Lực hút định mệnh của những tổ hợp Can Chi

Trong sáu mươi tư quẻ Kinh Dịch, quẻ thứ ba mươi mốt là quẻ Hàm — tượng núi ở dưới, đầm ở trên, ý nói khí của núi và khí của đầm giao cảm với nhau mà sinh ra vạn vật. Đây là quẻ đầu tiên trong phần Hạ Kinh, và truyền thống vẫn đọc nó như quẻ bàn về sự rung động, giao cảm giữa nam và nữ — một thứ lực hút không thể cưỡng, không cần lý do, nhưng cũng không phải ngẫu nhiên mà đến. Phần hôn phối trong 60 hoa giáp mang một sự chi tiết gần với tinh thần "Hàm" ấy — không phải một nhóm tuổi "hợp nhau" chung chung, mà luôn là một tổ hợp Can Chi rất cụ thể, như thể chỉ đúng một khí chất mới giao cảm được với đúng một khí chất khác.

Đúng khí mới giao cảm được

Người tuổi Giáp Thân có lời khuyên rõ ràng: "nên kết hôn với tuổi Mậu Tý, Ất Hợi, Ất Sửu, Nhâm Tý, Tân Hợi, Kỷ Hợi". Người tuổi Ất Tỵ: "có thể lấy Giáp Thìn, Tân Sửu, Tân Dậu, Nhâm Tý các tuổi Tỵ". Người tuổi Ất Dậu: "kết duyên chồng vợ tốt nhất với các tuổi Tỵ, Sửu như các tuổi Quý Tỵ, Tân Tỵ, Kỷ Sửu". Không danh sách nào lặp lại y hệt danh sách khác, dù cùng nằm trong một nhóm tam hợp hay lục hợp quen thuộc — đúng như quẻ Hàm không nói chung chung "núi hợp với đầm", mà ngụ ý phải đúng loại khí, đúng thời điểm, sự giao cảm mới thực sự sinh ra điều gì đó.

Trong quan hệ đôi lứa, con người thường bị thu hút mạnh nhất không phải bởi những gì giống mình, mà bởi những gì mình đang thiếu hoặc đang kìm nén ở chính bản thân — một sự bù đắp âm thầm cho phần còn khuyết. Việc sách cổ đòi hỏi khớp cả Can lẫn Chi, thay vì chỉ nhóm hợp tuổi rộng, có thể đọc như một cách diễn đạt khác của cùng nguyên lý ấy: mỗi tổ hợp Can Chi mang một cấu trúc tính cách riêng biệt, và lực hút chỉ thực sự vận hành khi hai cấu trúc bù khuyết đúng cho nhau.

Giao cảm, không phải giống nhau

Điều tinh tế nhất trong hình tượng quẻ Hàm là núi và đầm vốn dĩ rất khác nhau — một cao, một trũng, một tĩnh, một chứa nước — nhưng chính sự khác nhau ấy mới tạo ra dòng khí giao cảm giữa chúng. Nếu núi gặp núi, đầm gặp đầm, sẽ không có gì rung động cả. Lực hút định mệnh giữa hai tổ hợp Can Chi, nhìn theo hướng này, không phải phần thưởng cho sự giống nhau, mà là kết quả của một sự khác biệt vừa đủ để bù đắp cho nhau — đúng khí, đúng lúc, thì sự giao cảm mới thật sự xảy ra.

— Kiều Oanh Trần