Tả Phù, Hữu Bật và phụ tinh chỉ nhân sự trợ giúp

Nhân hòa — nhân tố sau chót để quan cách được trọn vẹn

Quan cách mà thiếu người trợ giúp thì hiệu lực kém, thường chỉ là những chuyên viên làm việc riêng lẻ, lặng lẽ. Có nhân sự hỗ trợ thì quyền uy hiện rõ hơn, hiệu quả lớn hơn, công vụ được nhiều đồng nghiệp chung tay. Lẽ ấy dễ hiểu: chức vụ dù cao đến đâu cũng chỉ có sức nặng thực sự khi phía sau là một bộ máy nhân sự chạy trơn tru. Không có người phụ tá, không có đồng sự đắc lực, thì bậc đứng đầu tài giỏi mấy cũng khó một mình bao quát hết mọi việc. Nhóm phụ tinh chỉ thời thế phản ánh thiên thời; còn nhóm sắp bàn đây thuộc hẳn về nhân hòa, nghĩa là sự giúp sức đến từ chính những con người quanh đương số.

Trong ba nhân tố xưa nay của thành công đời người là thiên thời, địa lợi và nhân hòa, nhân hòa thường được coi là bền nhất, vì nó không lệ thuộc vào biến động bên ngoài như thời cuộc hay cảnh ngộ, mà tùy thuộc vào cách đối nhân xử thế của bản thân đương số. Người không gặp thời, không có sẵn địa vị thuận lợi, nhưng biết thu phục lòng người và giữ được quan hệ tốt với cấp trên, đồng sự, thuộc cấp, thì vẫn dựng được cơ nghiệp chắc chắn, ít nhất là vững hơn kẻ chỉ dựa vào may rủi của thời vận.

Tả Phù, Hữu Bật — đôi cánh tay đắc lực của mọi quan cách

Tả Phù, Hữu Bật tượng trưng cho sự giúp đỡ từ người khác, nhất là đồng sự và bạn đồng môn. Ai có Tả Hữu ở cung Quan thì giỏi giao tế, khéo lấy được cảm tình của bề trên, và đủ mềm mỏng để người ngang hàng chịu góp sức. Việc đắc quan của Tả Phù, Hữu Bật phần lớn dựa vào tay người khác.

Chỗ này phân biệt căn bản Tả Phù, Hữu Bật với những phụ tinh chỉ tài năng như Thiên Mã, Lộc Tồn đã nói trước đó. Thiên Mã, Lộc Tồn là năng lực đương số tự có và tự vận dụng; Tả Phù, Hữu Bật thì đo một thứ khác hẳn, đó là khả năng thu phục lòng người, khiến người khác sẵn sàng kề vai giúp mình trên đường công danh. Một người rất tài nhưng cô độc, khó gần, khó cộng tác thì Tả Phù, Hữu Bật trong lá số khó phát huy được; trái lại, người năng lực tầm thường mà khéo cư xử, khéo dựng quan hệ vẫn có thể nhờ sự trợ lực của sao này mà đi xa hơn sức thực của mình.

Thêm nữa, Tả Hữu còn nghĩa là quyền tước hiển vinh nhờ có đông người phục tùng. Đó là lối làm quan chỉ huy, sai khiến nhiều cấp dưới, gánh trách nhiệm điều hành một cơ quan đông nhân viên, như sĩ quan cầm quyền hay viên chức nhiều thuộc hạ. Có ý kiến xếp Hữu Bật vào văn tinh, thiên về mưu cơ sách lược, dùng tốt trong việc cố vấn, làm cận thần, hợp với Tử, Phủ. Ngược lại, Tả Phù thuộc võ tinh, như vị võ tướng đóng ngoài biên ải, cho nên nếu chiếu vào Tử, Phủ thì tốt hơn là đồng cung với Tử, Phủ; ở cả hai trường hợp, Tả Phù, Hữu Bật đều không nên đồng cung với chủ tinh.

Rốt cuộc, Tả Phù, Hữu Bật còn hàm nghĩa đa nghệ, tức giỏi nhiều lĩnh vực, trong công việc có thể kiêm hai, ba chức. Chẳng hạn Hóa Khoa gặp Tả Phù, Hữu Bật là người thông nhiều ngoại ngữ; Hóa Quyền gặp Tả Phù, Hữu Bật có thể điều hành hai cơ quan, chỉ huy hai đơn vị. Tả Phù, Hữu Bật đi cùng Chính Tinh thì làm Chính Tinh ấy thêm phần trọng yếu. Chủ Tinh phải có Tả Phù, Hữu Bật thì vua mới có lương thần phò tá, ngôi vua rực rỡ hơn, bền lâu hơn, điều mà phần đầu bàn về Chủ Tinh cũng đã nêu. Có thể nói Tả Phù, Hữu Bật là hệ số nhân của tài năng và quyền hành.

Việc chia vai văn – võ giữa Tả Phù và Hữu Bật, dù chưa được mọi trường phái nhất trí hoàn toàn, vẫn gợi ra một nguyên tắc đáng lưu tâm: ngay trong một cặp sao lúc nào cũng dính nhau như hình với bóng, mỗi sao vẫn giữ một sắc thái và một thiên hướng riêng. Người có Tả Phù trội hơn Hữu Bật có thể nghiêng về ngoại giao, xông xáo bên ngoài; người có Hữu Bật trội hơn lại có thể nghiêng về vai cố vấn, tham mưu sau hậu trường. Sự tinh tế ấy buộc người xem số phải xét kỹ vị trí và độ sáng của từng sao trong cặp, chứ không thể coi Tả Phù, Hữu Bật là một khối đồng nhất, không phân biệt.

Thiên Quan, Thiên Phúc và dàn phụ tinh chỉ sự công sự đắc lực

Thiên Quan, Thiên Phúc tượng trưng cho sự giúp đỡ của ân nhân, bè bạn, người cổ vũ. Tướng Quân, Phá Quân, Phục Binh thì đặc biệt đáng nói khi cung Quan có Thiên Tướng: ba sao này hội tụ sẽ tăng uy quyền cho Thiên Tướng, mang nghĩa tướng có quân, nắm được binh quyền.

Phục Binh trong bộ ba này cần được lưu ý riêng. Tướng Quân và Phá Quân gợi hình ảnh những người lính xông trận trực diện, còn Phục Binh gợi hình ảnh đội quân mai phục, ẩn mình đợi thời cơ. Một tướng giỏi không chỉ cần quân xung kích mà còn cần lực lượng dự bị, phục kích để tạo bất ngờ. Đó chính là nghĩa "công sự đắc lực" mà bộ ba muốn nói: trợ lực không nhất thiết phải luôn lộ mặt, có khi sự giúp đỡ hữu hiệu nhất lại đến từ những người lặng lẽ đứng sau, đến đúng lúc mới xuất hiện.

Thiên Mã, Tràng Sinh, Đế Vượng cũng là bộ phụ tinh đi theo quan cách. Mã thể hiện nghi thức long trọng, Sinh, Vượng chỉ sự phong phú, mang nghĩa tiền hô hậu ủng, có ngựa có nhạc, chỉnh tề, oai phong. Binh, Hình, Tướng, Ấn cũng chỉ sự công sự đắc lực và có quyền, trợ uy cho võ cách; bốn mảnh ghép nhỏ ấy khi hội đủ sẽ họp thành một bộ máy chỉ huy quân sự thu nhỏ, từ binh lính, kỷ luật quân đội (Hình), đến tướng lĩnh và ấn tín điều binh, biểu trưng cho một võ nghiệp được tổ chức bài bản, có nhân sự nhiều cấp chứ không phải một cá nhân lẻ loi. Ân Quang, Thiên Quý ở đây được nhắc với thêm một tầng nghĩa: ân sủng của thượng cấp cùng sự hậu thuẫn trung kiên, bền lâu của thuộc hạ.

Cần để ý rằng nghĩa của Ân Quang, Thiên Quý ở chỗ này khác hẳn nghĩa của chính cặp sao ấy khi nằm trong nhóm phụ tinh chỉ thời thế. Ở nhóm kia, chúng nói về ân sủng tự đến một cách thụ động, không cần cầu cạnh; còn ở nhóm nhân sự trợ giúp, chúng nhấn mạnh tính hai chiều: không chỉ có ơn huệ của người trên mà còn có lòng trung thành, sự gắn bó lâu dài của người dưới. Nói cách khác, cùng một cặp sao, nhìn qua lăng kính "thời thế" thì nổi lên yếu tố may rủi, nhìn qua lăng kính "nhân sự" thì nổi lên mối quan hệ qua lại giữa người với người, một quan hệ có vay có trả, không đơn thuần là sự ban phát từ trên xuống.

Xem lại cả dàn sao vừa nêu trong nhóm nhân sự trợ giúp, ta thấy một điểm chung rất đáng chú ý: phần lớn là những sao từng xuất hiện ở các nhóm phụ tinh khác. Tướng Quân, Phục Binh đã gặp ở nhóm quyền uy; Thiên Mã, Tràng Sinh, Đế Vượng đã gặp ở nhóm tài năng và nhóm thời thế; Ân Quang, Thiên Quý thì vừa gặp ngay trong nhóm thời thế. Đó không phải là lặp lại vô ích, mà nói lên một sự thật quan trọng: quyền uy, tài năng, thời vận và nhân sự trợ giúp không phải bốn mảnh rời nhau, mà đan xen và nâng đỡ nhau trong cùng một quan cách. Một ngôi sao có thể vừa biểu thị năng lực tự thân vừa biểu thị sự trợ lực của người quanh mình, tùy góc nhìn mà người xem số chọn để soi vào.

Cũng bởi thế, khi luận một lá số, không nên chia sáu nhóm phụ tinh thành sáu ngăn kéo tách biệt máy móc, không dính dáng gì nhau. Trong thực tế, một quan cách hiển hách luôn là kết quả cộng hưởng của nhiều yếu tố cùng lúc: có quyền, có tài, gặp đúng thời, lại có người giúp. Thiếu mảnh nào trong bốn mảnh ấy, quan cách dù đẹp trên lý thuyết cũng khó trọn vẹn ngoài đời.

Phụ tinh chỉ tài lộc — mảnh ghép sau cùng của chốn quan trường

Sau quyền uy, tài năng, khoa bảng, thời thế và nhân sự, còn lại mảnh ghép cuối là bổng lộc và tài lợi, vì suy cho cùng, mọi công lao chốn quan trường đều cần được đền đáp bằng giá trị vật chất cụ thể. Sao nào ở cung Quan cũng chỉ bổng lộc do hoạn lộ đem lại. Điều đó gián tiếp đề cao tầm quan trọng của chức vụ, cụ thể là xác định nghề chuyên môn của quan cách thuộc về tài chính, kinh tế. Các sao Hóa Lộc, Lộc Tồn, Thiên Trù, Thiên Mã, Tràng Sinh, Thiên Mã Hóa Lộc hay Thiên Mã Lộc Tồn đều cùng một nghĩa, chỉ tài quan song mỹ.

Cụm "tài quan song mỹ" đáng dừng lại phân tích. Đó là trạng thái lý tưởng nhất của cả hệ thống quan cách, khi công danh và tiền của cùng đến với đương số, khỏi phải chọn bên này bỏ bên kia. Khi xem số, chẳng hiếm người có quan cách rất đẹp, chức cao quyền lớn, mà đường tài chính lại eo hẹp, phải sống thanh liêm đạm bạc; ngược lại cũng có người giàu có nhưng cả đời không giữ chức phận gì đáng kể. "Tài quan song mỹ" là trường hợp hiếm hoi hai thứ ấy cùng hội tụ, và cũng vì vậy nhóm phụ tinh chỉ tài lộc này, tuy ngắn, vẫn được tách thành một mục riêng trong sáu nhóm phụ tinh của quan cách.

Đến đây có thể tổng kết sáu nhóm phụ tinh đã trình bày lần lượt: quyền uy cho biết đương số có thực quyền không; tài năng cho biết có thực lực không; khoa bảng cho biết đường tiến thân bằng học vấn; thời thế cho biết có gặp đúng vận hội không; nhân sự cho biết có được người quanh mình trợ lực không; và cuối cùng, tài lộc cho biết tất cả những điều ấy có đổi được thành của cải, bổng lộc cụ thể không. Một quan cách muốn gọi là toàn vẹn, lý tưởng nhất phải hội đủ dấu ấn của cả sáu nhóm cùng lúc, mà điều đó hiếm khi trọn vẹn trong một lá số, nên đa số quan cách ngoài đời chỉ là những bản khuyết thiếu ít nhiều so với khuôn mẫu lý tưởng.

Vì sự khuyết thiếu là chuyện phổ biến, người xem số đừng đòi hỏi lá số phải đủ cả sáu nhóm phụ tinh mới xem là có quan cách đáng kể. Trong thực hành, việc nhận ra lá số mạnh ở nhóm nào, chẳng hạn mạnh về quyền uy nhưng yếu về tài lộc, hoặc mạnh về nhân sự nhưng thiếu hẳn phụ tinh chỉ thời thế, mới là công việc đòi hỏi tinh tế thực sự. Từ đó, người xem số có thể đưa lời khuyên sát thực hơn: đương số nên phát huy thế mạnh nào, nên phòng bị trước khiếm khuyết nào trên đường công danh, thay vì chỉ phán chung chung "tốt" hay "xấu" cho cả cung Quan.

Song có quyền, có tài, có thời, có người giúp, có bổng lộc dồi dào vẫn chưa phải là tất cả những điều cần biết về một quan cách. Bên cạnh dàn cát tinh, cung Quan còn phải đối diện một dàn sao khác hẳn về bản chất, tức các sát tinh, hung tinh, và không phải khi nào chúng hiện diện cũng đồng nghĩa với tai họa.

Nguồn: Hi Di Trần Đoàn với nền văn hóa Trung Hoa đời Tống (Dương Thành biên soạn).