Tam hợp cục: điều kiện thành cục, cục khuyết và ứng kỳ

Bốn nhóm ba chi hợp thành cục

Tam hợp cục chỉ xuất hiện khi các địa chi hội đủ trong những điều kiện riêng và thuộc về một trong bốn nhóm: Hợi, Mão, Mùi hợp thành Mộc cục; Dần, Ngọ, Tuất hợp thành Hỏa cục; Tỵ, Dậu, Sửu hợp thành Kim cục; Thân, Tý, Thìn hợp thành Thủy cục. Riêng Thổ không có cục.

Khi cục thành, các chi trong cục không còn được tính riêng lẻ nữa mà tính theo hành của cục. Ví dụ trong quẻ có đủ các hào Dần, Ngọ, Tuất trong điều kiện riêng ấy thì các hào này hợp lại thành Hỏa cục. Lúc này không xét riêng Dần là Mộc, Ngọ là Hỏa, Tuất là Thổ, mà tất cả cùng hợp thành Hỏa cục, chỉ tính hành Hỏa đang động.

Những cách thành cục

Ba chi gặp nhau chưa đủ, cục chỉ hình thành qua vài con đường cụ thể.

Có năm cách để một cục hình thành:

• Ba hào động hợp thành cục.
• Hai hào động cùng nhật hoặc nguyệt hợp thành cục.
• Hào động hợp cùng nhật và nguyệt thành cục.
• Hào động cùng hào biến hợp thành cục.
• Hào động cùng hào biến cùng nhật hoặc nguyệt hợp thành cục.

Cục là khái niệm khó nắm hết ngay lần đầu. Điều kiện tiên quyết để hình thành cục là phải có hào động, và phải có ít nhất hai chi xuất hiện từ hào. Ghi nhớ rằng các hào không động, kể cả hào Thế, đều không được tính vào cục. Vì vậy không có chuyện “hợp cục hư ảo” với hào tĩnh.

Có thể xem thêm về tượng của bán hợp cục khi chỉ có hai chi trong nhóm xuất hiện.

Cục đầy đủ và ứng kỳ của nó

Khi cục thành, nó có một thời điểm ứng kỳ riêng, bắt nguồn từ chi mạnh nhất của nó.

Khi cục hội đủ ba chi, nếu tất cả các chi trong cục không bị không, phá hay có ứng kỳ đặc biệt, và dụng thần nằm trong cục, thì ứng kỳ là lúc xung chi đế vượng của cục.

Ví dụ ngày Đinh Mão tháng Tý, quẻ Trạch Sơn Hàm hóa Trạch Lôi Tùy. Hào Phụ mẫu Thìn Thổ cùng Huynh đệ Thân Kim và Tử tôn Tý Thủy đủ ba chi Thân, Tý, Thìn nên hợp thành Thủy cục. Giả sử Phụ mẫu làm dụng thần, ứng kỳ của Phụ mẫu sẽ rơi vào Ngọ, bởi Ngọ xung mất chi đế vượng của cục, tức Tý Thủy.

Với những cục có hào bị không hoặc phá, ứng kỳ của cục hoặc của các hào trong cục chính là ứng kỳ của hào bị không hoặc phá ấy. Ví dụ ngày Ất Mão tháng Tý, cùng quẻ trên nhưng hào Tử tôn Tý Thủy tuần không. Ứng kỳ của Thủy cục, hoặc của bất cứ chi nào khác trong cục khi làm dụng thần, đều nằm ở Tý Thủy hoặc Ngọ Hỏa tức lúc thực, xung hào Tý Thủy tuần không.

Khi các điều kiện để hình thành cục xuất hiện, các hào cấu thành cục không được tính riêng lẻ mà được bỏ qua, chỉ tính hành của cục tác động đến các hào khác trong quẻ, với chức năng về bản chất tương tự một hào động vượng. Trong quẻ Hàm hóa Tùy, ta không xét hào Phụ mẫu Thìn Thổ tác động ra sao đến các hào khác mà chỉ tính đây là Thủy cục. Thủy này mặc định vượng và sẽ tác động đến các hào khác trong quẻ.

Cục khuyết: thiếu một chi

Nhiều khi cục thiếu một chi, và việc chờ chi ấy trở thành chuyện chính.

Cục khuyết gồm hai tình huống. Thứ nhất, hai hào động nằm trong một cục mà cả hai đều không hóa khắc, hóa mộ, hay tuần không, nguyệt phá. Thứ hai, hào động và hào biến nằm trong một cục mà cả hai đều không bị không hoặc phá.

Với cục khuyết, ứng kỳ được tính như sau. Nếu trong quẻ không có chi khuyết ở dạng tĩnh thì ứng kỳ vào chi còn thiếu. Ví dụ Dần động, Ngọ động, mà trong quẻ không có hào Tuất tĩnh thì thời điểm ứng kỳ vào lúc Tuất, tùy quy mô sự việc mà Tuất ấy có thể là giờ, ngày, tháng hay năm. Nếu trong quẻ có chi khuyết ở dạng tĩnh thì ứng kỳ vào thời điểm xung hoặc thời điểm trực hào tĩnh đó. Cùng ví dụ trên, nếu Tuất xuất hiện trong quẻ ở dạng tĩnh thì thời điểm ứng kỳ vào Thìn hoặc Tuất.

Cục báo hiệu điều gì

Cục là một nhóm người, và mỗi cách nó đứng cạnh Thế đều có nghĩa riêng.

Về mặt thông tin, hợp cục báo một nhóm, một tổ chức, một đoàn thể, nói rộng ra là nhiều mối liên kết gắn với nhau.

• Cục sinh Thế: có một nhóm người giúp bản thân mình.
• Cục sinh dụng thần: có một nhóm người giúp đỡ sự việc mình quan tâm.
• Cục khắc Thế: nhiều người hợp thành một khối muốn hại mình. Điều này trái với việc kỵ thần động hóa sinh, vì cục báo nhiều người còn hào hóa sinh chỉ báo hai người mà thôi.
• Cục khắc dụng thần: cũng là đông người muốn hại mình.
• Tình huống tiết thần và cừu thần cũng tương tự.

Nếu hào Thế nằm trong cục, tức bản thân nằm trong một nhóm người nào đó có tương quan với sự kiện đang quan tâm. Tính chất của việc này phụ thuộc vào tương quan giữa hào Thế và các hào trong cục. Ví dụ hào Thế sinh cho cục thì bản thân mệt mỏi, ra sức vì tổ chức chung, từ đó suy ra các trường hợp khác. Nếu cục này khắc dụng thần mà mình bị cuốn theo rồi xa rời, thì hỏng mất việc đang hướng đến.

Ngoài ra, nếu hào biến của hào Thế là kỵ thần, và một hào khác cũng khắc hào Thế, thì chắc chắn việc nguy đến tính mạng. Ví dụ quẻ Địa Lôi Phục hóa Địa Sơn Khiêm: hào Thê tài Tý Thủy trì Thế, động hóa Thìn Thổ Huynh đệ là hào khắc Thế, lại thêm một hào Thìn Thổ Huynh đệ khác trong quẻ cũng khắc Thế. Tương tự, nếu hào biến của hào dụng thần và một hào khác cùng khắc hào Thế thì việc cũng hỏng như vậy. Trường hợp dụng thần hoặc Thế hóa mộ mà mộ ở hào động cũng hỏng, Thế hỏng là hỏng mình, dụng thần hỏng là hỏng người.

Nếu trong cục có hào tuần không, nghĩa là sự tác động chưa xảy ra. Nếu trong cục có hào nguyệt phá, thì lòng người chưa nhìn về một hướng, nguyên nhân xuất phát từ hào bị nguyệt phá ấy. Đến thời điểm trực hoặc hợp hào bị phá này, mọi thứ sẽ ổn cả.

Cách xem khi Thế hay dụng thần nằm trong cục

Khi Thế hoặc dụng thần nằm trong cục, phải đi thêm một bước nữa.

Trong quẻ có tam hợp cục, cách xem hơi khác quẻ thông thường nếu dụng thần hay Thế nằm trong cục. Khi đó phải thêm một bước nữa: xét kết quả cuối cùng của chuỗi hào động đối với chính dụng thần và hào Thế, không bỏ qua hai hào này. Dụng thần và Thế vẫn chịu tác động bởi kết quả này và bởi hào biến. Với quẻ Hàm hóa Tùy, hào Thế Tài vẫn chịu tác động của hào biến Thìn Thổ, tức nhập mộ. Ở đây tính là hào nhập mộ, không tính là cục nhập mộ.

Với trường hợp trong quẻ có cục bị khuyết chi, hoặc một chi trong cục bị tuần không hay nguyệt phá, thì trước thời điểm ứng kỳ đặc biệt của cục, các hào còn lại trong cục cũng xem như mất đi. Nếu dụng thần hay Thế nằm trong cục khuyết này, xem như tạm mất, ứng kỳ sẽ đi chung đến thời điểm cục xuất hiện đầy đủ. Nếu kỵ thần trì Thế nằm trong cục khuyết này, ta xét tiếp: nếu dụng thần vượng thì việc vẫn thành, vì kỵ thần trì Thế lúc này đã tạm mất. Tình huống tương tự với kỵ thần tuần không hay nhập mộ.

Để hiểu rõ hơn về tam hợp cục: khi quẻ xuất hiện tam hợp cục, các chi trong cục được tính chung thành một nhóm, với đại diện là hành của cục. Gọi tên cục theo ngũ hành và lục thân của nó, chẳng hạn Hỏa cục hoặc Tử cục, tức cục hợp thành Tử tôn. Cục tác động đến các hào khác với bản chất của hành đại diện, chứ không tính đến các hào khác trong quẻ.

Cục mặc định là vượng, vì trong cục luôn có trường sinh. Không chia cục mạnh hay cục yếu, điều đó hoàn toàn vô nghĩa, vượng là vượng, không có vượng mạnh hay vượng yếu. Chỉ xét đến các hào riêng rẽ trong cục khi các hào ấy là dụng thần hoặc hào Thế, còn lại không xét. Tác dụng của cục mang tính chất của hành, không mang tính chất của địa chi. Từ đó nảy sinh những đặc điểm sau: cục không chịu tác động xung của nhật, hào động, hay hào biến khác; cục không chịu tác động của hợp; hai cục khác nhau không xung nhau.

Cục thiếu chi: chia sự việc làm hai giai đoạn

Chờ chi thiếu cũng đồng nghĩa chia cuộc việc làm hai chặng.

Với cục khuyết chi, trước thời điểm chi ấy xuất hiện, các hào trong cục tạm thời không được tính là động. Sự việc vì thế chia thành hai giai đoạn: giai đoạn một chưa có cục, giai đoạn hai đã có cục. Kết quả của sự việc phụ thuộc vào mốc thời gian xảy ra nằm ở giai đoạn nào, rồi đi theo giai đoạn ấy. Với sự việc xảy ra một lần mà không xác định thời điểm, chi còn thiếu chính là ứng kỳ của sự kiện, và ta chấp nhận kết quả của sự kiện theo cục hiện hữu cùng cách cư xử phù hợp với bản chất của các hào Dụng và Thế sau cùng.

Đặc biệt quan trọng với các sự việc có xác định thời gian hoặc các sự việc liên tục chưa bắt đầu. Với sự việc liên tục chưa bắt đầu, có thể chọn thời điểm khai trương tương ứng với điểm ứng kỳ đặc biệt để đạt hiệu quả cao nhất. Nếu không chọn được điểm này, ta buộc phải chọn thời điểm thuộc quãng sau của hai giai đoạn, bởi sự việc liên tục là những việc kéo dài theo thời gian, nên mặc định dụng thần và Thế phải hoàn hảo ngay từ lúc bắt đầu, tránh vội vàng kẻo hối về sau.

Có một ví dụ. Quẻ Trạch Thiên Quải, nếu tất cả hào động và hào biến đều ở trạng thái hoàn hảo, nghĩa là đủ sức dựng nên cục, thì với sự việc xảy ra một lần không xác định thời điểm ta kết luận như sau. Cục hiện hữu là Thủy cục, nên Huynh đệ hóa tiến khắc cục là mất cục. Nếu việc hỏi về tiền, Tài làm dụng thần, thì Huynh hóa tiến khắc mất dụng thần, việc hỏng. Sau khi xác định được kết quả sự việc, mốc ứng kỳ trùng với thời điểm hiện chi còn lại trong cục. Ở đây kết luận rằng sẽ mất tiền tại thời điểm Thân Kim.

Với sự việc xảy ra một lần xác định thời gian, hay các sự việc liên tục, thì kết quả của hai giai đoạn trước và sau chi Thân như thế nào? Tình huống này tương tự trường hợp hào động khắc hào tĩnh tuần không, đều là thay đổi bản chất với mốc thời điểm là ứng kỳ đặc biệt của trạng thái đó. Ta làm như sau. Bước một: giải quẻ như thông thường. Nếu hào đang hiện có trạng thái tĩnh bị tác động bởi trạng thái, thì ta giả sử hào này xuất hiện luôn, rồi ra kết quả của quẻ này. Bước hai: tìm mốc ứng kỳ đặc biệt. Với trường hợp này là Thân đủ thực Thủy cục. Khi đó ta chia sự việc thành hai giai đoạn. Giai đoạn một là trước điểm ứng kỳ đặc biệt, kết quả sẽ ngược với kết quả cuối cùng. Giai đoạn hai tương ứng từ điểm ứng kỳ đặc biệt về sau, kết quả sẽ trùng khớp với kết quả cuối cùng. Với ví dụ này, Thân là điểm ứng kỳ đặc biệt, giả sử quẻ hỏng vì Huynh tiến khắc cục dụng thần, thì nếu thời điểm xảy ra sự việc trước Thân, việc vẫn thành; sau Thân, việc hỏng.

Khi hai chi trong cục đều có vấn đề

Còn nếu hai chi trong cục cùng có vấn đề, phải chọn mốc nào làm chuẩn?

Với trường hợp trong tam hợp có hai hào hỏng, ví dụ một hào tuần không, một hào nguyệt phá, vẫn còn hợp cục. Nhưng các trường hợp khác nhau trong cục sẽ biểu hiện khác nhau, tùy từng trạng thái. Trường hợp này, ta không lấy điểm gần nhất mà lựa chọn điểm xa hơn trong hai điểm gần nhất đại diện cho hai trạng thái.

Ví dụ quẻ Thủy Địa Tỷ hóa Thủy Hỏa Ký Tế xem vào ngày Quý Tỵ tháng Dậu. Ta có Mùi Thổ tuần không và Mão Mộc nguyệt phá. Nếu lấy quy chiếu về ngày, ta có hai điểm ứng kỳ của hào tuần không là Mùi và Sửu; với nguyệt phá là Mão và Tuất. Nguyên tắc: lấy ứng kỳ gần nhất của từng nhóm trạng thái, rồi chọn điểm xa hơn trong hai điểm riêng biệt làm mốc. Trong trường hợp này, ứng kỳ gần nhất so với hiện tại là Mùi Thổ, sau đó đến Tuất Thổ. Mùi Thổ đại diện cho trạng thái tuần không, Tuất Thổ đại diện cho nguyệt phá, nên nguyệt phá xa hơn. Khi đó lấy nguyệt phá làm chuẩn, và lấy điểm gần nhất của nguyệt phá là Tuất làm quy chiếu.

Mộ gặp cục

Cuối cùng là cuộc gặp của mộ và cục, khi Thế hoặc dụng thần bước vào mộ ngay giữa một cục.

Nếu dụng thần và Thế nằm trong cục mà hào biến là mộ, cùng với hào động khác cũng là mộ, thì vẫn tính nhập mộ hai lần, vẫn hỏng như thường. Ví dụ quẻ Địa Lôi Phục: hào Huynh đệ Thìn Thổ động hóa Thân Kim Tử tôn, và Thê tài Tý Thủy trì Thế động hóa Thìn Thổ Huynh đệ. Nếu Thìn Thổ không có vấn đề gì, Thân Kim cũng vậy, thì Thế vẫn tính nhập mộ hai lần, tính chất và kết quả vẫn như nhập mộ hai lần trong các tình huống khác.

Tương tự với dụng thần, ta cũng tính như vậy. Điểm cần lưu ý là nếu cục sinh dụng thần hay Thế, thì lại trở về tính chất hào nhập hai lần mộ được hào động sinh cho. Khi đó ứng kỳ việc thoát nằm ở lúc xung mộ.

Ứng kỳ chỉ có hai dạng: gần và xa. Hầu hết sẽ lấy ứng gần, chỉ khi xuất hiện hai điểm có vấn đề mới chọn điểm xa hơn trong hai điểm gần nhất đại diện cho hai trạng thái. Về thông tin, hợp cục báo sự chung sức của một nhóm hướng về một mục tiêu, mục tiêu ấy do hành của cục đại diện. Mọi yếu tố bên trong cục sẽ không được tính, chỉ tính hành của cục. Thông tin ở đây là có một nhóm tác động đến ta, còn việc tác động tốt hay xấu thì lại trở về câu chuyện của hào động. Về bản chất, tam hợp cục và hào động có chỗ tác động đến các hào gần giống nhau, chỉ khác nhau về mặt thông tin, và bản chất của tam hợp cục luôn mặc định là vượng. Muốn xem thêm những ví dụ mở rộng, có thể tham khảo hai ví dụ tam hợp cục.

Nguồn: Vi Nhất Sơn, Bốc Dịch Đại Toàn.