Vỡ lòng, hào Ứng và cách nhìn quẻ không thần bí

Bộ khung chung và những trường hợp nhánh: học cái nào trước

Lục hào có thể chia làm hai phần. Phần tổng quát là cái khung chung cho mọi vấn đề, chẳng hạn Dụng thần vượng, Thế vượng thì việc thành. Phần không tổng quát là những công thức chỉ dùng được trong một không gian hẹp, như xem trời mưa, xem mất trộm, xem cho người khác. Có thể lấy bộ khung chung áp vào các trường hợp nhánh để tìm ra khoảng chênh lệch, rồi từ chỗ chênh lệch ấy thống kê dần mà đúc ra công thức riêng cho từng nhánh. Nhưng làm ngược lại thì hỏng.

Thế nào là học đúng? Các trường hợp nhánh là thiểu số, hiếm khi xuất hiện. Người mới học mà chỉ chuyên chú vào những trường hợp ấy thì mãi mãi chỉ loanh quanh một vòng. Giống như câu nói con người là động vật, nhưng động vật không chỉ gồm con người: lấy cái bé để quy chiếu cho cái lớn thì không bao giờ thoát được vòng luẩn quẩn.

Điều ấy quy về năm nguyên tắc vỡ lòng.

Nguyên tắc một: hào biến chỉ tác động đến hào động hóa ra nó.

Nguyên tắc hai: có động mới có biến.

Nguyên tắc ba: mỗi quẻ chỉ có tối đa một Dụng thần. Tất cả các hào còn lại chỉ quy chiếu với Dụng thần, chứ không mang nghĩa riêng. Ví dụ hỏi về công việc thì Tài động là Nguyên thần của Quan, chứ không được tính Tài là tiền.

Nguyên tắc bốn: Phục không tác động đến Phi.

Nguyên tắc năm: không tính vòng Trường sinh tới Nguyệt.

Đây là những nguyên tắc vỡ lòng, bất biến trong bộ khung của người đã biết Dịch. Việc xét hào biến trong quan hệ với các hào khác vẫn có, nhưng kỹ thuật dùng không phải thông thường mà là dùng riêng, và tác dụng chỉ là báo thêm thông tin, không liên quan gì đến chuyện vượng suy hay sinh khắc.

Hào Ứng: nét thú vị riêng của Lục hào

Có một hào trong quẻ không thuộc về mình, nhưng lại ôm trọn một nửa thế giới của người khác.

Hào Ứng là điều thú vị riêng của Lục hào. Trong một số trường hợp, hào Ứng được xem như một Dụng thần phụ. Lấy chuyện kinh doanh làm ví dụ: khác một chút so với quẻ thông thường, khi xem kinh doanh cần chú ý xem theo nhóm hai hào và một hào, không xem cùng lúc ba hào.

Nhóm hai hào gồm Thế và Tài, tức quan hệ giữa người và tiền. Còn Thế – Ứng là quan hệ giữa mình và khách. Nếu Ứng khắc Thế tức khách không hài lòng với mình; không hài lòng như thế nào thì phải xét tiếp. Thế khắc Ứng nghĩa là cách tiếp khách của mình chưa đúng.

Nhóm một hào là hào Ứng, chỉ lượng khách. Ứng suy tức phương pháp tiếp cận khách chưa đúng. Nếu kết hợp thêm ngũ hành và lục thú thì biết được đặc điểm đa số của nhóm khách. Ví dụ Hỏa là nhóm khách có xu hướng chốt hàng nhanh. Tùy ngành hàng mà thông biến cho hợp lý, từ đó chọn phương pháp tiếp cận hợp lý nhất. Phi xà là nhóm khách có hành vi vượt chuẩn thông thường; nếu động khắc Thế thì bản thân người bán bị căng thẳng với khách hàng.

Khi Ứng làm Dụng thần thay cho người ngoài

Có những người không dính máu mủ gì với mình, nên không hào nào trong quẻ nhận họ làm của riêng, trừ Ứng.

Trong một số trường hợp khác, hào Ứng đóng vai Dụng thần cho những vấn đề không phải của mình, mà cũng không có Dụng thần chuyên biệt. Dụng thần chuyên biệt là như sức khỏe của vợ: vợ là Thê Tài nên Thê Tài chính là Dụng thần chuyên biệt của sức khỏe vợ. Còn sức khỏe của một người khác hoàn toàn, không có quan hệ huyết thống với bản thân, thì hào Ứng sẽ đứng ra làm Dụng. Điều này bao gồm cả anh em hay chú bác không cùng huyết thống bên ngoài.

Đây là chỗ người mới tiếp xúc với Dịch hay lẫn. Những mối quan hệ gọi nhau như anh em bên ngoài sẽ không lấy Huynh đệ làm Dụng thần mà lấy Ứng làm Dụng. Tương tự với cô bán xôi, chú công an: tất cả đều lấy Ứng làm Dụng.

Ngoài hai trường hợp trên, Ứng sẽ không được dùng trong quá trình luận đoán thông thường. Chẳng hạn tiền tài sắp tới hay thăng quan tiến chức, đó đều là việc chỉ riêng mình ta, không liên quan đến người khác, nên xem Ứng sẽ vô nghĩa.

Trong công việc, nếu làm trong một tập thể mà bản thân không phải chủ, thì cách xem chung như sau: hào 1 là cấp bậc nhân viên, hào 5 là người cấp bậc cao nhất trong công việc. Từ đó thông biến cho các hào 2, 3, 4 sao cho sát với thực tế công việc đang quan tâm. Cách sắp hào như thế cho ta biết người ở hào 1 cảm thấy ra sao với ta, các hào khác cũng tương tự, chứ không xem hào Ứng.

Nhưng nếu bản thân vướng mắc trực tiếp với một người cụ thể, như đồng nghiệp ngang cấp, thì gieo một quẻ riêng và lấy Ứng làm Dụng thần. Nếu là người cấp cao hơn thì lấy Phụ mẫu làm Dụng thần, với cấp dưới thì lấy Thê Tài làm Dụng thần.

Vì sao nói Ứng là sự thú vị riêng? Bởi mọi sự việc thuộc về con người trên thế giới này đều có thể lấy Ứng làm Dụng mà xem, chẳng hạn xem chuyện đắc cử tổng thống hay kết quả thắng thua của một trận bóng đá. Chú ý rằng khi đã lấy Ứng làm Dụng thì ta sẽ không dùng đến hào Thế, trừ trường hợp xem các mối quan hệ bên ngoài đối với bản thân.

Từ đó có một điều cần nhắc lại về tình duyên: hào Ứng là gia đình đối phương, kể cả đã quen nhau hay chỉ là một mối quan hệ chớm nở, đều lấy Quan hoặc Tài làm Dụng. Lúc đó hào Ứng sẽ là thái độ của nhà đối phương (không kèm người đang hướng tới) đối với bản thân, hoặc hoàn cảnh gia đình bên kia hiện ra sao. Điều này không thông biến với việc xem gia cảnh của chính mình, vì chuyện ấy lấy Thế để xem.

Tìm người mất tích và xem án: hào Ứng là người mình đang hướng tới

Một vụ mất tích, một vụ án mạng: lúc ấy Ứng không còn là người ngoài cuộc nữa.

Về chuyện tìm người, người cần tìm không phải lúc nào cũng có huyết thống với mình. Khi có việc bất bình như trẻ em mất tích, hay một ai đó mất tích, hào Ứng chính là người mình đang hướng tới.

Về chuyện án mạng và tội phạm, cách xem là lấy Quan làm Dụng thần, Ứng làm nạn nhân. Ứng kỳ bắt được kẻ gây án, nếu Quan vượng thì ứng vào mốc như thông thường; nếu Quan hưu suy thì ứng vào Mộ hoặc Tuyệt.

Một ví dụ xưa nay thường gặp khi cộng tác với những người làm hình sự: chiều hôm kia, một người bạn công tác hình sự gọi báo có người chết giữa rừng. Người này sống cùng vợ từ năm 2004 ở giữa rừng. Họ phát hiện mất tích lúc 15 giờ chiều hôm trước, đến 8 giờ sáng hôm sau mới phát hiện, và hỏi thông tin về vụ án. Quẻ nhận được là Hằng hóa Đại Quá, vào ngày Giáp Thân tháng Dần.

Về quy luật bắt trộm cướp, trong thực tế nếu Quan vượng thì ứng vào Ứng kỳ thông thường mà bắt được; hưu suy thì ứng vào Mộ hoặc Tuyệt thì bắt được. Cũng có trường hợp cừu thần động hoặc kẻ gây án bị người khác báo từ phía sau lưng chứ không phải bị trực tiếp phát hiện. Những quẻ án thường được kiểm chứng và đưa ra công thức như trên.

Trước đây từng có một quẻ về việc mai phục bắt cướp. Quan trì Thế tới Ngọ, ngày hôm sau chính là ngày Ngọ, và bắt được vào giờ Ngọ. Điều này ăn khớp với nguyên tắc nêu trên.

Kết quả bầu cử, thắng thua một trận đấu: hai nguyên tắc cho chuyện nhạy cảm

Có hai loại câu hỏi mà người hỏi tưởng quen thuộc nhưng cách xem lại khác hẳn lối thường.

Với hai việc nhạy cảm như bầu cử hay thi đấu, cách xem không giống các vấn đề thông thường. Có hai nguyên tắc.

Nguyên tắc một: nếu bản thân dính vào, tức có đặt cược hay có quyền lợi, thì lấy Tài làm Dụng thần và xem như một quẻ Tài thông thường.

Nguyên tắc hai: nếu bản thân không dính vào, thì chọn bên đang xem làm Ứng, tuyệt đối không xem Thế. Sai lầm thông thường mà mọi người hay mắc phải là xem quan hệ Thế – Ứng giống như xem hai bên đấu sức. Khi đó chỉ cần nhớ các điều sau: Ứng vượng là bên ấy thắng, Ứng suy là bên ấy thua. Tuần không hay Nguyệt phá vẫn tính là suy dù hào vượng. Cừu thần động thì hòa. Hưu cũng là thua, vì theo nguyên tắc hỏi việc gần, Hưu tương tự Suy.

Còn về Ứng, phần không gian còn lại rất rộng. Để dành cho người học tự khám phá, và tự tìm ra niềm vui riêng của mình.

Tiền là phép thử: mọi quy luật của quẻ đều lộ ra qua hào Tài

Hào Tài là cánh cửa dễ bước vào nhất để thấy cả bộ khung vận hành ra sao.

Tiền là vấn đề được hỏi nhiều nhất khi xem Lục hào, vì nó đơn giản và không chỉ xảy ra một lần. Đời người nhiều lần cần tiền, hoặc đứng trước ngã ba liên quan đến tiền. Dịch là con đường dễ nhất, cũng là con đường nhanh nhất để biết tiền có lên hay không: quẻ hôm nay, mai đã có kết quả, không phải chờ lâu đến nản chí như những việc khác. Tài lại không rơi vào những trường hợp nhánh hiếm gặp, nên cách đọc Tài có thể xem như mẫu phổ quát của cả Dịch.

Hào Tài còn là yếu tố có thể định lượng được, ít nhất ở phạm vi cá nhân. Lượng tiền trong quẻ không ứng với một con số cố định, cũng không chỉ ứng với chuyện có hay không, mà ứng với mong muốn của người hỏi đối với số tiền họ quan tâm. Tài vượng không có nghĩa tiền nhiều hay ít, mà nghĩa là tiền đủ thỏa mãn người hỏi. Mở rộng ra, mọi vấn đề trong Dịch và câu trả lời của nó cũng không ra ngoài khung mong đợi của người hỏi. Người hỏi mong gì, Dịch trả lời điều đó. Câu hỏi nào nằm ngoài mong muốn thì chỉ có hai loại: việc cấp bách, quan trọng, cần kịp; hoặc sự trùng hợp vô tình. Với cả hai loại, điều cần nhớ là đừng lấy cái nhỏ làm cái lớn, đừng lấy một trường hợp nhỏ đem phổ quát thành công thức. Làm vậy chẳng khác nào cầm dao tự giết mình, vì sớm muộn nó sẽ tự mâu thuẫn và không còn tìm ra câu trả lời.

Các vệ tinh quanh Dụng thần lộ ra rất rõ qua hào Tài, ai xem, học hay chơi Dịch cũng dễ nhận ra. Ví dụ Tiết thần động cùng hào Tài thì đơn giản là hao tiền, vì đó là yếu tố mang đặc điểm của Tiết thần; nếu Tiết trì Thế mà động thì chính bản thân mình là người hao. Sức khỏe cũng tương tự: Tiết thần của người bệnh động tức người bệnh đang không yên, lo lắng, sức khỏe hao hụt, hoặc quan tâm quá mức khiến bệnh nặng thêm. Người có đặc điểm như hào Tiết, nếu hào ấy là Thế thì chính mình là người đó. Muốn bớt bệnh thì phải tìm người có đặc điểm như Tiết thần để giải quyết mâu thuẫn, bệnh sẽ nhẹ đi. Với Tài thì Tiết thần là nguồn gây hao hụt, nếu cắt bỏ được nguồn ấy thì sẽ giảm hao.

Cần lưu ý thêm: với sức khỏe thì không xét Thổ, nhưng với Tài thì phải xét. Nếu Quỷ sinh Thổ thì giữ được quan hệ hợp tác, tuy lời ít nhưng nhẹ gánh. Lấy ví dụ làm ăn chung chia năm năm: đúng là bản thân được lợi ít hơn, nhưng bớt công sức rất nhiều. Vì thế cần cân nhắc dựa trên thực tế của quẻ.

Không có quẻ nào là quẻ câm: ba điều giữ cho cách xem khỏi lạc đường

Muốn đi xa thì phải chọn lối phổ quát, chứ không phải lối đúng vài lần.

Với việc tiền, quan trọng nhất là phải biết mình đang hỏi gì: hỏi tổng thể hay hỏi cả quá trình. Hỏi tổng thể thì câu trả lời là tổng thể, và ngược lại. Hỏi cuối năm lời lãi ra sao khác hẳn hỏi cả năm làm ăn như thế nào, có khó khăn gì. Một bên là sự kiện có thời điểm xác định, tức điểm kết toán; một bên là sự kiện liên tục. Hai loại ấy khác nhau.

Khi xem Tài hay xem bất kỳ chuyện gì, đừng mong có điều kỳ diệu. Muốn đi xa thì phải chọn cách phổ quát nhất có thể, tránh những quy tắc chỉ đúng vài lần mà không có logic nhưng lại được tôn thành điều kỳ diệu, biến thành công thức. Điều này đáng nhắc nhiều lần. Khi không có gì kỳ diệu thì mọi thứ đều dễ dàng và hợp lý; lý thuyết không có điểm mù, tức là không có quẻ nào gọi là quẻ không thể xem, quẻ câm hay quẻ che mắt. Mọi quẻ đều có kết quả. Kết quả ấy không ra ngoài mấy điểm: Dụng thần và Thế; sự phối hợp giữa hào biến và hào động; các hào động với nhau; rồi cuối cùng là kết quả của nhóm hào động ấy đối với Dụng và Thế. Điều quan trọng không được quên: mọi yếu tố đều có ý nghĩa riêng đối với quẻ đó. Động một hào thì lượng thông tin chỉ bấy nhiêu; động hai hào thì thông tin nhiều hơn, cứ thế mà hiểu.

Chẳng phải ngẫu nhiên mà hào Thế làm Nguyên thần mà không làm Tiết thần, vì thông tin đưa đến khác nhau: một bên là mình tìm tiền, một bên là tiền tìm mình. Cũng có khi cùng là Ứng kỳ tại một điểm nhưng Tuần không vượng khắc hào vượng tại điểm ấy. Với Tuần không, trước lúc việc xảy ra hầu như không để lại dấu vết; với kinh doanh thì là bị trộm; với tiền bạc thì là quên mất.

Dịch không khó. Chỉ cần tư duy logic và dám sai: dám chịu việc sai, dám chấp nhận mình sai mà không che giấu, dám nói ra điều mình nghĩ. Sớm hay muộn cũng sẽ đến đích.

Điều đáng tiếc là có những câu nói khiến người học sau hiểu lầm: chúng chỉ đúng trong một không gian rất nhỏ nhưng vẫn được phát biểu như quy tắc, người không biết dễ rơi vào bẫy, cái nhỏ bị tưởng thành cái lớn. Ví dụ câu "động thì không tính Không, Phi động thì không tính Phi". Nó sinh ra từ trường hợp Nguyên thần động. Khi hào Nguyên rơi vào Không hoặc Phá mà động, chỉ xem Ứng kỳ, và cái Không Phá ấy không còn mang tính chất của hào tĩnh.

Khi xem bệnh, Tuần không chia làm hai phần, sống hay chết, ứng với bệnh gần hay bệnh xa. Gần là gần thế nào, xa là xa thế nào? Đơn giản: có bốn trục quy chiếu thời gian, chia làm hai nửa. Hai trục đầu biểu thị cho gần, tức Giờ và Ngày; hai trục sau biểu thị cho xa, tức Tháng và Năm. Nói đến gần hay xa chỉ cần nhớ công thức ấy. Cứ đồng tâm với thực tế và nhớ rằng đừng làm cho nó kỳ diệu.

Nguồn: Vi Nhất Sơn, Bốc Dịch Đại Toàn.