Lục Xung, Tam Hình, Ám Động Và Động Tán: Lẽ Xung Phá Trong Quẻ

Lục Xung: sáu dạng xung và quẻ Đại Tráng biến Thái

Chương 21: Lục Xung

Tý Ngọ tương xung; Sửu Mùi tương xung; Dần Thân tương xung; Mão Dậu tương xung; Thìn Tuất tương xung; Tị Hợi tương xung.

Tương xung có sáu dạng như sau:

Thứ nhất: Nhật, Nguyệt xung hào.

Thứ hai: Gặp quẻ lục xung.

Thứ ba: Quẻ lục hợp biến thành quẻ lục xung.

Thứ tư: Quẻ lục xung biến thành quẻ lục xung.

Thứ năm: Hào động biến xung.

Thứ sáu: Hào xung với hào.

Xung thì sẽ tán. Nếu xem về việc dữ, gặp được xung tán là tốt; xem về việc tốt, gặp xung tán là không nên. Nhưng vẫn cần phải kết hợp với Dụng thần. Dụng thần vượng, tuy gặp xung cũng không đáng ngại; Dụng thần thất hãm, thì hung lại càng hung. Quẻ lục hợp biến thành quẻ lục xung, mà Dụng thần vượng, thì trước cát sau hung, việc mong cầu tuy thành, nhưng có khởi đầu mà không được trọn vẹn.

Hào xung có năm loại:

Hào bị Nguyệt kiến xung gọi là Nguyệt phá;

Hào bị Nhật thần xung là ám động;

Hào hưu tù bị Nhật thần xung gọi là Nhật phá.

Hào động hóa hồi đầu xung, tựa như gặp kẻ thù;

Hào xung với hào, gọi là đánh nhau.

Ví dụ vào ngày Nhâm Tý tháng Hợi, xem con có bị hãm hại hay không, được quẻ Lôi Thiên Đại Tráng biến Địa Thiên Thái:

Nghe đồn con trai của người này bị người khác nhục mạ, đuổi đánh, nên người cha gieo quẻ thế nào. Ta bèn nói: Đây là quẻ lục xung biến thành quẻ lục hợp, nên ắt sẽ có người đứng ra can gián. Hào Phụ Mẫu trì Thế khắc Tử Tôn, nên là bản thân anh trách phạt con, chứ con anh không bị người khác hại. Một lúc sau, quả có người đến gọi đi lý luận, con trai người này đuổi lý, nên người cha cầm gậy đánh con, nhưng được người khác can ngăn. Hai cha con đền bù cho người ta rồi ra về. Sở dĩ việc đánh con không thành, là do quẻ lục xung biến thành quẻ lục hợp. Cha đánh con được người khác can ngăn, là do Nhật thần ở Tý thủy xung khắc hào Thế, nên không thể đánh được con.

Các sách khác coi trọng nhất là động mà gặp xung gọi là tán, tán cũng coi như là không, tức tượng hoàn toàn trống rỗng, không có gì, cho dù được sinh phò, cũng không cứu được.

Dã Hạc lão nhân nói: Quẻ này hào Thế Ngọ hỏa động, gặp mùa đông nên ở thế hưu tù, động mà bị ngày Tý xung, sao lại có thể coi là bị tán, sao lại có thể coi là hoàn toàn không còn hào Thế phát động? Thân đã động, cha động khắc con, nên đã đánh con. Ta thường nói rằng: "Thần hé lộ thiên cơ ở hào động, động ắt ứng nghiệm". Xem vượng suy là để suy đoán về tính chất nặng nhẹ, chứ không thể coi là tán để cho là không.

Trong xung gặp hợp: quẻ Ích, Hằng biến Dự

Vào ngày Mậu Tuất tháng Tị, xem về tiền tài được quẻ Phong Lôi Ích:

Hào Tài Thìn thổ trì Thế, vì gặp Tuần Không, bị Nhật thần Tuất xung Không nên thành thực, nên trong ngày ắt sẽ được của.

Lại như vào ngày Bính Thìn tháng Ngọ, xem ra ngoài buôn bán tài vận ra sao, được quẻ Hằng biến Dự:

Hào Thế tại Dậu kim, biến thành Mão mộc tương xung, đây là quẻ phản ngâm. May được Nhật thần Thìn tương hợp mà thành thế "trong xung gặp hợp", lại được hào Tuất thổ là Tài, ám động mà sinh hào Thế, tuy là thế phản phúc thất thường, nhưng vẫn được của được lợi. Quả nhiên người đó đi đi về về mất ba lần, đều là xuất hàng nửa đường. Tại quẻ trước hào động hóa xung, như gặp kẻ thù, ấy do là hào biến hồi đầu khắc. Trong quẻ này, hào Thế là Dậu kim biến thành Mão, tuy xung Thế nhưng không khắc Thế, lại được Nhật thần xung động hào Tài Tuất thổ sinh Thế, nên vẫn coi là cát.

Vượng suy quyết định xung tán: quẻ Tụng biến Khuê, quẻ Khôn

Lại vào ngày Canh Tý tháng Dậu, xem về văn thư, được quẻ Tụng biến Khuê:

Hào Phụ Mẫu Dần mộc tượng trưng cho văn thư, động mà sinh hào Thế, văn thư ắt sẽ được. Nhưng hiềm vì hào Tài Thân kim cũng động, xung khắc văn thư, cần đợi đến ngày Dần, để xung mất Thân kim, như vậy văn thư sẽ nhận được. Quả nhiên vào ngày Dần nhận được văn thư.

Sách xưa cho rằng, hào gặp xung sẽ tán. Hào vượng tướng có thể xung tán hào suy nhược. Trong quẻ này, hào Thân kim gặp mùa thu, nên là vượng. Kim vượng xung Dần, nhưng Dần mộc vẫn không bị tán.

Tân bình thích: Ví dụ này Thân kim không thể xung khắc Dần mộc, cũng bởi vì có hai lớp Huynh Đệ Ngọ hỏa được Dần mộc sinh, Nhật xung ám động mà khắc Thê Tài Thân kim, mới bảo vệ văn thư bình an.

Lại như vào ngày Kỷ Tị tháng Tý, xem về việc đánh cược, được quẻ Khôn:

Ta bèn đoán rằng: Hào Thế khắc hào Ứng, tức bản thân sẽ thắng. Nhưng vì Nhật thần Tị xung động hào Tài Hợi thủy, để quay lại sinh hào Ứng, tài nghệ tuy tinh thâm, nhưng không thể thủ thắng. May được quẻ lục xung, nên cũng không đến nỗi thua hoàn toàn. Sau quả nhiên người này thua không nhiều, ấy là do được hào khác xung tán.

Tân bình thích: Hào Tài lâm gian hào ám động sinh Ứng, đối phương tất có người giúp đỡ, sau lưng xuất hiện tên bịp bợm, hợp mưu lừa gạt.

Quẻ lục xung chưa hẳn là xấu: quẻ Khôn xem người đi xa

Sách xưa cho rằng gặp quẻ lục xung, xem việc gì cũng không tốt, ta thử nhiều lần, thấy khi Dụng thần thất hãm, thì thực sự không tốt. Nhưng nếu Dụng thần đắc thế, thì phải căn cứ vào Dụng thần để đoán định. Còn khi xem về phong thủy, gặp lục xung là tượng đá chạy cát bay, không phải thế lâu dài bền vững. Còn những trường hợp khác, cần phải kết hợp với Dụng thần.

Lại ví dụ: Ngày Ất Mùi tháng Dậu, xem về việc con trai đi xa lâu ngày không về, không biết sống chết ra sao, được quẻ Khôn:

Hào Thế tại Tử Tôn, lại gặp Nguyệt kiến, được Nhật thần Mùi tương sinh, tuy là quẻ lục xung, nhưng con trai chắc chắn sẽ quay về. Quả nhiên xem vào năm Tý, đến năm Mão thì con trai thành đạt trở về. Đấy là do hào tĩnh gặp phải năm xung.

Tân bình thích: Ví dụ này không chỉ Dụng thần tĩnh mà gặp xung, bản thân quẻ này cũng chính là quẻ lục xung, cũng có thể ứng trị. Đồng thời cũng bởi vì Huynh Đệ Sửu thổ ám động, Dụng thần nhập Mộ, Dụng thần nhập Mộ cũng ứng gặp xung.

Lục xung biến lục xung: quẻ Bĩ biến Càn

Lại như vào ngày Giáp Dần tháng Tị, xem về việc mời thầy dạy con, được quẻ Thiên Địa Bĩ biến Càn:

Quẻ này lấy hào Ứng làm Dụng thần, hào Thế và hào Ứng tương hợp, hào Ứng nằm tại hào Phụ Mẫu Tuất thổ, được Nguyệt kiến Tị hỏa tương sinh, chủ về học vấn hơn người. Chỉ hiềm quẻ biến lục xung, hợp mà lại biến xung, là điềm không lâu dài. Người này bèn hỏi rằng: "Vì chuyện gì mà không được lâu dài?" Ta đáp: "Tử Tôn Tý thủy gặp Tuần Không, hào Phụ Mẫu Mùi thổ động, đề phòng con cháu tai nạn." Hai tháng sau, quả nhiên con trai người này mắc bệnh, thôi học chưa được bao lâu, thì chết.

Nếu xem được quẻ lục hợp biến thành quẻ lục xung, thì việc xem đều là trước hợp sau tan, trước thân sau sơ, trước nồng hậu sau nhạt phai, trước vinh hiển sau lụn bại, trước tốt sau xấu, trước hanh thông sau bế tắc, được trước mất sau, thành rồi lại bại, được thuận lợi rồi lại sinh biến. Chỉ có xem về kiện tụng, trộm cướp, kết thúc, đoạn tuyệt, gặp quẻ này là tốt.

Quẻ Đại Tráng biến Tốn xem hiệu cầm đồ

Ví dụ: Vào ngày Bính Tý tháng Ngọ, xem về việc mở cửa hiệu cầm đồ, được quẻ Đại Tráng biến Tốn:

Ta bèn đoán rằng: Hào Thế tại Ngọ hỏa, Nguyệt kiến đương quyền, nên bị Nhật thần Tý xung cũng không tán; lại biến thành Mùi thổ, hợp với Ngọ, nên là "hóa hợp". Được trợ giúp, được nâng đỡ, nên đây đúng là quẻ tốt. Nhưng hiềm nỗi lại là quẻ lục xung biến lục xung, Dụng thần tuy vượng, nhưng cửa hiệu ắt mở không được lâu. Quả thực khai trương chưa được một năm, do người cầm đồ sinh sự, nên gia sản bị tịch biên, cửa hàng cũng bị trưng thu.

Nếu xem được quẻ lục xung biến lục xung, tức quẻ nội biến động, các hào xung lẫn nhau, là chủ về trên dưới bất hòa, người thân trở mặt, mang lòng gian xảo, việc sẽ khó thành. Nếu Dụng thần lại bị khắc, là điềm đại hung. Nếu Dụng thần vượng tướng cũng không được lâu dài.

Quẻ Tốn biến Khôn và lý thuyết Tam Hình

Ví dụ: Ngày Ất Mão tháng Thân, cha con bảy người cùng bị bắt hỏi tội, xem được quẻ Tốn biến Khôn:

Đây là quẻ biến, Tốn mộc hóa thành Khôn thổ, gọi là hóa khắc. Quẻ hóa khắc (quẻ gốc khắc quẻ biến), nên không có việc gì đáng ngại. Chỉ có điều hào Thế biến thành Quan Quỷ, Mão mộc biến thành Dậu kim, mộc bị kim hồi đầu khắc. Tử Tôn Tị hỏa lại biến thành Hợi thủy, hai hào Phụ Mẫu đều bị tổn thương. Lại là quẻ lục xung biến thành quẻ lục xung, xung khắc trùng trùng, sau quả nhiên tất cả đều chịu hình.

Phép xem xưa đều cho rằng quẻ lục xung có lợi khi xem về việc quan ti kiện tụng, vì sự việc đó gặp xung tán sẽ may. Thế nhưng còn cần phải xem sự việc lớn nhỏ ra sao, và phải kết hợp với Dụng thần để luận đoán. Quẻ lục xung biến thành lục xung, nếu xem về việc kiện tụng, cũng có thể coi là gặp xung mà tiêu tán.

Chương 22: Tam Hình

Dần hình Tị, Tị hình Thân, Thân hình Dần.

Tý hình Mão, Mão hình Tý.

Sửu Tuất tương hình, Tuất Mùi tương hình, Mùi Sửu tương hình.

Thìn Ngọ Dậu Hợi là tự hình.

Về ba loại hình trên, ta từng thử nhiều lần, trong trường hợp Dụng thần hưu tù, hoặc bị quẻ khác khắc, nếu phạm vào ba loại hình trên, ắt sẽ gặp tai họa. Còn nếu như chỉ phạm phải ba loại hình, thì ứng nghiệm rất ít. Ta xem đã mấy chục năm, chỉ thấy có một quẻ ứng nghiệm.

Ví dụ: Vào ngày Canh Thân tháng Dần, xem về con trai bị bệnh đậu mùa, được quẻ Phong Hỏa Gia Nhân biến Ly:

Tam Hình

Ta bèn suy đoán rằng: Hào Tử Tôn Tị hỏa, tại mùa xuân là đương lệnh, Tử Tôn là vượng tướng, nên bệnh có thể chữa được. Nhưng sau lại chết vào giờ Dần ngày Dần, lúc này mới ngộ ra rằng, do Nguyệt kiến tại Dần, Nhật kiến tại Thân, cùng với hào Tị tạo thành tam hình. Chỉ có quẻ này ứng nghiệm, vì không bị các hào khác tổn thương. Còn Tý Mão Thìn Tuất Sửu Mùi, cũng có ứng nghiệm, đều có tác dụng phụ trợ cho điềm hung.

Tân bình thích: Cách dùng của Tam hình là lấy tượng làm chủ, lấy lý làm phụ. Các bạn có thể xem thêm cách dùng đó trong cuốn "Lục hào quái lệ thuyết chân". Một mình Tam hình không thể chủ hung, Dã Hạc không hiểu rõ cái hung của quẻ này, là do chưa biết tới thuyết "cách sơn hóa hào" trong bốc dịch. Quẻ này Tử Tôn Tị hỏa động mà hóa Thê Tài Mùi thổ, Thê Tài Mùi thổ lại động mà hóa Quan Quỷ Dậu kim, chẳng khác nào Tử Tôn hóa Quan Quỷ Dậu kim, Tử Tôn hóa Quan Quỷ, lại thêm tam hình, cho nên là hung. Phương pháp này cũng đã trình bày ở trong cuốn "Lục hào quái lệ thuyết chân".

Chương 23: Ám Động

Hào tĩnh vượng tướng bị Nhật thần xung gọi là ám động. Hào tĩnh hưu tù bị Nhật thần xung gọi là Nhật phá.

Ám động có hung, cũng có cát.

Nếu Dụng thần hưu tù, được Nguyên thần ám động mà tương sinh; hoặc Kỵ thần động trong quẻ, lại được Nguyên thần ám động mà tương sinh Dụng thần, những trường hợp đó đều cát lợi.

Nếu Dụng thần hưu tù không được trợ giúp, lại gặp Kỵ thần ám động, khắc hại Dụng thần, như vậy là hung.

Sách xưa cho rằng, trong quẻ có hào ám động, thì phúc đến lúc nào không biết, họa đến lúc nào chẳng hay. Lại nói, phần họa và phần phúc ngang nhau, tốc độ ứng nghiệm chậm. Nói như vậy đều là không đúng, chưa từng có chuyện phúc họa không hay không biết, hay báo ứng chậm chạp!

Ám Động: quẻ Khôn biến Sư

Ví dụ: Ngày Ất Mùi tháng Dần, xem con gái lên đậu, được quẻ Khôn biến Sư:

Tử Tôn Dậu kim hưu tù vì xem quẻ vào mùa xuân, nhưng may được Nhật thần Mùi tương sinh. Hào 2 Tị hỏa động mà khắc kim, Nhật thần Mùi xung động hào Sửu thổ; hỏa động sinh thổ, thổ động sinh kim, đậu mùa tuy đã lên dày nhưng vẫn được sống. Người kia bèn nói: "Bệnh hiện rất nguy cấp." Ta bèn đáp rằng: "Không đáng lo! Vào giờ Mùi, giờ Thân hôm nay sẽ được cứu." Quả nhiên đến giờ Thân, gặp thầy thuốc giỏi cứu sống. Như vậy sao có thể nói là ứng nghiệm chậm?

Tân bình thích: Ở đây bởi vì Nhật thần xung động Nguyên thần mà giải trừ khắc của Kỵ thần, vì vậy hôm đó có cứu, giờ Thân hợp trụ Kỵ thần, Dụng thần lại được giờ Thân trợ vượng, nên giờ Thân được cứu.

Hào ám động có mạnh có yếu, được Nguyệt kiến sinh phù thì mạnh, không được Nguyệt kiến sinh trợ thì yếu hơn, lại có Nguyệt hợp, trong Nguyệt hợp có sinh có khắc, trong Trường Sinh có sinh có khắc, mặc dù bị Nhật xung giống nhau nhưng lực ám động không giống nhau. Mà Nhật kiến trong xung có khắc, xung mà không khắc, lúc này hào ám động, sức lực cũng không giống nhau. Suy mà gặp xung, cũng có xung khởi một nửa sức lực, ví dụ thực tiễn của Dã Hạc phản bác lý luận của người xưa chưa đến nơi đến chốn, nay tôi sửa lại.

Ám Động: quẻ Tụy biến Tấn

Vào ngày Kỷ Hợi tháng Tị, xem con trai thi cấp ba ra sao, được quẻ Tụy biến Tấn:

Phụ Mẫu là thành tích, Quan Quỷ là thứ bậc, lấy Quan Quỷ Phụ Mẫu làm Dụng. Phụ Mẫu lưỡng hiện, lấy hào 6 Phụ Mẫu Mùi thổ phát động làm Dụng, Nguyệt kiến sinh hợp, lại tự động hóa hồi đầu sinh, đề thi đã quen mà thành tích tốt. Quan Quỷ Tị hỏa trì Thế, được Nguyệt trợ giúp, Nhật xung là ám động.

Quan Quỷ trì Thế vốn là tốt, nhưng không nên gặp Tuần Không, Nhật thần trong xung có khắc. Trong xung có khắc, chỉ có thể xung khởi một nửa sức mạnh, không thể xung thực toàn bộ. Hỏa chủ số 2, một nửa là 1, cho nên đoán con trai người này ngày thường học tập chăm chỉ, thành tích thi cử lần này cũng không tệ, nhưng sợ là kém một điểm nên không đậu.

Qua một thời gian, khi tôi và ông bạn Đoàn Kiến Nghiệp đang đi ăn ở một nhà hàng, đúng lúc gặp người phụ nữ này bước vào, gặp tôi liền cười và nói: "Đáng lẽ sau khi con trai tôi thi đậu cấp ba sẽ mời ông đi ăn, ai bảo ông đoán quá đúng, con tôi kém một điểm nên không đậu, tôi đã không có cơ hội mời ông đi ăn rồi."

Đây chẳng lẽ không phải là xung khởi một nửa lực mà ứng nghiệm ư?

Chương 24: Động Tán

Sách xưa cho rằng Nhật thần xung hào động là xung tán. Lại cho rằng hào động xung hào cũng là xung tán. Ta thử nhiều lần, nếu gặp hào vượng tướng thì dù bị xung cũng không tán; gặp hào hữu khí, bị xung cũng không tán. Nếu gặp hào hưu tù, thì thoảng cũng thấy bị xung tán, nhưng trăm trường hợp chỉ gặp có một, hai mà thôi. Tại sao lại như vậy? Vì thần linh hé lộ thiên cơ tại hào động, động ắt có nguyên nhân. Dẫu rằng hôm nay bị chế ước, nhưng ngày sau gặp ngày trực, sẽ không còn bị tán.

Động Tán

Ví dụ: Vào ngày Đinh Dậu tháng Sửu, xem về việc cha đi ra ngoài đã một năm bặt vô âm tín, được quẻ Phong Thủy Hoán biến Khảm:

(Quẻ gốc bản cung thuộc Hỏa; Không Vong: Thìn, Tị.)

Hào Phụ Mão mộc động mà sinh hào Thế, lại hóa Tý thủy hồi đầu sinh, có nghĩa là cha ở ngoài vẫn được bình an. Hào Thế lâm Tuần Không là đã sắp về, đến tiết Lập xuân ắt về đến nơi. Quả nhiên đến tháng hai người cha đắc chí trở về. Đó chẳng phải là hào Mão động bị Nhật thần Dậu xung mà chẳng tán hay sao?

Lý Ngã Bình bàn rằng: "Hoàng kim sách" xem trọng Không Vong mà xem nhẹ xung tán. Sách "Dịch mạo" lại rất coi trọng xung tán, đọc kỹ và chiêm nghiệm, thấy phần lớn đều sai lầm. Trong chương "Tật bệnh", có nêu ví dụ vào ngày Bính Dần tháng Mão xem về bệnh của con được quẻ Tiệm biến Quan. Thường xem về bệnh tật mà gặp hào Tử Tôn biến thành hào Quan Quỷ, trăm trường hợp không được một sống. Quẻ này rõ ràng là Tử Tôn Thân kim biến thành Quan Quỷ, lại sai lầm mà cho là được ngày Dần xung tán. Lại như trong chương "Tiến thoái", vào tháng Thân xem quẻ, có hào Dậu phát động, bị ngày Mão xung mà coi là bị xung tán, như vậy là sai lầm.

---

Nguồn: Tăng San Bốc Dịch – Dã Hạc lão nhân (Vương Hồng Ứng bình thích)