự mâu thuẫn, mà chính là bản chất biện chứng vốn có của khoa Lý số học: không có ngôi sao nào mang ý nghĩa thuần túy một chiều, tất cả đều xoay quanh trục chừng mực, nơi thái quá và bất cập đều dẫn đến hậu quả, chỉ khác nhau về hình thức biểu hiện.

Cũng cần nhắc lại rằng, cũng như các sao tình dục, ý nghĩa của các sao ăn nhậu không hề cố định, mà luôn biến chuyển tùy theo tuổi tác, tùy theo hoàn cảnh, tùy theo những sao khác đi kèm chung quanh. Một người trẻ tuổi mang Thiên Trù vượng địa có thể tận hưởng trọn vẹn thú vui ẩm thực mà không gặp hậu quả gì đáng kể, nhưng chính người ấy, khi bước sang tuổi trung niên, tuổi già, lại phải đối mặt với những cơn đau bao tử, đau gan mà chính thói quen ăn uống thời trẻ đã gieo mầm từ trước. Đây là bài học chung cho cả hai chương liên tiếp về ái tình và ăn nhậu: bản năng con người, dù mạnh mẽ đến đâu, cũng cần được điều tiết bằng sự hiểu biết và chừng mực, nếu không muốn phải trả giá về sau.

Nguồn: Hi Di Trần Đoàn với nền văn hóa Trung Hoa đời Tống (Dương Thành biên soạn)