Điềm báo quân thắng hay bại: chim, thú, mây, gió quanh doanh trại

Trước khi trống nổi, con chim đậu lên cờ, cơn gió thổi từ phía nào, màu mây phủ trên thành địch đã nói thay cho cả bàn Thái Ất. Người dẫn quân thời xưa không chỉ nhìn thẻ toán mà còn nhìn bầu trời, nhìn thú vật, nhìn cả nét mặt người đi ngang qua trại. Bởi theo họ, vận nước và vận quân hiện ra ở những điều nhỏ nhất.

Điềm lành khi cất quân

Khi đem quân đánh úp các miền, nếu thấy Đằng Xà, con rắn thần, chạy vào triền nước trong, nếu thấy chim bay theo cờ xí rồi đậu lên, nếu nghe chim bay vừa kêu vang vọng, thì chiến công dồn dập tới. Người xưa nói ai gặp cả ba điều ấy thì thắng lớn. Mưa gió thuận, mây xanh tròn là điềm tốt, ứng với lòng trời. Thấy rùa thì vui về khải hoàn. Thấy người treo đao thì được vô vàn hiển vinh. Trẻ nhỏ từ sáu đến chín tuổi mặc áo đỏ là điềm cát, hứa công thành. Một vị tướng hùng tráng, tiếng hổ thét oai hùng, cũng là điềm hay.

Điềm gở dọc đường

Có những cảnh nhỏ, tưởng vô tình, mà người ta nhìn thấy là chùn bước.

Khi trời mưa to mà trước thuận sau nghịch thì trước thắng sau bại. Gió to mà trước thuận, mưa xen vào nghịch, cũng như vậy. Vành trời có quầng tối, con cáo hiện hình, cá nhảy trong thuyền, đều là điềm gở. Trẻ từ ba đến năm tuổi mặc áo trắng cũng là triệu gở, báo thua lớn. Rắn qua đường thì chớ giao phong, vì quân tan, tướng bại, hết cả đội ngũ.

Ban ngày bướm ong lượn thành đàn, ban đêm thấy lửa ma, khi gần thấy đàn sói, chim đồng kêu la đầy hàng, đều là triệu địch đã đặt phục binh. Trâu húc nhau khắp xứ, chim bay loạn thì tướng địch đang tới và ta đang bị phòng bị. Gặp ông già thì nhọc mà không công. Ngựa chiến sợ kinh, run rẩy. Khi ra quân không thấy ai cười, nếu thấy người khóc ở phía trước thì hãy chùn, đừng đi. Thấy người mang tội nặng thì đi bị tổn thiệt, nhưng về thì nên công.

Chim bay thành đàn rồi tản ra thì quân tan. Cờ quấn quanh cán thì trại không yên. Tướng thua thì cờ đổ cán nghiêng. Cờ của đội lã bị bại thì quân lao đao về phía trước. Tự nhiên cờ lá lay động như chột hình thì quân thua, cờ khiếp.

Điềm trong doanh trại

Khi đã yên doanh, những điều xảy ra ngay trong trại cũng được đọc như điềm. Chiêng trống trong doanh tự nhiên vang tiếng là điềm công thành, như bia chiến công. Thú mạnh xông đến trước doanh là điềm thắng lớn, công trình về đủ. Nhưng ong họp ngay trong doanh mà không bay đi thì triệu thua thiệt, còn gì mà chiến chinh. Heo, nai đến rồi chim liệng quanh thành thì trước sau quân tình động.

Trống mà có chim đậu, thành mà có rắn vào, hình rắn nhào vào doanh, thú lạ tự nhiên đột nhập, đều là triệu hung. Tướng lĩnh từ bậc sĩ đến lòng tốt binh nên nghiêm ngặt đề phòng, vì giặc có thể đến vây thành rất nhanh. Đàn mòng đậu đầy ở đầu góc thành và quay đầu hướng vào doanh là triệu có giặc vây. Hướng vào quân sĩ thì hung. Đàn mòng đậu ngay giữa đài trong trại thì cũng vậy. Đàn quạ bay lại rồi trở lại, trước tiến sau thoái, phải nên phòng ngừa có giặc tranh. Đàn chim bay thành bội số trong quân, hoặc nai đến doanh, chim quần quanh doanh, đều có thể là mưu thông với tình báo địch hoặc mưu ngầm đặt ngay trong đường giao thông.

Màu mây trên thành địch

Mây không chỉ trôi qua, mây còn kể địch có bao nhiêu tướng, bao nhiêu lương.

Khi hai quân giao nhau, khí mây trôi ngược hay xuôi được so với toán của chủ và khách mà xét. Ví dụ toán được mười tám chi, thì quân từ Bắc kéo xuống là thuận và thắng, quân từ Nam lại là ngược và thua. Phía trên thành có mây đỏ che thì bên trong có đại tướng hiển hiện, nên chừa, chớ công. Mây hình người đi theo lên thì quân kia có tướng hùng, chớ chinh. Mây trắng là điềm dũng tướng, cường binh. Không giao công được, nên giữ thành hào sâu. Mây năm sắc tựa đầu lâu thì đánh đi chắc phá, địch bại tàn. Mây chồng từng tầng cao mà bên dưới lương khan thì tướng quân đang đói, đánh tràn thì khôn đương.

Mây xanh, hoặc chen lấn giữa đường, hoặc quanh quẩn trên thành thì có phục binh, không công được. Mây đen trên trại và thành thì đánh vào các chữ Sửu, Dần, Thìn sẽ thắng ngay. Mây đen đùn lên từng tầng, khởi bay như chiếc lọng bị gấp, thì đều toàn thắng, nên đi công. Mây đen khởi lên tán loạn cũng như vậy. Nếu thiếu lương, mây bay loạn, tụ rồi tan, tùy phương mây bay mà kíp đánh tràn thì nên công. Trên mây đỏ tán loạn thì cứ đó mà đánh gấp, địch cũng tan bầy. Mây có hình như quỷ đói loạn bay, theo mây khởi mà công ngay thì máu chảy đầy. Mây đen phủ cao trên thành, ngày đêm nối liền chẳng phân, thì trong ba mươi ngày đem đại quân đánh thốc vào, thành sẽ rạp bằng tấc cỏ, chẳng còn phần sống nào.

Gió quanh doanh trại

Khi tướng quân dựng trại, người xưa cắm trên đầu cán trường một túm lông dùng làm mao thương để nhìn gió từ bốn phương. Gió từ phía trước đến thì giặc theo đường chính mà tới. Gió thổi theo từ phía trên trại tới thì nên ban thưởng cho quân sĩ và phòng người; về sau lại thắng, nên đi công. Gió từ bên trái lại mà im bặt, thì bên phải có giặc đến, nên giữ im lặng, không động binh.

Gió bay cát bụi tung trời, quật người ngã, mũi môi dập dần, là có binh mạnh đến như thần, nên kíp rời doanh, lui quân phòng bị. Phía sau trại nổi gió xoáy, cờ đổ ngọn gãy thì đại hung không tránh nào, phải kíp rời trại lên chỗ gò cao, lui ba mươi dặm đợi giặc mạnh. Trên không gió xoáy kêu, đuôi ngựa, ngọn thương, lá cờ phất phơ thì kíp chỉnh bị quân cơ, rời chỗ thấp đến chỗ cao, đề phòng. Ruổi rong theo gió mà tiến thì thắng người.

Gió và chim: bên chủ hay bên khách thắng

Khi hai trận hơn kém chưa phân, người xưa nhìn chim bay, mây gió để biết ngay. Nếu gió mây chim bay từ cung đối xung với Thái Ất xông tới thì sắp có chiến lớn trong ngày, nên kíp phòng bị. Ví dụ Thái Ất ở cung Tốn hành Mộc, gió từ cung Kiền hành Kim đến thì Kim khắc Mộc, rất hung. Nếu gió, mây, chim bay đến từ phương của Đại Tướng chủ, khách và phương Đức thì bên ấy thắng. Phương Đức: năm Tý, Sửu, Hợi thì ở phương Nam. Năm Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ thì ở phương Tây. Năm Mùi ở phương Bắc. Năm Thân, Dậu, Tuất ở phương Đông. Tháng giêng, tháng hai ở phương Tây. Tháng ba ở Tây Nam. Tháng tư, tháng năm, tháng mười hai ở Tây Bắc. Tháng tám, tháng chín ở phương Bắc. Tháng mười, tháng mười một ở Đông Nam. Còn nếu gió mây chim bay đến từ phương của Thái Tuế hay Nguyệt Kiến mà xông vào trận bên chủ thì chủ bại, xông vào trận bên khách thì khách bại.

Gió từ Cấn, Khảm, Kiền thì trợ bên khách: cử quân trước thì thắng, đến sau thì hoàn bại. Gió từ Chấn, Tốn, Ly thì trợ bên chủ: cử quân trước thì bại, cử quân sau thì thắng. Gió từ Khôn thì hai bên cùng thiệt, mưu dùng không nên. Gió từ Đoài thì bên khách có phục binh; nếu bên chủ không có phòng bị thì bại vong, gió này trợ bên chủ, cứ trước thì hung, cứ sau thì thắng.

Năm giọng gió, năm hạng tướng

Gió ầm ầm như xe chạy, như sấm động, như tiếng trống khua thì gọi là gió Cung, báo tướng khoan hòa, có trung tín. Gió như kim gieo, chuông đánh, ngọc vụn loang soang, vang như các tạp âm hòa nhau thì gọi là gió Thương, báo tướng mạnh, ưa chém giết. Gió hú hú, phầm phập như động cây rừng thì gọi là gió Giốc, báo tướng không thể dối trá. Gió thế như ngựa chạy, như lửa bốc bừng bừng thì gọi là gió Chủy, báo tướng mãnh liệt, không thể tranh phong. Gió thế như nước chảy, cuộn sóng tung tóe thì gọi là gió Vũ, báo tướng tham bạo, nhiều gian trá.

Gió ngày ra quân: thắng hay bại

Phàm khi ra quân, nếu gió từ phía sau lại, người hùng tráng, ngựa lồng hí, cờ xí như muốn cất lên vẫy địch, trống rung, còi thổi vang như sấm dậy, vua tôi hòa thuận, thì tất toàn thắng, lập công lớn. Nếu sáng sớm gió thổi từ phía sau, ngựa lồng hí, cờ xí chỉ thẳng về phía quân địch đang phòng bị, thì cứ ruổi rong phá giặc, mọi điều đều vẹn toàn. Nếu gió theo bên thổi, vật hướng về phía trước thì có người trời phù trợ, được lương của địch và địch về hàng. Ngày ra quân mà gió năm giọng hòa nhau thổi về, trời đất trong sáng, người ngựa vui vẻ, khí gió mát mẻ thì quân hành thắng tiệp, tướng thành công to.

Nếu vào đất địch, khi yên doanh hay xây thành lũy, trong ba ngày thấy gió mưa sấm rền, từ quân ta chuyển vào đất địch, có thế uy hổ thì trời trợ ta; đi sẽ thu được vàng ngọc, đó là một cuộc ôn chiến. Người xưa nói gió là chủ, mây là khách. Nếu tiếng gió quá lớn mà thế mây mỏng thì chủ thắng khách bại. Nếu khí mây dày đặc, gió thổi gấp nhưng thế gió yếu nhỏ thì không thắng.

Mới ra quân mà sau ba ngày đường, gió bỗng xông lại ngược quân ta, cờ xí ngả nghiêng, người khiếp sợ, ngựa không hí, gió hoặc theo phía sau hoặc theo bên thổi tung cát bụi, người ngựa ngoảnh lại không còn lối bước, thì gọi là Gió Quỷ, binh thua lớn. Ra quân gặp thế ấy thì tất bại, và nếu còn lần lữa thì thậm chí bị bắt. Nếu trong ba ngày ra quân gió to mưa lớn mà oai quân không dậy thì quân bại. Nếu khí trời tối nặng, tiếng gió tán loạn hoặc u ám lâu không mưa thì đó là triệu kẻ dưới mưu hại kẻ trên, nên phòng bị để tỏ lòng trời răn. Nếu ra quân mà lặng lẽ, gió quang, cây cỏ không động thì không được giặc.

Nếu vừa ra quân, gió cuốn ào đến, cờ xí như muốn gãy, thì thời trời không thuận, đại tướng tất chết. Nếu quân chạy, cờ xí trở lại phía sau thì ba quân thua, tướng chết trận. Giữa đường gặp địch, nếu hai quân hoặc đánh hoặc không mà gió thổi ngược lại, cờ phan quét chân thì không chiến cũng bại lớn. Nếu mây trận lớp lớp, cờ xí vừa mở thì gió bạo chợt đến, cuốn màn quân, nghiêng gãy cờ phan, cây rừng như muốn khô thì đó là triệu ác lớn, tướng mất ngôi, binh sĩ tan tác. Gió mưa ngược lại tung áo mọi người là trời khóc, quân soái thua lớn. Giao chiến mà gió mưa xộc tới là quân lạc tướng, báo tướng thua to.

Nguồn: Nguyễn Bỉnh Khiêm, Thái Ất thần kinh.