Bài tổng quan

Chương Thân Mệnh: Xem Giàu Nghèo, Thọ Yểu, Vợ Chồng Và Con Cái

Bói Dịch - Bốc Phệ Chính Tông16/09/202632 phút đọc7 lượt đọc

Một quẻ Lục Hào có thể soi cả cuộc đời một người, từ giàu nghèo, sang hèn, thọ yểu đến sự nghiệp, con cái và tình thân. Những câu 1 đến 22 luận các phương diện ấy dựa trên Thế, Thân, Lục Thân và Lục Thú. Từ câu 23 đến 35, trọng tâm chuyển sang vợ chồng, con cái, anh em, xét qua Thế Ứng, Phụ Mẫu, Huynh Đệ và Tử Tôn. Các câu 36 đến 65 bàn về con nuôi, vợ chồng, tiết hạnh và việc nuôi con, trong khi những câu sau cùng dành riêng cho việc nuôi dạy con trẻ. Xuyên suốt phép xem Thân Mệnh là nhiều điển tích cổ sử Trung Hoa minh họa cho từng câu phú. Chuyện dạy con còn được soi qua gương nhiều danh nhân thành tài từ nhỏ.

Mục lục · 4 phần

01Thân Mệnh: câu 1–22
02Thân Mệnh: câu 23–35
03Thân Mệnh: câu 36–65
04Thân Mệnh: câu 66–80

Thân Mệnh: câu 1–22

Thân Mệnh — xem giàu nghèo, sang hèn, thọ yểu, sự nghiệp, con cái, tình thân quyến thuộc của một đời người qua sáu hào của quẻ.

1.

乾坤定位人物肇生 - 感陰陽而化育分智愚于濁清
既富且壽世爻旺相更無傷 - 非天必貧身位休囚兼受制

Càn Khôn định vị, nhân vật triệu sinh,
Cảm âm dương nhi hóa dục, phân trí ngu vu trọc thanh
Ký phú thả thọ, Thế hào vượng tướng cánh vô thương,
Phi yếu tất bần, Thân vị hưu tù kiêm thụ chế

Càn Khôn định vị, người vật bắt đầu sinh. Chịu âm dương để biến đổi nuôi nấng - Phân trí ngu tùy ở trọc hay thanh. Đã giàu lại thọ vì Thế hào vượng tướng chẳng bị thương. Chẳng yểu thì nghèo vì Thân vị hưu tù cùng bị thụ chế.

Người sinh ra ở đời, muốn biết thuộc hạng nào, quí hay tiện cao hay thấp đều lấy Thế hào làm chủ. Vượng tướng lại được Nhật thần, động hào sinh hợp, tất chủ người này giàu sang, phúc thọ. Nếu hưu tù vô khí mà bị Nhật thần, động hào khắc chế thì người này không nghèo cũng yếu.

2.

世居空地終身作事無成 - 身入墓交到老求謀多戾

Thế cư Không địa, chung thân tác sự vô thành
Thân nhập Mộ hào, đáo lão cầu mưu đa lệ

Thế lâm Không, suốt đời làm việc chẳng thành. Thân nhập Mộ, đến già mưu sự vẫn ngang trái.

Phàm xem Thân mệnh, đại kỵ Thế Thân lâm Không, chủ suốt đời làm việc chẳng thành. Nếu Thế Thân nhập Mộ, chủ người này như say như mê, không lanh lợi, mọi mưu tính ít thành tựu.

3.

卦中衰弱根基淺 - 爻象豐隆命運高

Quái cung suy nhược căn cơ thiển
Hào tượng phong long mệnh vận cao

Quẻ suy nhược thì căn cơ kém. Hào tượng vượng thì mệnh vận tốt.

Vốn căn nguyên của người ta liên hệ ở quẻ, hung cát của mệnh dựa vào hào. Cho nên quẻ vô khí thì căn cơ kém, hào tượng được thời thì mệnh vận cao.

4.

若問成家嫌六冲為卦 - 要知創業喜六合之成交

Nhược vấn thành gia hiềm Lục xung vi quái
Yếu tri sáng nghiệp hỉ Lục hợp chi thành hào

Nếu hỏi việc thành gia nghiệp, ngại gặp quẻ Lục xung. Cần biết sáng tạo sự nghiệp, mừng được quẻ Lục hợp.

Gặp quẻ Lục xung tất chủ công việc có đầu không đuôi; được quẻ Lục hợp là người từng trải, mở mang được cơ nghiệp. Gặp xung trung phùng hợp thì về sau mới thành tựu, hợp xứ phùng xung thì về sau thất bại.

5.

動身自旺獨力撐持 - 衰世遇扶人人創立

Động Thân tự vượng, độc lực sanh trì
Suy Thế ngộ phù, nhân nhân sáng nghiệp

Thân động tự vượng, thì một mình gắng sức gây dựng. Thế suy được phù, nhờ người tạo nghiệp.

Thế hào không được sinh phò mà tự cường vượng phát động tức tay trắng tạo được cơ nghiệp, không ai giúp đỡ. Nếu vô khí mà được Nhật Nguyệt, động hào sinh phò, tất được người nâng đỡ mà tạo được sự nghiệp.

6.

日時合助一生偏得小人心 - 歲月剋冲半世未沾君子德

Nhật thời hợp trợ, nhất sinh thiên đắc tiểu nhân tâm
Tuế Nguyệt khắc xung, bán thế vị triêm quân tử đức

Ngày, giờ hợp trợ suốt đời được lòng tiểu nhân. Tuế Nguyệt khắc xung, hết nửa đời chưa được hưởng đức quân tử.

Thế hào gặp Niên, Nguyệt, Nhật sinh hợp tất được quí nhân thân ái, tiểu nhân kính cẩn. Nếu bị xung khắc, khó tránh được khinh thường. Như hào Phụ hợp tất được phụ ấm, hào Huynh khắc tất chịu rắc rối về anh em.

7.

遇龍子而無氣縱清高亦是寒儒

Ngộ Long Tử nhi vô khí, túng thanh cao diệc thị hàn nho

Tử gặp Thanh Long mà vô khí thì cũng chỉ là hàn nho thanh cao.

Tử Tôn có Thanh Long mà trì Thế tất có chí cao xa, không thích công danh phú quí. Như Thiệu Khang Tiết, Đào Uyên Minh… Tử Tôn vô khí là kẻ sĩ siêu quần sống xa đời.

8.

逢虎妻而旺強雖鄙俗偏為富客

Phùng Hổ Thê nhi vượng cường, tuy bỉ tục thiên vi phú khách

Hổ ở Thê mà cường vượng, tuy hủ lậu nhưng là kẻ giàu có.

Bạch Hổ lâm ở Tài vượng mà trì Thế, người này tuy không biết lễ nghĩa, nhưng nhà đầy đủ như bọn Lý Trừng, Tiêu Sùng. Tài vượng mà bị chế hoặc phục cũng chẳng thông văn chương.

9.

父母持身辛勤勞碌 - 鬼交持世疾病纏綿 - 遇兄則財莫能聚 - 遇子則身不犯刑

Phụ Mẫu trì Thân, tân cần lao lục
Quỷ hào trì Thế, bệnh tất triền miên
Ngộ Huynh tắc tài mạc năng tụ
Ngộ Tử tắc thân bất phạm hình

Phụ Mẫu trì Thân, chăm lo vất vả. Hào Quỷ trì Thế, tật bệnh triền miên. Gặp Huynh thì tiền bạc chẳng tụ. Gặp Tử thì thân chẳng hình tội.

Phụ Mẫu trì Thế chủ thân vất vả và chăm lo, động thì khắc thương Tử Tôn. Quan là tai họa, gặp phải là chủ mang tật bệnh hoặc rước quan tụng. Nếu có Quí Nhân cùng lâm tất tốt. Huynh là thần phá tài, khắc thê, lắm việc phá hao, suốt đời khó tụ tài. Gặp Tử Tôn không thể cầu danh, suốt đời chẳng phạm hình tội, an nhàn tự tại, y thực đầy đủ, rất sợ Tử Tôn hưu tù.

10.

祿薄而遇煞冲奔走於東西道路

Lộc bạc nhi ngộ sát xung, bôn tẩu ư đông tây đạo lộ

Lộc kém mà gặp sát xung, bôn tẩu khắp đông tây.

Lấy Tài làm lộc. Nếu hào Tài lâm Tử Tuyệt vô khí tắc lộc kém, mà hào Thế lại bị ác thần xung động, không có cát thần cứu trợ, là mệnh vận hết sức thấp kém.

11.

福輕而逢凶制寄實於南北人家

Phúc khinh nhi phùng hung chế, ký thực vu nam bắc nhân gia

Phúc bạc mà bị hung chế, ăn nhờ nhà người ta khắp bắc nam.

Hào Tử nếu bị Tử, Mộ, Tuyệt, Không ấy là Phúc kém, mà hào Thế lại bị khắc chế là bị người ta chế phục, tất chủ ăn nhờ ở người khác.

12.

子死妻空絕俗離塵之輩

Tử Tử, Thê Không, tuyệt tục li trần chi bối

Tử gặp Tử, Thê lâm Không là bọn xa lánh cõi đời.

Hào Phúc là Tử Tôn, hào Tài là Thê, nếu lâm vào Tử Mộ Tuyệt Không là điều hình táng vợ con, tất xa lánh cõi đời.

13.

貴臨祿到出將入相之人

Qúi lâm Lộc đáo, xuất tướng nhập tướng chi nhân

Quí nhân đến, Lộc Mã lâm là người xuất tướng nhập tướng.

Quí Nhân, Lộc Mã vượng lâm Thân Thế mà Quan Quỷ, Phụ Mẫu lại đến phò trợ, hoặc Nhật thần, Nguyệt kiến sinh hợp là điềm xuất tướng nhập tướng, là người phú quí hết sức.

(Ra ngoài biên cương là đại tướng, vào chốn triều đình là thừa tướng.)

14.

朱雀與福德臨身合應乃梨園之子弟

Chu Tước dữ Phúc Đức lâm Thân hợp ứng nãi lê viên tử đệ

Chu Tước với Phúc Đức lâm Thân, hợp với Ứng là con cháu phường hát.

Tử Tôn là thần vui vẻ, Chu Tước lại giỏi về ăn nói, nếu lâm Thân Thế mà sinh hợp với Ứng hào là làm vui cho người khác, cho nên là con em phường hát, không phải thế thì là người linh lợi.

15.

白虎同父交持世逢金則柳市屠人

Bạch Hổ đồng Phụ hào trì Thế, phùng Kim tắc liễu thị đồ nhân

Bạch Hổ cùng hào Phụ trì Thế mà ở hào Kim là bọn đồ tể ở chợ.

Phụ Mẫu thuộc Kim, mang Bạch Hổ mà trì Thế là bọn giết heo dê. Vốn Bạch Hổ thuộc Kim là dao, mà Phụ Mẫu khắc Tử Tôn, Tử Tôn là lục súc cho nên mới bảo là đồ tể.

16.

世加玄武官交必然梁上之君子 - 身帶勾陳父母定為野外之農夫

Thế gia Huyền Vũ Quan hào, tất nhiên lương thượng chi quân tử
Thân đới Câu Trần Phụ Mẫu, định vi dã ngoại chi nông phu

Thế ở hào Quan có Huyền Vũ là tên ăn trộm. Thân mang Câu Trần ở Phụ Mẫu là nông phu ngoài đồng.

Huyền Vũ thuộc Quan Quỷ chủ đạo tặc, nếu lâm Thân Thế là bọn trộm cướp. Câu trần chuyên coi điền thổ, ở Phụ Mẫu là hào tân khổ, nếu trì Thế là người chuyên việc cày cấy.

17.

財福司權榮華有日 - 官兄秉政破敗無常

Tài Phúc ti quyền vinh hoa hữu nhật
Quan Huynh bỉnh chính phá bại vô thường

Tài Phúc nắm quyền, có ngày vinh hoa. Quan Huynh nắm quyền, phá bại không chừng.

Nếu được hai hào Tài, Phúc vượng tướng động, nếu trước mắt trì trệ nhưng cuối cùng cũng phát đạt. Nếu có Quan, Huynh nắm quyền vượng động, tuy trước mắt hưởng lợi, cùng có lúc phá bại nghèo hèn.

18.

卦卜中年凶煞幸無挫折 - 如占晚景惡星尤怕攻冲

Quái bốc trung niên, hung sát hạnh vô toả chiết
Như chiêm vãn cảnh, ác tinh vưu phạ công xung

Quẻ xem lúc trung niên gặp hung sát cũng may chẳng bẻ gãy được. Nếu xem lúc già cả, càng sợ ác tinh xung phá.

Nếu quẻ xem vận trung niên, như hỏi về tài lộc tất cần hai hào Tài và Phúc vượng tướng, nếu phát động sinh Thân hoặc trì Thế, được Nhật Nguyệt sinh hợp, lại không có động hào hình xung khắc hại Thế Thân, ấy tất Thê Tài, Tử Tôn không bị hình khắc phá hao. Nếu xem công danh lúc trung niên, không nên Tử Tôn phát động, Thế trì hào Quan mà không có Nhật Nguyệt, động hào xung khắc hại, được Nhật Nguyệt, động hào sinh phò cùng hợp, lại được hào cứu ngũ sinh hợp, tất đã là quan mà thăng tiến nữa. Nếu xem sinh con, không nên hào Tử Tôn Không Phục Mộ Tuyệt, Nhật Nguyệt, động hào khắc Tử Tôn; nếu lại được Nhật Nguyệt động hào sinh phò đề bạt, tất đoán năm sinh phò đề bạt sẽ sinh con.

Nếu xem kết cục lúc tuổi già, sợ nhất là Thế hào hưu tù, bị Nhật Nguyệt, động hào khắc xung. Nếu được Tử Tôn động sinh Thế, tất chủ lúc già có con có cháu, có phước được con cháu hiếu kính. Nếu hào Tài được hợp mà không bị xung, thì vợ chồng hòa thuận. Nếu Tử Tôn khắc Thế mà Thế hào vượng tướng thì tuy thọ mà con cháu ngỗ nghịch. Nếu Tử Tôn Không Tuyệt mà chẳng được cứu, hào Tài vô khí thì tuổi già cô đơn. Nếu lại hỏi về tuổi thọ, hào sinh Thế là tuổi thọ. Hào sinh Thế bị năm nào đó hình xung khắc hại, lại xem năm tháng nào xung khắc hào Thế, tất năm đó hết tuổi thọ.

Dịch Lâm Bổ Di định ra đại hạn và tiểu hạn. Với tiểu hạn, mỗi hào coi một năm. Chánh quái coi 30 năm trước, biến quái coi 30 năm sau, hỗ quái lại coi 60 năm sau. Ta thường xem mà thấy chẳng nghiệm, nên thấy là lầm lẫn cần chỉ rõ cho người học.

19.

正卦不利李密髫齡逖遭

Chính quái bất lợi, Lý Mật thiếu linh truân chiên

Chánh quái bất lợi, Lý Mật tuổi nhỏ truân chiên.

Chánh quái để đoán việc trước, nếu chánh quái hung thì quá khứ nhiều đau khổ.

20.

支卦有扶馬援期頤矍鑠

Chi quái hữu phù, Mã Viện kỳ di quắc thước

Biến quái được phò, Mã Viện tuổi già quắc thước.

Chi quái là biến quái, xem việc về sau, nếu biến ra sinh phò thì tương lai mạnh mẽ hưởng phúc.

21.

一卦和同張公藝家門雍睦

Nhất quái hòa đồng, Trương Công Nghệ gia môn ung mục

Một quẻ hòa đồng, Trương Công Nghệ cửa nhà hòa thuận.

Xem thân mệnh mà sáu hào an tĩnh, không xung phá khắc hại, tướng sinh tương hợp, tất cửa nhà vui vẻ, như nhà Trương Công Nghệ 9 đời cùng chung sống với nhau, trên dưới thuận hòa.

22.

六爻同擊司馬氏骨肉相殘

Lục hào đồng kích, Tư Mã thị cốt nhục tương tàn

Sáu hào kích nhau, họ Tư Mã cốt nhục tương tàn.

Sáu hào loạn động, quẻ lại xung khắc, hoặc tam hình lục hại. tất chủ người thân không hòa thuận, cốt nhục tương tàn, như tám vị vương họ Tư Mã đời Tấn, làm vua nhưng đều bị tru diệt.

Thân Mệnh: câu 23–35

23.

閔子騫孝亭內外父獲生身 - 孔仲尼父友家邦兄同世合

Mẫn Tử Khiên hiếu phu nội ngoại, Phụ hoạch sinh Thân
Khổng Trọng Ni phụ hữu gia bang, Huynh đồng Thế hợp

Mẫn Tử Khiên hiếu trong ngoài đều biết, nhờ Phụ được Thân sinh. Khổng Trọng Ni trong ngoài tin yêu, do Huynh hợp với Thế.

Hào Phụ Mẫu là cha mẹ sinh ra ta, nếu Thế sinh hợp với hào Phụ Mẫu thì như Mẫn Tử Khiên hiếu với cha mẹ. Nếu Thế với Huynh Đệ sinh hợp thì như Khổng Trọng Ni trong hòa với anh em, ngoài được bạn bè tin yêu. Hào Huynh ở bản cung chỉ anh em, ở cung khác chỉ bạn bè. Xem nội ngoại Ứng hào để phân biệt thân sơ.

24.

世應相生漢鮑宣娶桓氏少君為婦 - 晦貞相剋唐郭曦招升平公主為妻

Thế Ứng tương sinh, Hán Bào Tuyên thú Hoàn thị Thiếu Quân vi phụ
Hối trinh tương khắc, Đường Quách Hy chiêu Thăng Bình Công Chúa vi thê

Thế Ứng tương sinh, Bào Tuyên đời Hán lấy Hoàng thị Thiếu Quân làm vợ. Thế Ứng tương khắc, Quách Hy đời đường lấy Thăng Bình Công Chúa làm vợ.

Thế là căn bản của cuộc đời, Ứng là người vợ kết tóc trăm năm. Nếu thấy sinh hợp thì phu xướng phụ tùy, nếu xung khắc thì sắt cầm lỗi điệu.

25.

箕踞鼓盆世傷應位

Ky cứ cổ bồn ca, Thế thương Ứng vị

Ngồi xoạc gõ bồn mà ca, Thế thương hào Ứng.

Thế trì Bạch Hổ, Đằng Xà, lâm Huynh Đệ mà vượng động, hình hại hào Ứng, hào Ứng lại vô khí thì hình khắc vợ, như Trang Tử thời Xuân Thu, vợ chết ngồi gõ bồn mà hát.

26.

河東獅子吼應制世交

Hà Đông sư tử hống, Ứng chế Thế hào

Vợ như sư tử Hà Đông vì Ứng chế hào Thế.

Hào Ứng hình xung hào Thế thì người này có vợ như chuyện Trần Quí Thường có vợ như sư tử Hà Đông.

27.

世持凶而應剋願聽雞鳴

Thế trì hung nhi Ứng khắc, nguyện thính Kê minh

Thế trì hung mà bị Ứng khắc, mong được nghe thiên Kê minh.

Nếu hào Thế ở Huynh, quan có các hung thần Hổ, Xà thì ngược lại mừng được hào Ứng khắc, ấy là khắc hung trên mình ta, trừ bệnh cho ta, chủ có vợ hiền, như Tề Tương Công bỏ phế triều chính mà được Trần hiền phi ngày đêm cảnh giới mà thành tốt, cho nên trong Kinh Thi có thiên "Kê minh".

28.

身帶吉而子扶喜聞鶴和

Thân đới cát nhi Tử phù, hỉ văn hạc họa

Thân mang cát thần mà được Tử phò, mừng được nghe hạc họa.

Thế có cát thần mà vượng động, Tử Tôn lại sinh phò, chủ có con hiền cùng tạo sự nghiệp, làm thêm tốt đẹp. Dịch có câu: "Hạc minh tại âm, kỳ tử hòa chi." (chim hạc gáy trong bóng râm, con nó hòa theo)

29.

福遇旺而任王育子皆賢

Phúc ngộ vượng nhi Nhậm Vương dục tử giai hiền

Phúc được vượng mà Nhậm, Vương nuôi con đều hiền.

Tử Tôn nếu vượng tướng, chẳng bị Không cùng chẳng bị thương khắc, chủ có con hiền, như Phương con của Nhậm Diêu, Giới con của Vương Hồn đều được gọi là người hiền trong nhóm Nguyễn Tịch.

30.

子化兄而房杜生子不肖

Tử hóa Huynh nhi Phòng Đỗ sinh tử bất tiếu

Tử hóa Huynh mà Phòng Đỗ sinh con chẳng tốt.

Tử Tôn động biến Nguyệt Phá, quang quỷ với hào Huynh Đệ tương hợp, hoặc động lâm Huyền Vũ, hoặc với Quan Huyền Vũ hợp, thì người con đó chẳng ra gì. Vốn Huynh Đệ là thần phá bại, Quan Quỷ là thần mang nhiều tai họa, Huyền Vũ là sao gian hiểm, đạo tặc, Nguyệt Phá là thần không thành tựu. Lý Anh từng nói: "Phòng Đỗ bình sinh vất vả mà sinh con chẳng ra gì".

31.

伯道無兒蓋為子臨空位 - 卜商哭子皆因父帶刑交

Bá Đạo vô nhi, cái vị Tử lâm Không vị
Bốc Thương khốc tử, giai nhân Phụ đới hình hào

Bá Đạo không con vì Tử lâm Không. Bốc Thương khóc con vì Phụ hào mang những sao hình khắc.

Tử Tôn nếu lâm Không tất chủ không con, như Quách Bá Đạo bỏ con mà không sinh được nữa. Nếu Phụ có Hổ, Xà, động khắc Tử Tôn thì như Từ Hạ khóc con chết vậy.

32.

父如值木賓君生丹桂五枝芳

Phụ như trị Mộc, Đậu quân sinh đan quế ngũ chi phương

Hào Phụ thuộc Mộc như Đậu quân sinh được năm con quí.

Nếu hỏi sinh con nhiều hay ít phải dùng số sinh thành của ngũ hành mà luận, như hào Phụ thuộc Mộc thì Tử Tôn thuộc Thổ, Thổ có số là 5, như Đậu Yến Sơn sinh được 5 con.

33.

鬼或依金田氏取紫荊三本茂

Quỷ hoặc y Kim, Điền thị tụ tử kinh tam bản mậu

Quỷ thuộc Kim như ba anh em họ Điền đều tốt đẹp.

Nếu hào Quỷ thuộc Kim thì Huynh Đệ thuộc Mộc, chủ có ba anh em, như Điền Chân, Điền Quảng, Điền Khánh.

34.

兄持金旺喜看荀氏之八龍 - 弟依水強驚睹陸公之雙璧

Huynh trì Kim vượng, hỉ khán Tuân thị chi bát long
Đệ y Thủy cường, kinh đổ Lục công chi song bích

Huynh trì Kim vượng, mừng thấy tám con rồng nhà họ Tuân. Đệ thuộc Thủy cường, sợ thấy chỉ được hai viên ngọc của Lục công.

Nên dùng số sinh thành của Lục thân mà suy, nhưng phải phân biệt suy vượng. Nếu sinh vượng thì tăng lên gấp hai, hưu tù thì giảm còn nửa. Cho nên Huynh thuộc Kim vượng thì như con của Tuân Thục gồm 8 anh em, như tám con rồng. Nếu Huynh lâm Thủy vượng tướng thì như hai viên ngọc Lục Vỹ với Lục Cung. Nếu vượng tướng mà bị chế, hưu tù mà được phò, lại nên dùng bản số để đoán. Ngoài ra cứ phỏng theo như thế.

35.

若也交逢重疊須現在以推詳

Nhược dã hào phùng trùng điệp, tu hiện tại dĩ suy tường

Nếu hào gặp trùng điệp thì nên lấy số hiện có để suy đoán.

Nếu trong quẻ chỉ có một hào, có thể dùng ngũ hành để suy. Nếu hai hoặc ba hào tất lấy số hào hiện có để đoán, như hai, ba, hoặc bao nhiêu đó…

Thân Mệnh: câu 36–65

36.

財動剋親于早歲 - 兄衰喪偶於中年

Tài động khắc thân vu tảo tuế
Huynh suy táng ngẫu vu trung niên

Tài động khắc thân từ nhỏ tuổi. Huynh suy táng vợ lúc trung niên.

Tài khắc Phụ Mẫu, Huynh khắc Thê Tài.

37.

化父生身柴榮拜郭威為父

Hóa Phụ sinh Thân, Sài Vinh bái Quách Anh vi phụ

Hóa Phụ sinh Thân, Sài Vinh nhận Quách Anh làm cha.

Quẻ có Phụ Mẫu, lại biến ra Phụ Mẫu đến sinh hợp Thế thân, tất lại nhận cha mẹ, làm con người khác, như đời Ngũ Đại, Sài Thái Tông làm con của Chu Thái Tổ.

38.

化孫合世石勒養季龍為兒

Hóa Tôn hợp Thế, Thạch Lặc dưỡng Quí Long vi nhi

Hóa Tử Tôn mà hợp với Thế, Thạch Lặc nuôi Quí Long làm con.

Quẻ có Tử Tôn, lại ngoại cung hóa ra Tử Tôn sinh hợp với Thân Thế, chủ người này có con nuôi, như thời Tấn, quí Long nhà hậu Triệu là con nuôi của Thạch Lặc.

39.

世陰父亦陰賈似道母非正室

Thế âm Phụ diệc âm, Giả Tự Đạo mẫu phi chính thất

Thế âm mà Phụ cũng âm, mẹ của Giả Tự Đạo chẳng phải là vợ chánh.

Phụ và Thế đều thuộc âm tất là con của vợ lẽ, như Giả Tự Đạo đời Tống.

40.

身旺官亦旺陳仲舉器不凡庸

Thân vượng Quan diệc vượng, Trần Trọng Cử khí bất phàm dung

Thân vượng mà Quan cũng vượng, Trần Trọng Cử khí phách chẳng tầm thường.

Quan hào vượng tướng, Thân Thế cũng vượng tướng, lại gặp Quí Nhân, Lộc Mã, Văn thư (Phụ) sinh hợp Thế hào, tất chủ ngày sau đề tên lên bảng vàng, như Trần Trọng Cử có khí phách chẳng tầm thường.

41.

子化合財唐明皇有祿山之子

Tử hóa hợp Tài, Đường Minh Hoàng hữu Lộc Sơn chi tử

Hào biến là Tử hợp với Tài, Đường Minh Hoàng nhận Lộc Sơn làm con.

Hóa thành Tử ở tha cung thì Tử hào là con nuôi. Nếu hợp với hào Tài mà mang Hàm Trì, Huyền Vũ tất có tình với thê thiếp của mình, như An Lộc Sơn tư thông với Dương Quí Phi.

(Tha cung là chỉ Biến quái. Quẻ Dịch gồm Chính quái, có động hào thì biến thành Biến Quái.)

42.

內兄合應陳伯常有孺子之兄

Nội Huynh hợp Ứng, Trần Bá Thường hữu Nhụ Tử chi huynh

Hào Huynh ở nội quái hợp với Ứng, Trần Bá Thường có con với vợ của anh.

Huynh Đệ ở nội quái là anh em, không phải là bạn bè. Nếu hợp với hào Ứng hoặc hào Tài thì vợ tư thông với anh em, như Trần Bình quan hệ với chị dâu.

43.

應帶勾陳兼值福孟德耀復產於斯時

Ứng đới Câu Trần kiêm trị Phúc, Mạnh Đức Diệu phục sản vu tư thời

Ứng mang Câu Trần mà trị tại Phúc Đức, Mạnh Đức Diệu lại sinh ra vào thời đó.

Câu Trần chủ xấu xí, thật thà. Tử Tôn chủ hiền thục. Ứng hào là vợ, vượng tướng mà lâm ở Tử Tôn, không bị thương khắc thì có vợ như nàng Mạnh Quang, dung mạo tuy không đẹp mà thật đức hạnh.

(Tức là nàng Mạnh Quang (tự Đức Diệu), người đời Đông Hán vợ của Lương Hồng, là người hiền thục biết thờ chồng.)

44.

財逢玄武更逢刑楊太真重生於今日

Tài phùng Huyền Vũ cánh phùng hình, Dương Thái Chân trùng sinh vu kim nhật

Tài có Huyền Vũ lại bị hình, Dương Thái Chân tái sinh ở ngày nay.

Huyền Vũ là thần dâm loạn, nếu lâm Tài hào, vợ không trinh khiết, nếu phát động hợp với hào Ứng hoặc hợp với hào khác, như Dương Quí Phi nết hạnh xấu xa.

45.

合多而眾煞爭持乃許子和之錢樹

Hợp đa nhi chúng sát tranh trì, nãi Hứa Tử Hòa chi tiền thụ

Hợp với nhiều hào mà trì nhiều sát tinh, là cây tiền của Hứa Tử Hòa.

Ứng là hào Tài được hợp quá nhiều, lại có Huyền Vũ, hình hại lâm ở đó là bọn ca kỹ, như Hứa Bình Hòa làm kỹ nữ, lúc sắp chết nói với mẹ rằng: "Cây tiền đổ rồi".

46.

官眾而諸凶皆避如隋煬帝之栿花

Quan chúng nhi chư hung giai tị, như Tùy Dạng Đế chi thái hoa

Quan hào nhiều mà tránh được mọi hung, như việc cắt lụa làm hoa của Tùy Dạng Đế.

Phàm Nhật Nguyệt động biến, được quá nhiều hào Quan tương hợp với Tài, mà hào Tài không lâm Huyền Vũ và các sát tinh tức chủ phụ nữ trùng hôn, tái giá, như Tùy Dạng Đế cắt lụa làm hoa ở Tây Uyển. Nếu Quan Quỷ ở bản cung khắc Tài hào, là điềm sinh ly tử biệt, không phải là chồng chết mà tái giá.

47.

白虎刑臨武后淫而且悍

Bạch Hổ hình lâm, Vũ hậu dâm nhi thả hãn

Bạch Hổ lâm hình hại, Vũ Hậu dâm mà hung tợn.

Bạch Hổ là thần cường bạo, Phụ nữ gặp phải là người hung tợn, lại mang thêm hình hại lâm Tài hào như Vũ Tắc Thiên hung hãn mà dâm.

48.

青龍福到孟母淑而又慈

Thanh Long phúc đáo, Mạnh mẫu thục nhi hựu từ

Thanh Long là phúc đến, như Mạnh mẫu hiền thục mà nhân từ.

Thanh Long chủ nhân từ, Tử Tôn chủ đứng đắn. Nếu Tài lâm Thanh Long hóa Tử hoặc Tử lâm Thanh Long sinh Tài, thì phụ nữ này hiền hậu nhân từ như Mạnh mẫu.

49.

逢龍而化敗兄漢蔡琰聰明而失節

Phùng Long nhi hóa bại Huynh, Hán Sái Diệm thông minh nhi thất tiết

Gặp Thanh Long mà hóa thành Huynh bại hoại, như nàng Sái Diệm đời Hán, thông minh mà thất tiết.

Tài gặp Thanh Long vốn chủ thông minh nhưng hóa Huynh Đệ cùng Mộc Dục đều chủ không trinh khiết, không sống lâu, như nàng Sái Diệm tuyệt thế văn chương mà thất tiết với người Hồ.

50.

化子而生身世魯伯姬賢德而無疵

Hóa Tử nhi sinh Thân Thế, Lỗ Bá Cơ hiền đức nhi vô tì

Hóa Tử Tôn mà sinh Thân Thế, Bá Cơ nước Lỗ hiền đức mà không tì vết.

Tài động hóa thành Tử Tôn sinh hợp Thế Thân tất có đức tốt, như Bá Cơ vợ của Lỗ Trang Công ngôn hạnh đều tốt, không thể phê bình gì hết.

51.

合而遇空竇二女不辱于盜賊

Hợp nhi ngộ Không, Đậu nhị nữ bất nhục vu đạo tặc

Hợp mà gặp Không, hai con gái họ Đậu không để đạo tặc làm nhục.

Nếu hào khác đến hợp, hoặc Huyền Vũ, Hàm Trì động đến khắc hợp, nếu Tài hào lâm Không, như niên hiệu Phụng Thiên đời Đường, hai con gái họ Đậu bị cướp bắt đi, nhảy núi chịu chết để khỏi mang nhục.

52.

靜而冲動卓文君投奔于相如

Tĩnh nhi xung động, Trác Văn Quân đầu bôn vu Tương Như

Tĩnh mà được xung động, Trác Văn Quân bỏ trốn theo Tương Như.

Hàm Trì, Huyền Vũ trì Tài, nếu Tài suy, lâm Không, bất động thì chẳng ngại. Nếu Nhật Nguyệt động hào xung, thì như Tương Như lấy tiếng đàn khiêu động, làm ban đêm Trác Văn Quân bỏ trốn đi theo, về sau làm nghề bán rượu.

53.

福引刑交發動衛共姜作誓於柏舟

Phúc dẫn hình hào phát động, Vệ Cộng Khương tác thệ vu Bá Chu

Phúc động mà hình, Vệ Cộng Khương làm thơ Bá Chu để thề.

Tử Tôn vượng động chủ khắc phu, như Tử là thần trinh khiết, tượng thủ tiết, như Vệ Cộng Khương là thơ Bá Chu lấy chết mà thề.

(Bá Chu là tên một thiên trong Kinh Thi. Thế tử nước Vệ là Cộng Bá mất, vợ là Cộng Khương thủ tiết, cha mẹ muốn gả chồng khác, nàng không chịu làm bài thơ này để thề giữ tiết.)

54.

身遭化鬼剋刑班婕好感傷于秋扇

Thân tao hóa Quỷ khắc hình, Ban Tiệp Dư cảm thương vu thu phiến

Thân hóa Quan Quỷ khắc hình, Ban Tiệp Dư cảm thương chiếc quạt vào mùa thu.

Nếu gặp quẻ lục hợp mà Thế hào hóa Quan Quỷ hình khắc, lấy hào động làm khởi đầu, hào biến làm kết cục. Như đời Hán, Ban Cơ ban đầu được Thành Đế yêu thương gần gũi mà về sau lơ là, nên thấy chiếc quạt vào mùa thu mà thương cảm, nên làm từ để tỏ ý thê lương.

55.

羋鬼爭權水父冲錢玉蓮逢汝權于江滸

Nhị Quỷ tranh quyền, thủy Phụ xung, Tiền Ngọc Liên phùng Nhữ Quyền vu giang hử

Hai hào Quỷ tranh quyền bị Phụ thủy xung, Tiền Ngọc Liên gặp Nhữ Quyền trên bến nước.

Nếu có hai hào Quỷ cùng phát động đến sinh hợp hào Tài, lại gặp hào Phụ thuộc Thủy đến xung, mà hào Tài lại lâm Không, tất chủ có hai chồng tranh quyền, bị Phụ mẫu bức bách mà tự giữ tiết tháo nên nhập Không vong, như Tôn Nhữ Quyền gặp Tiền Ngọc Liên vậy.

56.

六交競合陰財動秦若蘭遇陶穀於郵亭

Lục hào cạnh hợp, âm Tài động, Tần Nhược Lan ngộ Đào Cốc ư bưu đình

Lục hào tranh nhau hợp, Tài hào âm mà động, Tần Nhược Lan gặp Đào Cốc ở bưu đình.

Nam có hợp thì thông minh tuấn tú, nữ có hợp thì trôi nổi dâm dật, nếu quẻ Lục hợp mà hào Tài thuộc âm, bất động thì còn được, động thì dâm đãng vô liêm sỉ, như Tần Nhược Lan gặp Đào học sĩ vậy. Nếu hào Tài tương hợp với Thế, không đoán như thế, Nữ nhân tự bói, lấy Thế làm mình mà hợp với hào khác cũng đoán như vậy.

57.

鬼弱而未獲生扶朱淑貞良人愚蠢

Quỷ nhược nhi vị hoạch sinh phù, Chu Thục Trinh lương nhân ngu xuẩn

Quỷ yếu mà không được sinh phù, chồng của Chu Thục Trinh ngu xuẩn.

Phàm xem thân mệnh cho phụ nữ, lấy hào Quan Quỷ làm chồng, không nên bị Tuần không, gặp Không thì khó làm chủ; lại không nên suy yếu, yếu thì gặp chồng kém cỏi. Nếu hào Phu yếu mà không được sinh phò hợp trợ, mà có các sát tinh Câu Trần, Đằng Xà, thì như chồng của Chu Thục Trinh tiểu nhân mà ngu xuẩn, nên có làm bài thơ đoạn trường.

58.

官強而又連龍福吳孟子夫婦賢明

Quan cường nhi hựu liên Long Phúc, Ngô Mạnh Tử phu chủ hiền minh

Quan hào vượng mà lại có Thanh Long, Lộc Mã, chồng của Ngô Mạnh Tử hiền minh.

Nếu hào Quan Quỷ vượng mà gặp Thanh Long, Lộc Mã, Quí Nhân chủ có chồng hiền minh quí hiển, như Ngô Mạnh Tử lấy được chồng là Lỗ Chiêu Công. Nếu suy nhược mà được sinh phù cũng đoán thế.

59.

若卜嬰孩之造化乃相福德為用神

Nhược bốc anh hài chi tạo hóa, nãi tương Phúc Đức vi Dụng thần

Nếu bói về nuôi nấng trẻ con, thì đem hào Phúc Đức làm Dụng thần.

Phàm xem con trẻ dễ hay khó nuôi, mừng khi được Huynh vượng, tối kỵ Phụ Mẫu vượng động. Nếu Phụ Mẫu vượng động thì thương khắc, mà Huynh Đệ động thì sinh phò. Vốn được sinh phò thì dễ nuôi.

60.

隨官入墓未為有子有孫 - 助鬼傷身不免多災多病

Tùy Quan nhập Mộ, vị vi hữu tử hữu tôn
Trợ Quỷ thương Thân, bất miễn đa tai đa bệnh

Theo Quan nhập Mộ, thì chưa có con có cháu. Giúp Quỷ hại Thân, khó tránh nhiều bệnh nhiều tai.

Nếu thất Tử Tôn nhập Mộ hoặc hóa Quan nhập Mộ, hoặc hóa Quan Quỷ tất chết. Cho nên mới bảo là "chưa gọi là có con có cháu". Nếu gặp Quỷ thương khắc hào Huynh Đệ khiến Tử Tôn không có gốc rễ, tất nhiều bệnh khó nuôi. Tài động trợ Quỷ khắc Huynh, hoặc Quỷ trì Thế lâm Thân tất chủ nhiều bệnh.

61.

胎連官鬼曾經落地之關

Thai liên Quan Quỷ, tằng kinh lạc địa chi quan

Thai liên hệ đến Quan Quỷ là từng chết đi sống lại.

Hào Thai của Tử Tôn lâm Quan Quỷ, hoặc hóa ra hào Quỷ, hoặc bị Quỷ xung khắc, thì khi lâm bồn chết đi sống lại, tục gọi "lạc địa quan".

62.

子帶貴人自有登天之日

Tử đới Qúi Nhân, tự hữu đăng thiên chi nhật

Tử Tôn có Quí Nhân, tất có ngày lên trời.

Tử Tôn nếu có Lộc Mã, Quí Nhân, chủ đứa con này ngày sau quí hiển.

63.

遇令星如風搖幹 - 逢絕地似雨傾花

Ngộ lệnh tinh như phong dao cán
Phùng Tuyệt địa tự vũ khuynh hoa

Gặp lệnh tinh như gió lay cành. Gặp tuyệt địa như mưa làm hoa đổ.

Phàm Phụ Mẫu động khắc Tử, nếu được Tử Tôn trị Nhật thần, Nguyệt kiến, tuy có hơi xấu, như gió nhẹ lay cành, không có hại. Nếu gặp Mộ Tuyệt lại bị khắc, như mưa to làm hoa rơi rụng, có hại.

64.

子孫化鬼孝殤十月入明途 - 祿貴臨交拜住童年登相位

Tử Tôn hóa Quỷ, Hiếu thương thập nguyệt nhập minh đồ
Lộc Quí lâm hào, Bái Trụ đồng niên đăng tướng vị

Tử Tôn hóa Quỷ, Hiếu Thương 10 tháng đã chết - Lộc Quí lâm Tử, Bái Trụ tuổi nhỏ đã làm tướng.

Tử Tôn hưu tù hóa Quỷ, hóa Phụ đều là điềm chết, giống như Hán Thương đế sinh 10 tháng thì chết. Nếu Tử lâm Quí Nhân, Lộc Mã vượng tướng như Bái Trụ đời Nguyên năm 14 tuổi đã làm tướng.

65.

凶然未攢震卦李令伯至九歲而能行

Hung sát vị toàn Chấn quái, Lý Lệnh Bá chí cửu tuế nhi năng hành

Hung sát chưa phá quẻ Chấn, Lý Lệnh Bá đến chín tuổi mới đi được.

Quẻ Chấn là chân, gặp Quan Quỷ, hung thần khắc hại đi lại tất chậm, như Lý Nguy Công chín tuổi mới đi được, đó là vì hung thần vây lấy chân.

Thân Mệnh: câu 66–80

66.

吉神皆聚乾宮白居易未週年而識字

Cát thần giai tụ Càn cung, Bạch Cư Dị vị chu niên nhi thức tự

Cát thần đều tụ ở cung Càn, Bạch Cư Dị chưa đầy năm đã biết chữ.

Càn là quẻ đầu Bát quái, thuộc Kim, thuần dương, số 1, dương chủ ở trên, Kim chủ thông minh, 1 là số khởi đầu. Nếu gặp Long Đức cùng Tử Tôn tại cung này tất nhiên nhỏ mà thông minh như Bạch Lạc Thiên sinh ra vừa bảy tháng đã biết hai chữ 之 (Chi), 無 (Vô).

67.

八純頑劣晉食我狼子野心

Bát Thuần ngoạn liệt, Tấn Thực Ngã lang tử dã tâm

Bát thuần ương ngạnh như Thực Ngã đời Tấn lòng lang dạ sói.

Quẻ Bát thuần sáu hào tương xung, tiểu nhi gặp tất chủ bướng bỉnh, tính hung hãn như Thực Ngã đời Tấn lòng dạ ác độc như giống sài lang.

68.

六合聰明唐李白錦心繡口

Lục hợp thông minh Đường Lý Bạch cẩm tâm tú khẩu

Quẻ Lục hợp thông minh như Lý Bạch đời Đường nhả ngọc phun châu.

Đại để quẻ Lục hợp tất nửa âm nửa dương, trẻ con gặp được, trí tuệ thông minh, ngày sau văn chương quán thế, như Lý Thái Bạch có tài văn thơ.

69.

陽象陽宮后稷所以岐嶷

Dương tượng dương cung Hậu Tắc sở dĩ kỳ nghi

Cung dương hào dương như Hậu Tắc nhỏ mà thông minh.

Dương tượng cao minh thông đạt. Tử Tôn lâm hào dương cung dương như Hậu Tắc con của bà Khương Nguyên thông minh dĩnh ngộ.

70.

陰卦陰爻晉惠所以憃駿

Quái âm âm hào Tấn Huệ sở dĩ tráng tuấn

Quẻ âm hào âm nên Tấn Huệ ngu si.

Âm chủ thấp kém, tượng giáng xuống. Tử Tôn ở âm cung âm hào chủ ngu si, như Tấn Huệ Đế nghe tiếng ếch bảo là "công hồ tư hồ", thấy người đói chết bảo: sao không ăn thịt nai. Cho nên sử sách chê là ngu si.

71.

龍父扶身效藏燈於祖瑩

Long Phụ phù Thân hiệu tàng đăng ư Tổ Oánh

Thanh Long ở Phụ phò Thân bắt chước Tổ Oánh giấu đèn.

Thanh Long là cát thần, Phụ Mẫu là thi thơ, là nơi học. Nếu đều lâm Thân, hoặc sinh hợp Thế Thân hoặc Phúc Đức đều chủ đứa bé hiếu học, như Tổ Oánh tám tuổi ham đọc sách, cha mẹ sợ thành bệnh nên cấm đọc, nên bí mật giấu đèn, đợi cha mẹ ngủ rồi thắp lên mà đọc.

72.

歲君值福希投筆於班超

Tuế Quân trị Phúc hy đầu bút ư Ban Siêu

Tuế Quân ở Phúc, hiếm người ném bút như Ban Siêu.

Thái Tuế tượng cho vua. Tử Tôn lâm ở đấy tất có chí lớn, như Ban Siêu đời Hán thuở nhỏ thường ném bút than rằng: "Đại trượng phu phải lập chí dựng nước, sao lại đắm mình trong nghiên bút". Sau đi sứ Tây Vực được phong là Vạn Lý Hầu.

73.

官鬼無傷曹彬取印終封爵

Quan Quỷ vô thương Tào Bân thủ ấn chung phong tước

Quan Quỷ không bị thương khắc, Tào Bân giữ ấn mà được phong tước.

Thái Tuế ở Phúc Đức là có chí lớn, nhưng Quan Quỷ bị khắc chế, hoặc lâm Không thì tuy chí lớn nhưng rốt cục chẳng toại ý, Quan Quỷ không bị thương khắc tất sẽ vừa lòng, như Tào Bân lúc đầy tuổi cầm giáo nắm ấn mà về sau xuất tướng nhập tướng được phong tước cao.

74.

父身有氣車胤囊螢卒顯名

Phụ Thân hữu khí Xa Dận nang huỳnh tốt hiển danh

Phụ và Thân hữu khí như Xa Dận chứa đom đóm trong túi rồi sau hiển danh.

Thanh Long, Phụ Mẫu trì Thân thì biết hiếu học, nhưng Thân Thế, Dụng thần cùng Quan, Phụ lâm Mộ Tuyệt phải vất vả mới hy vọng thành tựu, như Xa Dận chăm học mà cuối cùng dựng được sự nghiệp.

75.

金交動合啼必無聲

Kim hào động hợp đề tất vô thanh

Hào Kim động hợp thì khóc không ra tiếng.

Trong Ngũ hành chỉ có Kim là có âm thanh, trong ngũ tạng chỉ có phổi là có âm thanh. Cho nên lấy hào Kim làm thanh âm của người. Kim hoặc xung hoặc Không thì âm thanh vang dội, như động bị hợp thì khóc không thành tiếng.